DEĞİŞEN DÜNYA DENGELERİ KARŞISINDA OSMANLI SİYASETİ

 

DEĞİŞEN DÜNYA DENGELERİ KARŞISINDA OSMANLI SİYASETİ

1595-1700 YILLARI ARASI SİYASİ GELİŞMELER

·         Bu dönemlerde Osmanlı Devleti batıda Avusturya, doğuda Safevi (İran) ile savaşırken Anadolu’da da iç isyanlarla uğraşmaktaydı.

 

·         Habsburg Hanedanı: 962 yılında Şarlken’in Kutsal Roma Germen İmparatorluğu tahtına geçmesiyle hüküm sürmeye başlayan ailedir. Bu ailenin yönetiminde Almanya, Avusturya, İspanya ve daha sonraları Macaristan vardır. Bu aile (hanedan) Osmanlıların Avrupa’daki en büyük rakipleriydi.

 

·         Avusturya ile 1590-1606 savaşları

·         Papanın teşvikiyle Osmanlıya karşı Haçlı ittifakı kurulmuş ancak Osmanlı Devleti bu ittifakı 1596’da bizzat III. Mehmet’in komuta ettiği Haçova Meydan savaşında mağlup etmişti. Bu başarıya rağmen on yıl daha devam eden savaşlar sonucunda Zitvatoruk Antlaşması imzalandı.

 

·         Zitvatoruk Antlaşması (1606)

·         I. Ahmet döneminde Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanan bu antlaşmaya göre;

1.       Osmanlı padişahı Avusturya arşidüküne (kralı) Sezar (Roma İmparatoru)  diyecek.

2.       Avusturya’nın Osmanlı’ya ödediği yıllık vergi kaldırılacak ancak bir defaya mahsus Avusturya Osmanlı’ya savaş tazminatı verecek.

3.       Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri Osmanlı’ya verilecek.

·         Zitvatoruk Antlaşması (1606)’nın Önemi

1.       Osmanlı’nın Avusturya karşısında hukuki üstünlüğü sona erdi.

2.       Yeni savaş teknolojisini kullanan Avusturya askeri karşısında Tımarlı sipahilerin yetersizliği görüldü.

3.       Osmanlı Devleti dış siyasette itibar kaybetti.

·         Avusturya ile 1662-1664 Savaşları ve Uyvar Antlaşması (1664)

·         Avusturya, Osmanlı’ya bağlı Erdel’in iç işlerine karıştığı için Fazıl Ahmet Paşa komutanlığında sefere çıkıldı. Osmanlı başarılı olarak Uyvar Antlaşması imzalandı. Buna göre; Erdel üzerinde Osmanlı hâkimiyeti kabul edilecek ve Uyvar Osmanlı’ya verilecek. Ayrıca Avusturya Osmanlı’ya savaş tazminatı ödeyecek.

 

·         Osmanlı-Lehistan (Polonya) ilişikleri

A)      Hotin Seferi ve Antlaşması 1621

·         Osmanlı’ya bağlı Kırım Hanının Lehistan topraklarına akınlarda bulunması ve Lehistan’In Osmanlı’ya bağlı Eflak ve Boğdan’a saldırması II. Osman’ın (Genç) Osman’ın sefere çıkmasına neden oldu.

·         II. Osman’ın askerlerinin söz dinlememeleri ve Lehlilerin barış istekleri karşısında Hotin Antlaşması yapıldı(1621). Buna göre, Kanuni dönemi sınırına ger dönüldü.

·         Bu seferdeki, askerlerin gayretsizliği nedeniyle padişah Genç Osman Yeniçeri Ocağını kaldırmayı düşünöüş ancak bu düşünceyi hayatıyla ödedi.

B) Leh Seferi ve Bucaş Antlaşması 1672,Zorovna Antlaşması 1676

·         Lehistan, Osmanlı’nın himayesindeki Kırım Hanlığına bağlı Kazaklara saldırması üzerine IV. Mehmet döneminde sefere çıkıldı.

·         Sefer sonucunda yapılan Bucaş Antlaşması sonucunda Podolya Osmanlı’ya verildi.Zorovna Antlaşmasında Kamaniçe Osmanlı’ya bırakıldı.

·         Bu antlaşmaların en önemli özelliği Osmanlıların batıdaki en geniş toprağa sahip olduğu antlaşmadır.

 

Osmanlı-Venedik İlişkileri (Girit’in Fethi)

·         Korsan faaliyetlerin artması sonucu Osmanlı donanması, 1645’te Girit’i kuşatmış ve 1669’da Girit Adası tamamen Osmanlı yönetimine geçmişti. Kuşatmanın çok uzun sürmesi Osmanlı askeri gücünün zayıfladığının göstergesi olmuştur.

 

·         Osmanlı Safevi (İran) ilişkileri

·         Osmanlı-İran savaşlarının genellikle nedeni mezhep farklılığı ve Anadolu’nun doğusuna egemen olma mücadelesidir.

·         Amasya Antlaşması (1555) Osmanlı ile İran arasında yapılan ilk antlaşmadır.

·         Osmanlı-İran arasındaki 1577-1590 savaşları

·         İran Şahı Tahmasb’ın ölümü ve yerine gelen II. Şah İsmail’in Osmanlı’ya olumsuz tutumu nedeniyle Osmanlı ordusu İran ordusunu mağlup etmişti.

·         Bu savaşın sonunda  Ferhat Paşa Antlaşması (1590) imzalandı. Buna göre;

·         Osmanlı Devleti; Gence, Tebriz, Karabağ, Gürcistan, Nihavend, Luristan ve Şehrizor’u İran’dan almayı başarmıştır.

 

·         Ferhat Paşa Antlaşması’nın önemi

1.       Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınıra ulaşmıştır.

2.       Hazar denizinde donanma kurmuştur.

Ferhat Paşa Antlaşması ile alınan yerler

·         Nasuh Paşa Antlaşması (1612)

·         İran’ın Osmanlı kuvvetlerine yenilmesi üzerine İran şahı Abbas ordusunu modernize ederek Osmanlı topraklarına saldırdı. Osmanlı’nın Avusturya ile savaşta ve Anadolu’da iç isyanlarla uğraşmasının etkisiyle yapılan Nasuh Paşa Antlaşması (1612) ile İran daha önce kaybettiği yerleri geri almayı başardı.

 

·         Serav Antlaşması (16118)

·         Safevilerin (İran’ın) antlaşma gereği iki yüz deve yükü ipeği vermemesi üzerine savaş ihtimali baş gösterince yapılan antlaşmadır. Buna göre İran’ın vereceği deve yükü ipek yarıya indirilir.

 

·         Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)

·         İran Şahı Abbas, Osmanlı’daki çocuk yaştaki padişahların yol açtığı yönetim boşluğu ve iç isyanlar etkisiyle Irak’ı Osmanlılardan geri almayı başarmıştır.

·         Devlet içinde gücünü sağlamlaştıran IV. Murat, İran üzerine İran üzerine iki sefer yaparak (Revan ve Bağdat seferleri) Irak’ı tekrar fethetmeyi başarmıştı.

·         İran’la yapılan savaşların iki ülke için yarar sağlamaması üzerine Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) imzalanmıştır. Buna göre;

1.       Zağros dağları sınır olacak

2.       Irak (Bağdat ve Basra) Osmanlı’da kalacak.

3.        Revan ve Azerbaycan İran’da kalacak.

 

·         Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) önemi

1.       Günümüz İran ve Türkiye sınırı büyük ölçüde belirlendi.

2.       Osmanlı Devleti bu savaşlardan dolayı Avrupa’nın zayıf durumundan faydalanamamıştır.

II. Viyana Kuşatması ve Kutsal İttifak Savaşları

·         II. Viyana Kuşatması

·         Kuşatma nedenleri

1.       Avusturya yönetimindeki Macar lideri Tökeli İmre’nin yardım isteği

2.       Merzifonlu’nun hırsı

·         Yenilgi nedenleri:

1.       Gıda sıkıntısının başlaması

2.       Leh kralının yardıma gelmesi

3.       Kırım Hanının Osmanlı’ya ihaneti

·         Sonuçları:

1.       Osmanlı Devleti Avrupa’da ilk defa ciddi anlamda yenildi.

2.       Osmanlı Devleti savunmaya çekildi.

3.       Osmanlı’ya karşı Kutsal İttifak kuruldu.

 

Kutsal İttifak Savaşları (1683-1699)

·         Osmanlı’ya karşı Avusturya, Lehistan, Venedik, Rusya ve Malta birleşerek saldırırlar. Osmanlı hemen hemen her cephede yenilir.

·         Bu savaşlar sonucunda iki antlaşma yapılır:

a)       Karlofça Antlaşması 1699: Buna göre Osmanlı’nın bazı toprakları üç devlet arasında paylaşılır. Avusturya’ya Macaristan ve Erdel, Venedik’e Dalmaçya ve Mora, Lehistan’a Podolya ve Ukrayna verilir.Böylece Osmanlı ilk defa toprak kaybetti.

b)       İstanbul Antlaşması 1700: Rusya ile yapılan bu antlaşma ile Rusya’ya Azak ve çevresi verilir. Böylece Rusya ilk defa denize açılmış oldu.

Karlofça ve İstanbul Antlaşmalarında kaybedilen yerler

BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ (1302-1453) -2

 

OSMANLI SİYASETİ 1302-1453

Kuruluş dönemi padişahları

1.      Osman Bey  (1281-1324)

2.      Orhan Bey (1324-1362)

3.      I. Murat  (1362-1389)

4.      I. Bayezid (1389-1402)

Fetret Devri (1402-1413) Padişahsız dönem

5.      I. Mehmet (1413-1421)

6.      II. Murat (1421-1451)

 

Osman Bey  (1281-1324) Dönemi

·         Babası Ertuğrul Gazi’nin ölümüyle Beyliğin başına geçmiştir.

·         Osman Bey’in ilk dönemlerinde beylik Selçukluların uç beyliği konumundaydı.

·         Türkiye Selçuklularının sultanı III. Alaaddin Keykubat’ın ülkeden sürülmesi üzerine otorite boşluğu oldu.

·         Koyunhisar Savaşı (1302)

ü  Osmanlılarla Bizans arasındaki ilk savaş olup Osmanlı Devleti bağımsız duruma gelmiştir.

ü  Bu savaştan sonra Bizans’a karşı gaza ve cihat siyaseti devam ettirilmiştir.

Resim 1: Koyunhisar savaşının temsili resmi

·         Osman Bey döneminde Söğüt, Karacahisar, Yarhisar, Bilecik ve İnegöl de alınmıştır. Beyliğin merkezi Bilecik yapıldı. Köprühisar ve Yenişehir de ele geçirilmiştir.Bu fetihlerde “kılıç hakkı” uygulanmıştır.

·         Bileceğin alınmasının önemi: Burada yer alan emir madeninin işlenerek silah yapımında kullanılması

·         Kılıç hakkı nedir? Fethedilen toprakların fethedenlere verilmesi uygulamasıdır.

·         Osman Bey Osmanlı’nın kurucusu olup ilk padişahıdır.

·         Bu dönemde Osmanlıların ilk parası bastırılmıştır.

 

·         Beyliğin Kısa Sürede Büyüme Nedenleri

1.      Coğrafi konumunun elverişli olması

2.      Zayıf bir durumda bulunan Bizans’a komşu olması

3.      Balkanlarda siyasi birliğin olmaması

4.      Gelişmesini sürdürürken Türkmen beylikleri ile ilk dönemde mücadeleye girişmemesi, onlarla iyi geçinmesi

5.      Bizans’a karşı sürdürülen fütuh (fetih hareketleri) gaza ve cihad anlayışına dayandığı için hem diğer Türkmen beyliklerinden hem de Ahilerden destek alınması

6.      Beyliğin güçlü merkezi otoriteye önem vermesi

7.      Avrupa’da Yüzyıl Savaşları’nın yaşanıyor olması

8.      Adil ve hoşgörülü bir yönetimin uygulanması (İstimalet politikası)

9.      Fethedilen yerlere Türkmenlerin yerleştirilip kalıcı bir egemenlik kurulması (İskan Siyaseti)

10.  Ahilerin desteğinin alınması

 

·         ORHAN BEY DÖNEMİ(1324-1362)

·         Bursa’nın Fethi (1326):

·         Orhan Bey, Mudanya Limanı’nı ve Orhaneli’ni fethederek Bursa’nın Bizans İmparatorluğu ile bağlantısını kesti.

·         Aralıklarla on yıl süren kuşatma sonunda yardım alma umudu kalmayan Bursa tekfuru şehri teslim etti.

·         Sonuçları 

1.      İpek üretim ve ticaret merkezi olan Bursa, Osmanlı Devleti’nin başkenti yapıldı.

2.      Böylece Bizans İmparatorluğu’nun Marmara’nın güneyindeki etkinliği kırılmış oldu.

 

 

·         Maltepe (Palekanon) Savaşı (1329):

·         Osmanlı kuvvetlerinin Kocaeli Yarımadası’ndaki kalelerini fethedip İstanbul Boğazı’na yaklaşması ve İznik’i kuşatması üzerine Bizans imparatoru III. Andronikos karşı saldırıya geçti.

·         İznik’i kuşatmış olan Orhan Bey, kuşatmayı kaldırarak Bizans üzerine yürüdü.

1.      Bizans, Anadolu’da Osmanlıya bir daha saldırıya cesaret edemedi.

2.      İznik(1331) ve İzmit(1337)’in fethine zemin oldu.

Harita 1: Maltepe savaşı sonrası fetih yönü

Karesioğulları Beyliğinin Alınması: (Konuya ileride tekrar değinilecektir)

·         Karesi Bey'in ölümüyle, oğulları arasındaki taht kavgasından yararlanan Orhan Bey bu beyliği Osmanlı sınırlarına kattı.

ü  Anadolu Türk siyasi birliğinin sağlanmasında atılan ilk adımdır.

Osmanlı’nın Rumeli’ye Geçişi

·         Bizans saray bakanı Kantakuzenos, imparator Yuannis’i devirmek ve başa geçmek için Orhan Bey’in yaptığı yardımlar karşılığında Çimpe kalesini Osmanlı devletine vermiş ayrıca kızı Theodora’yı Orhan Bey’le evlendirerek akrabalık ilişkisi kurmuştur.

·         Çimpe kalesi Osmanlıların Balkanlardaki fetihleri için önemli bir üs olmuştur.

 

Harita 2: Çimpe Kalesi

 

 

 

 

ETKİNLİKLER

 

1.      Anadolu’da ilk kurulan merkezi Erzurum olan beyliktir…………………………..

2.      Erzincan’da kurulmuş Gürcüler ve Rumlarla savaşmış beyliktir…………………………..

3.      Mardin’de kurulmuş üç kol halinde varlıklarını sürdürmüş beyliktir…………………………….

4.       İzmir’de kurulan ilk Türk Donanmasına sahip beyliktir………………………………

5.      Süleyman Şah tarafından İznik merkez olmak üzere kurulmuş devlettir…………………………

6.      İlk beylikler içinde en güçlü kabul edilen, merkezi Sivas olan beyliktir……………………

 

Yukarıda  belirtilen savaşların kronolojik sırasını ve sonuçlarını yazınız.

1.

2.

3.

4.

5.

Kudüs’ün Müslümanlar, Hristiyanlar ve Yahudiler için kutsal kabul edilmesinin sebepleri sizce nelerdir?

1.      Müslümanlar için kutsal kabul edilmesinin sebepleri:

 

2.      Hristiyanlar için kutsal kabul edilmesinin sebepleri:

 

3.      Yahudiler için kutsal kabul edilmesinin sebepleri:

TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİNİN DEVLETLEŞMESİ

 

“TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİNİN DEVLETLEŞMESİ” KONULU ETKİNLİK

1.       Türkiye Selçuklularında Şehir merkezlerinde …………MEDRESE……………….(eğitim verilen yer) ve ………………DARÜŞŞİFA………………..  (hastane) kurulmuştu.

2.       Selçuklula ticareti geliştirmek için  tüccarların konaklama tesisi olan ……KERVANSARAY……….……… yapmışlardır.

3.       …………AHİLİK……………….: Ahi Evran tarafından kurulan esnaf teşkilatıdırBu teşkilatı; fiyat belirleme, meslek edindirme, tüketiciyi koruma yetki ve görevleri vardı.

 

4.       Selçuklular’da yönetim

a)      ………BEY……..….:   Oğuz boylarının başlarındaki yöneticidir.

b)      …………KAĞAN……….: Eski Türk devletlerindeki hükümdar unvanıdır.

c)       Türkiye Selçuklu Devleti’ni (TSD) kuranlar Oğuzların ………KINIK……………… Boyu’undan Selçuk Bey’in soyundan geliyorlar.

d)      ………SULTAN(Osmanlılarda Padişah)…….….…..: TSD hükümdarlarının unvanıdır.

e)      ………DİVAN-I SALTANAT…(Osmanlılarda Divan-ı Hümayun)…..………: Devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir.

f)       ……MELİK (Osmanlılarda Şehzade)…….….……..: Hükümdar çocuklarıdır.

g)      ……ATABEY (Osmanlılarda Lala)………..………: Şehzade eğitmenleridir.

h)      ………SUBAŞI………………: Güvenlik görevlisidir.

 

5.       Türkiye Selçuklularında Ordu’da

a)      ……………………………….:  Sultanı koruyan askerler

TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİ (1077-1308) VE “HAÇLI SEFERLERİ” KONULU ETKİNLİK

 

“TÜRKİYE SELÇUKLU DEVLETİ (1077-1308)” KONULU ETKİNLİK

1.       Turkiye Selcuklu Devleti’nin kurucusu …………SÜLEYMANŞAH……………………’tır.

2.       Turkiye Selcuklu Devleti’nin ilk başkenti …………İZNİK……………..’tir. Haçlı seferlerinden sonra başkent …………………KONYA'ya……….taşındı.

3.       Anadolu’nun  kesin olarak Türk yurdu haline geldiği ve  Anadolu’ya Türklerin yurdu anlamına gelen “Türkiye” ifadesinin kullanılmaya başlandığı savaş  ……………MİRYOKEFALON…………………………….. savaşıdır.

4.       Anadolu Türk tarihinin başlangıcı kabul edilen savaş ………………MALAZGİRT……………………………..’tir.

 

 

“HAÇLI SEFERLERİ” KONULU ETKİNLİK

1.       Hristiyan Avrupa ülkelerinin Müslümanların üzerine yaptıkları saldırılara ………………………HAÇLI SEFERLERİ……… …………………………………  denir.

2.       ………KUDÜS…………….’ün alınmak istenmesi Haçlı seferlerinin dini nedenidir.

3.       Haçlıların doğunun zenginliğini ele geçirmek istemeleri seferlerin ………EKONOMİK……………… nedenidir.

4.       …………I. HAÇLI ……………………… seferi sonucunda Haçlılar;  Kudüs, Urfa, Antakya’yı ele geçirerek burada krallıklar ve kontluklar kurmuşlardır. Türkiye Selçuklu devleti başkentini İznik’ten  ……KONYA……….’ya taşıdı.

5.       İkinci Haçlı seferinde ilk defa Avrupalı devletlerin ……………KRALLARI…………………. katıldı.

6.       Üçüncü Haçlı seferi Eyyubilerin hükümdarı ………SELAHADDİN EYYUBİ…………………………..………..’nin  Kudüs’ü Hıttin Savaşı (1187) Haçlılardan geri alması üzerine yapıldı.

7.       Haçlılar………IV.……… seferinde  İstanbul’u yağmalayarak İstanbul’da Latin devleti kurdular.

8.       Haçlı seferleriyle; …BARUT…… , …PUSULA…….., …KAĞIT …….., ……MATBAA…….’yı Avrupalılar öğrendi.

ANADOLU’YA TÜRK GÖÇLERİ KONULU ETKİNLİK

 

“ANADOLU’YA TÜRK GÖÇLERİ” KONULU ETKİNLİK

1.       Bizans’la Selçuklu Türkleri arasında yapılan ilk savaş ……………PASİNLER……………….. savaşıdır.

2.       …………MALAZGİRT…………………… savaşıyla Selçuklu Türkleri Anadolu’yu fethetmeye başladılar.

3.       …………BİZANS (DOĞU ROMA)…………………….. devletinin Anadolu halkına baskı uygulaması Türklerin Anadolu’ya kolay yerleşmesine neden oldu.

4.       Anadolu’da ilk beylikler ……………MALAZGİRT……………………….……. Savaşından sonra kurulmaya başladılar.

5.       İlk Türk Anadolu Beylikleri arasında en güçlü olanı ve merkezinin Malatya ve Sivas olduğu beylik ………DANİŞMENT…………………..’dir.

6.       Anadolu’da ilk tıp eğitimi veren medrese ……………YAĞIBASAN……………………. medresesidir.

7.       Malazgirt Savaşından sonra kurulan Saltuklular, ilk Türk beyliği olup merkezi ……………ERZURUM…….’dur.

8.       Erzincan merkez olmak üzere kurulan beylik …………MANGÜCEK………………….’dır.

9.       ……………DANİŞMENT GAZİ……………. Destanıyla Anadolu’nun Müslümanlaşması anlatılır.

10.   Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Hasankeyf, Mardin, Harput ve Cizre bolgesinde hakimiyet kuran beylik ………ARTUKLULAR…………………..’dır. Bu beylik döneminde Dünyanın en büyük taş kemerli köprüsü ………MALABADİ…………………………….. köprüsünü inşa etmişlerdir.

11.   İlk Turk denizcisi İzmir’de kurulan ………………ÇAKA BEY…….. …………………….’dir.