JÜPİTER VE UYDULARI -4- Themisto, Carpo ve Valetudo

 

b.Themisto grubu uyduları

THEMİSTO

·         Hypaeus’un kızı olan Themisto, Athamas’ın üçüncü ve son karısıdır. Leucon, Erythrius, Schoeneus ve Ptous adlı çocukları doğurur.bazı kaynaklarda ise iki çocukları olmuştu: Sphincius ve Leucon.

·         Themisto, kocasının diğer karısından olma çocuklarını öldürmeyi planlamasıyla ünlü mitolojik hikayesi vardır. Athamas ikinci karısı İno’nun öldüğünü düşündüğü için  Themisto ile evlendi. Ancak İno hayatta olup Maenad’larla birlikte Parnassus dağına gitmiştir. Athamas ikinci karısı İno’yu gizlice getirtmiş ancak Themisto bunun farkına vararak intikam almaya karar vererek İno’nun çocuklarını öldürmeyi planladı. Ancak;Themisto, İno’yu hiç görmemiştir. İno’yu hizmetçi olarak tanıyan Themisto, hizmetçiye kendi çocuklarını beyaz, İno’dan doğma olanları ise siyah giydirmesini istemiştir.Themisto, planı gereği siyah giysili çocukları öldürmeye başladı. Fakat, Themisto’nun farkına varmadığı İno’nun durumdan şüphelenerek giysileri değiştirmesiydi. Durumu anlayan Themisto yani kendi çocuklarını öldürdüğünün farkına varan Themisto akabinde kendi yaşamına son verdi.

c.Carpo grubu uyduları

CARPO

·         Antik Yunanlılarda mevsimlerin sayısı üçtür: Thallo(çikek açan,Roma’da flora), Auox(gençliğin koruyucusu bahar ve çiçeklerin tanrıçası) ve Carpo’dur.

·         Mevsimin bu tanrılarına ilkbahar, yaz ve sonbahar olarak çitçiler arasında ibadet ederlerdi.

·         Bu mevsimlerden biri olan Carpo, sonbaharın olgunlaşmasını sağlayan ve hasat vaktini ifade eden tanrıçadır.Bu mevsim tanrılarının görevlerinden biri de büyük tanrıların oturduğu Olimpos  dağına giden yolun güvenliğini sağlamaktı.

·         Carpo’nun dikkat çeken en önemli özelliği çevresindeki diğer uydulardandan ters istikamette dönüyor olmasıdır. Bu özelliği ile Valetudo’ya benzemektedir.

Carpo ve kardeşleri

d. Valetudo grubu uyduları

VALETUDO

·         Yunanlılardaki adı Hygieia olup Romalılardaki karşılığı Valetudo’dor. Bazı kaynaklarda  hekim tanrı Asklepios'un kızı ve yardımcısı bazı kaynaklarda da eşi olarak bahsedilir. Asklepion da Zeus’un oğlu şifa ve tıp tanrısı olan Apollon’un oğludur.

·         Hygieia yalnız hasta insanlara değil, hayvanlara da bakar, dertlerine deva, hastalıklarına ilaç bulur. Hekimlikle ilgili bütün tanrılar gibi o da yeraltı simgeleri taşır ve özellikle yeraltı yaratıklarının en özgürü olan yılanla bir arada gösterilir. Günümüzde hijyen kelimesinin kökeninin bu tanrıça olduğu düşünülmektedir.

·         Valetudo’nun dikkat çeken en önemli özelliği Jüpiter gezegeniyle aynı yöde gitmesine rağmen çevresindeki diğer dokuz uydudan ters istikamette dönüyor olmasıdır.

Valetudo(Hygieia )

 

JÜPİTER VE UYDULARI-3-

Jupiter’in Dış (Diğer)  Uyduları

·         Jüpiter’in bu uyduları düzensiz uyduları kabul edilmektedir. Bu uydular İç ve Galileo uydularına göre daha uzak ve küçük;yörünge, eksen, eğim ve eksantrik yönünden benzeyen uydu grupları olarak sınıflandırılırlar.

·          

Eksantrik ile eliptik yörünge

a. Jüpiter'in Himalia grubu uyduları

LEDA (Jüpiter XIII)

·         Aitolia kralı Thestios'un kızı olduğu kabul edilir. Tyndareos, Aitolia şehrine sığınınca Thestios kendisine kızını eş olarak verir. Tyndareos ve Leda Sparta’ya yerleşirler.

·         Zeus, Leda’yı beğenince kendisine kuğu kuşu şeklinde yanaşmış ve bu ilişkiden  Helena ile Polydeukes; Leda’nın Tyndareos olma Kastor ile Klytaimestra adlı ikizleri olmuştur.

·         Dostluğun ve arkadaşlığın sembolü olmuş olan Kastor ve Polydeukes, Dioskuroi (Zeus’un delikanlıları) diye de anılırlar. Kardeşleri Helena uğruna çıkarılan Truva Savaşına erken öldükleri için katılamamışladır.Zeus bu iki kardeşi birbirinden ayırmak istemediği için, ikisini de gökyüzüne alıp yıldızlar arasına yerleştirmiş böylece İkizler burcu oluşmuş oldu.

 

Zeus’un Leda’ya yaklaşmasının temsili resmi;Oscar Adam Otto William Matthiesen (Danimarka, 1861 - 1957)

 HİMALİA

·         Bir peri kızı olan Himalia’nın güzelliğine vurulan Zeus Rodos adasına yağmur helinde yağarak onunla birleşmiş ve bu birleşmelerden üç çocukları olmuştu: Spartaeos (tohum eken), Kronios (Buğday yetiştiricisi) ve Kyotos (ekmekçi)’tur. Bu ikilinin çocukları aynı zamanda buğdayın geçirdiği aşamaları da ifade etmektedir.

 

PANDİA ve ERSA

·         Yunan mitolojisinde Ay’ı sembolize eden Artemis ve Selene adlı tanrıçalar vardır. Hatta bazı kaynaklarda Artemis’in Selene’nin kendisi olduğunu söylerler. Bazılarına göre ise Selene, Hyperion ile Theia’nın kızıdır. Selene iki atın çektiği arabayla gökyüzünde dolaşırdı. Baştanrı Zeus  Roma mitolojisindeki adı Luna olan Selene’ye aşık olur. Zeus ile Selene’nin dolunay tanrıçası Pandia adlı kızları dünyaya gelir. Zeus’la Selene’nin bir diğer kızları çiy tanrıçası Ersave Nemeia’dır.

·         Pandia ve Ersa’nın anneleri Selene’nin çoban tanrısı Pan ve Muğla- Milas’ta  bulunan Latmos(Beşparmak) dağlarında çobanlık yapan Endymion ile de aşk yaşamıştır. Endymion, flütünü çaldığı zaman Selene onu duyar ve aşık olur ve bu aşktan elii kızları dünyaya gelir. Zeus bir ölümsüz tanrıça ile ölümlü bir çobanın aşk yaşamasını muhtemlen kıskandığı için çobanı cezalandıracakken onun iyi niyetini ve saflığını görünce onun bir isteğini yerine getireceğini söyler.  Endymion, sonsuz güzellik uykusuyla ay ışığının üzerinden eksilmemesini diler ve dileği Zeus tarafından kabul edilir.

 

LYSİTHEA(Jüpiter X )

·         Yunan mitolojisinde kadim titan tanrılarından Oceanus'un kızı olan ve Zeus'un sevgilisi olan "Lysithea" dan almaktadır. Lysithea,  Zeus’tan hamile kalınca hamilliğini saklar. Lysithea, doğum vakti gelince bir bitki, hayvandan yardım istese de reddettiler. Ancak taş o doğurana kadar sustu. Lysithea, gözyaşlarıyla kaya kristalinin oluşumuna yol açtı.

·         Bazı kaynaklarda Lysithea’nın diğer bir adının Semele olduğunu söylerler.Semele bilindiği gibi şarap tanrısı Dionysos’tur. Semele’nin diğer bir adı da Thyone’dir . Thyone Jüpiter’in diğer bir uydusuna adını vermiştir.  (bakınız Thyone)

 

ELARA (Jüpiter VII)

 ·         Zeus Kral Orchomenus'un kızı Elara'a aşık olmuş ve onu karısı Hera, kıskançlığından Dünya'nın altına koyarak gizlemiştir. Bu nedenle, Gaia'nın oğlu olduğu söylenen devi Tityos doğurdu. Ayrıca, Elara'nın bebeğinin muazzam büyüklüğünden dolayı öldüğü de söylenmektedir. Tityos Leto’yu rahatsız edince de Apollo ve Artemis tarafından öldürüldü.

DİA

·         Babası Deioneus’tur. Dia mitolojide şöyle anlarılır: İksion, Yunanistanın Teselya bölgesinde yaşayan efsanevi kabile Lapihlerin kralıdır. Deioneus’un kızı güzel yüzlü Dia’ya aşık olmuş ve babasına armağanlar vaat ederek Dia ile evlenmiştir.   Fakat iş armağanları sunmaya gelince sözünü tutmayan İksion, Dia’nın babası yani kayınpederi Deioneus’u  kor kömürlerin içine atarak acı içinde öldürmüştür. Yeminini tutmayan ve ailesinden birini öldürmesi nedeniyle Tartaros denilen cehennemde tanrılar tarafından cezalandırılır.

·         Dia’nın kocası İksion’un  haline acıyan Zeus(Jüpiter) onu affetse de ne varki İksiyon büyün tanrıya da nankörlük yaparak Zeus’un hanımı olan baştanrıça Hera’yı baştan çıkarmaya çalışır. Ancak, kötü niyetli İksion’un kafasını okuyan Zeus, Hera’ya benzeyen bir Nephele denilen  bulut yaratarak onu İksion’un karşısına çıkarır. Nephele ile birleşen İksion’dan Kentaur(Sentor) denilen at adamlar dünyaya gelmiştir.

 

 

Kentuar’ların önderi Chiron

 

·         Zeus, İksion’un bu hatasını cezasız bırakmaz. İksion’u sürekli yanan bir tekerleğe bağlayarak gökyüzüne fırlatır. İksion ölümsüz olduğu için cezası da sonsuza kadar devam edecekti.

·         Başka kaynaklarda Dia, Romalılarda büyüme ve gelişme tanrıçası sayılır ki bu yine Romalılarda’ki Ceres’le ( Ceres, Güneş sisteminde cüce gezegenlerinden birine verilen ad)  ve Ceres’in Yunan mitolojsindeki Demeter(doğa tanrıçası) ile de eş tutulurdu

OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ-III

 

OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ-III

  ISLAHAT FERMANI (1856)

·        Padişah Abdülmecid tarafından 1856  yılında ilan edilmiştir. Islahat fermanı, Tanzimat Fermanının devamı niteliğindedir. Islahat fermanında gayrimüslimlere geniş haklar tanınmıştır.

Sulan Abdulmecid

·         İlan edilme nedenleri

1.      Kırım Savaşı sonunda toplanan Paris Barış Konferası'nda Avrupalı devletlerin desteğini almak

2.      Balkan isyanlarının sona erdirilmek

3.      Osmanlı’nın dağılmasının önüne geçmek

4.      Azınlıkların isyan etmelerini engellemek

5.      Rusya’nın Osmanlı üzerindeki emellerini engellemek

6.      Avrupa devletlerinin baskısı

 

 

·         Islahat Fermanı’nın hazırlanması için, İngiliz, Fransız ve Avusturyalı elçilerin dahil edilmesiyle komisyon oluşturulmuştur. İngilizler Islahat Fermanı’nın Avrupalı devletlerin garantisinde olmasını istese de Osmanlı padişahı kendi egemenliğini kısıtlama söz konusu olduğu için ferman (yazılı emir) şeklinde yayımlamıştır.

 

·         Islahat Fermanı hükümleri:

1.          Tanzimat Fermanı kararları yenilenecek ve uygulanması sağlanacak.

2.          Müslüman ve Müslüman olmayan halk kanun önünde eşit olacak.

3.          Müslüman olmayan halka din ve vicdan özgürlüğü sağlanacaktır.

4.          Kilise, okul ve hastane vb tamir edilecek .

5.          Gayrimüslimlere küçük düşürücü deyimler kullanılmayacaktır.

6.          Gayrimüslimler devlet memuru olabilecektir.

7.          Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak, cizye vergisi ile iltizam usulü kaldırılacaktır.

8.          Gayrimüslimler belediye ve il meclislerine üye olabileceklerdir.

9.          Gayrimüslimler nakdî bedel ödeyerek askerlikten muaf olabilecektir.

10.       Yabancılar Osmanlı toprakları üzerinde mülk edinebileceklerdir.

11.       Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir.

12.       Gayrimüslimler kendi okul ve hastanelerini açabilecektir.

 

Islahat Fermanı’nın Sonuçları

1.          Bu ferman ile Müslüman ve gayrimüslimler eşit haklara sahip olmuştur.

2.          Azınlıkların hakları genişletmiş; bu durum Müslüman tebanın tepkisine neden olmuştur.

3.          Ferman sonrası açılan okulların etkisiyle  dağılma hızlandırmıştır.

4.          Avrupalılar yine Osmanlı Devleti’nin içişlerine karışmaya devam etmişlerdir.

5.          Diğer milletlere göre daha üstün kabul edilen Rumlar diğer gayrimüslim milletlerle eşit oldukları için memnun olmadılar.

 

Konuyla ilgili bazı sorular

1.          Islahat Fermanı hangi padişah döneminde hangi nedenlerle ilan edilmiştir?

2.          Islahat Fermanı’nın sonuçları nelerdir?

3.          Islahat Fermanı genelde kimlere hak tanımıştır?

 

Osmanlı Arması

Üniversite sınavında çıkan Örnek Soru 1

Avrupa devletleri, Osmanlı Devleti’ni aşağıdakilerden hangisine zorlamışlardır?

A) Tanzimat Fermanı’nı ilan etmeye
B) Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmaya
C) Sened-i İttifak’ı onaylamaya
D) Avrupa’nın büyük başkentlerinde elçilikler açmaya
E) Islahat Fermanı’nı ilan etmeye
                                                                                                           (1997 ÖYS)

Cevap: E

 

 

OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ -II

 

OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ -II

       Tanziman Fermanı (Gülhane-i Hatt-ı Hümayun) (1839)

·         İlan edilme nedenleri

1.       Mehmet Ali Paşa İsyanı’nda destek görmek

2.       Azınlık isyanlarını demokratik yolla bastırabilmek

3.       Devletin bütünlüğünü sağlamak

4.       Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak

 

Hariciye Nazırı: Mustafa Reşit Paşa

      

·         Ferman okunduğu zaman; yüksek rütbeli devlet yöneticileri, ulema,Rum ve Ermeni

Patrikleri ile Hahambaşı, esnaf temsilcileri,sefirler hazır bulunmuşlardı.

·         Padişah Abdülmecid “Hırka-i Şerif”te alınan kararlara uyacağına dair yemin eder.

 

 

  

    ·         Tanzimat Fermanı hükümleri

1.            Can güvenliği: Müslüman, Hıristiyan ve Musevi bütün halkın, can, mal ve namus güvenliği sağlanacaktır.

2.            Vergide adalet: Vergiler herkesin gelirine göre toplanacaktır.

3.            Askere alma:  Askere alma ve terhis işlemleri belli kurallara  bağlanacaktır.

4.            Hukuk üstünlüğü: Herkes kanun önünde eşit olacak, her gücün  üstünde kanun gücünün olduğu kabul edilecek

5.            Adalette eşitlik: Hiç kimse yargılanmadan haksız yere idam edilmeyecektir.

6.            Özel mülkiyet: Herkes mal ve mülk sahibi olabilecek, isterse satabilecek veya miras bırakabilecek.

                                                  Sultan Abdulmecid, Tanzimat Fermanı'nı ilan etti.

 

·         Tanzimat Fermanı’nın Önemi: 

1.            Padişah ilk kez kendi gücünün de üstünde kanun gücü olduğunu kabul etti.

2.            Anayasal düzene geçişinin ilk aşamasını oluşturur

3.            Askerlik tüm halka yaygınlaştırıldı.

4.            Müslümanlar ve gayrimüslimler kanun önünde eşitlendi. 

5.            Batılı hukuk kurallarına geçişin ilk aşamasını oluşturur.

6.            İlan edilmesinde Avrupalı devletlerinin baskısı olmamıştır.

 

·         Osmanlı tarihinde Tanzimat Fermanı ile başlayıp (1839), I.Meşrutiyet Dönemi’ne (1876) kadar geçen döneme “Tanzimat Dönemi” denir.

Not: Tanzimat Fermanı'nı İngiltere ve Fransa Osmanlı'nın iç işlerine rahat karışma imkanı vereceği için olumlu karşılarken; Avusturya ve Rusya Ferman'ın kendi azınlıklarının isyan etmeleri şeklinde etkileyip isyanlara neden olacağı için olumsuz karşıladılar.

 

Konuyla ilgili örnek sorular

1.            Tanzimat dönemi hangi dönemleri kapsamaktadır?

2.            Tanzimat Fermanı hangi padişah döneminde yayınlanmıştır?

3.            Tanziman Fermanı’nın önemi nedir?

4.            Tanzimat Fermanı’nın ilan edilme nedenleri nelerdir?

5.            Mustafa Reşit Paşa kimdir?

6.            Tanzimat Fermanı ilan edilirken kimler bulunmuştur?

7.            Tanzimat Fermanı’na sizce neden  Gülhane-i Hatt-ı Hümayun denmiştir?

8.            Gülhane Parkı ve Topkapı Sarayı’nın birbirine yakın olduğu dikkatinizi çekti mi? Tarih öğretmeninizin ilk dönem birinci performans görevi olarak verdiği görevde gezdiklerinize göre bunu değerlendiriniz.

 

Üniversite Sınavlarında çıkan bazı örnek sorular

  ÖRNEK SORU 1

 Tanzimat Fermanı ile aşağıdaki alanların hangisinde yenilik yapılmamıştır?

A) Askerlikte                     B) Maliyede                C) İdarede         

                           D) Hukukta                E) Tarımda
                                                                                                                                  (1988 ÖYS)

ÖRNEK SORU 2

Aşağıdakilerden hangisi, Tanzimat Fermanı’nın getirdiği yeniliklerden biri değildir ?

A) Herkesin mal ve mülküne sahip olması
B) Herkesten gelirine göre vergi alınması
C) Mahkemelerin herkese açık olması
D) Askerlik için nakdi bedelin kabul edilmesi
E) Rüşvet ve iltimasa karşı önlem alınması
                                                                                                       (1989 ÖYS)

ÖRNEK SORU 3

Aşağıdakilerden hangisi, Tanzimat-ı Hayriye Fermanı’nın özelliklerinden biri değildir ?

A) Yapılacak ıslahatları içerme
B) Padişahla halk arasında yapılan bir sözleşme olması
C) Batı’nın etkisiyle hazırlanmış olma
D) Halka açıklanmış ve okunmuş olma
E) Padişahın üstünde bir güç olduğunu vurgulama
                                                                                                             (1990 ÖYS)

 

CEVAPLAR

1.E    2.  D   3.B

 

OSMANLI DEVLETİ’NDE DEMOKRATİKLEŞME HAREKETLERİ I

 

·         Osmanlı Devleti’nde Ayan ve eşraflar mahalli güç olarak ortaya çıkmışlardır. Ayanlar, zamanla bulundurdukları bölgelerde devletin aleyhine güçlerini artırmışlardı.

Alemdar Mustafa Paşa:

·         Osmanlı’nın en önemli yenilikçi padişahlarından III. Selim, “Nizam-ı Cedit” denilen ıslahatları (yenilikleri) yapmıştı. Bu yeniliklere karşı çıkanlar Kabakçı Mustafa İsyanı’nda padişah III. Selim’i tahttan indirip bu yenilikleri sonlandırmışlardı.

Alemdar Mustafa Paşa

·         Yenilik taraftarı ve bazı devlet adamlarının desteği ile Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim’i yeniden padişah yapmak yola çıktı. Bunu haber alan yeni padişah IV. Mustafa amcası olan III. Selim ve kardeşi şehzade Mahmut’un öldürülme emrini verir.

·          Alemdar Mustafa Paşa, İstanbul’a ulaştığında III. Selim’i öldürülmüş bulur. Bu nedenle yenilik taraftarı II. Mahmut’u padişah yaptı. II. Mahmut, Alemdar Mustafa Paşa’yı sadrazam (başbakan) yapar.

•    Hatırlatma:  Kabakçı Mustafa İsyanı / İsyanın Nedenleri

1.       III. Selim’in ıslahatlarına Yeniçerilerin tepkisi,

2.       İrad-ı Cedit’in halka ağır vergiler yüklemesi,

3.       devlet adamlarının lüks ve israfa kaçması,

4.       ilmiye sınıfının Avrupa tarzı ıslahatlara hoş bakmaması ve kışkırtmaları sonucu Kabakçı Mustafa İsyanı çıkmıştır. 

•       Kabakçı Mustafa İsyanı sonunda İsyancılar yapılan yenilikleri ortadan kaldırmış. IIISelim’i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa’yı tahtta çıkarmışlardır (1807).

Sened-i İttifak :

·       II. Mahmut’un sadrazam olarak görevlendirliği Alemdar Mustafa Paşa aynı zamanda Rusçuk ilinin ayanı idi. Devletle ayanların uzlaşması için “Sened-i İttifak” denilen bir sözleşme hazırlayıp devlet otoritesine uyma karşılığında ayanlara (bulundukları bölgenin vergisini toplama, askere alma ) bir takım ayrıcaklar verildi.

·         Ancak Alemdar Mustafa Paşa Yeniçerilerin çıkardığı bir isyan sonucunda öldürülünce sözleşme uygulanamadı.

·         Sened-i İttifak’ta ayanların varlığını resmen tanıyan II. Mahmut zamanla ayanların varlığını ortadan kaldırarak devletin merkezi otoritesini yeniden güçlendirmiştir.

·         Bazı araştırmacılar Türkiye’de anayasal hareketlerin başlangıcı kabul edilmektedir. Bu yönüyle de Magna Carta’ya benzetilmektedir. Ancak İngiltere’de soylu sınıfı varken Osmanlı’da soylu sınıfı yoktur. Bu iki olay, getirdikleri sonuçlar bakımından farklıdır.

II. Mahmut

·         Magna Carta (1215)

·         Fransız kökenli Normanların saldırılarında zor durumda kalan kral John (Yurtsuz John)’ın elinden kalelerini  ve ayrıcalıklarını elde etmek için soylu sınıfı olan derebeyler ve kral arasında yapılan sözleşmedir.

·         Buna göre, kral bazı yetkilerinden feragat ediyor ve hukuka uyacağını kabul ediyordu.

Bu sözleşmede;

ü  kimsenin haksız yere hapsedilmeyeceği,

ü  mal ve mülk hakkının olduğu ve

ü  kimsenin sürgün cezasına gönderilmeyeceği kabul edilmişti.

·         Böylece Avrupa tarihinde ilk defa bir kralın yetkileri kısıtlanmış ve İngiltere’de anayasal düzene geçişin başlangıcı kabul edilmiştir.

Konuyla ilgili bazı örnek sorular:

1.       Magna Carta nerede kabul edilmiştir? Magna Carta’nın önemi nedir?

2.       Sened-i İttifak hakkında bilgi veriniz.

3.       Alemdar Mustafa Paşa kimdir?

4.       Sened-i İttifak kimler arasında yapılmıştır?

5.       Türk tarihinde Sened-i İttifak’ın taşıdığı önem nedir?