DENİZLERDE HÂKİMİYET MÜCADELESİ

DENİZLERDE HÂKİMİYET MÜCADELESİ

·         İlk düzenli Osmanlı kara ordusu Orhan Bey Dönemi’nde kurulmuştu.

·         Daha sonra I. Murat Dönemi’nde devşirme ve tımar sistemi sayesinde Osmanlı kara gücü oldukça gelişti.

·         Güçlü kara ordusu sayesinde, Osmanlı Devleti’nin sınırları XV ve XVI. yüzyıllarda gerçekleştirilen fetihlerle hızla genişledi

·         Osmanlı donanmasının oluşumu: Osmanlı donanmasının temeli, Karesi ve diğer beyliklerin donanması ile oluşur

·         I. Bayezid (Yıldırım) Dönemi’nde Gelibolu’da yeni bir tersane inşa edildi.

·         I.Mehmet(Çelebi) Dönemi’nde, ilk Osmanlı deniz savaşı Venediklilerle yapıldı ancak kaybedildi.

·         II. Mehmet (Fatih), İstanbul’un fethi için güçlü donanma oluşturdu.(İstanbul,Trabzon ve Kırım)

·         II. Bayezid Döneminde Kili ve Akkerman’ın alınmasıyla Karadeniz’de; Modon, Koron, Navarin ve İnebahtı

·         Yavuz döneminde  Haliç Tersanesi yani “Tersane-i Amire” kurulur.

·         Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’nde ise Osmanlı donanması altın çağını yaşadı. Donanmaya verilen önem sayesinde, Osmanlı Devleti, kısa sürede Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika’nın tamamına hâkim oldu.

 

·         COĞRAFİ KEŞİFLER VE OSMANLI DEVLETİ’NE ETKİLERİ

·         Coğrafi Keşifler’in sebepleri şunlardır:

1.         Pusulanın geliştirilmesi/sağlam gemilerin yapılması

2.         Coğrafya bilgisinin ilerlemesi / cesur gemicilerin yetişmesi

3.         Avrupalıların Doğu’nun zenginliğini ele geçirme

4.         Hristiyanlığı yayma düşüncesi

5.         İpek ve Baharat gibi ticaret yollarının Türklerin denetiminde olması

 

Amerika'nın keşfedildiği gemiler (temsili)

•       Portekiz

1.       Bartlomeo Diaz: 1487’de Ümit Burnu’na ulaşır.

2.       Vasco do Gama: Hindistan’a ulaşır.

•       İspanya

1.       Christopher Colombus: 1492’de Amerika’ya ulaşır.

2.       Amarica Vespuci: 1499’da Amerika’ya ulaşır.

3.       Magellan ve Del Kano: Dünya’yı dolaşırlar

•       İngiltere

1.       John Cabot: Kuzey Amerika’ya ulaşır.

•       Fransa

1.       Cartler: Kuzey Amerika’ya ulaşır.

 

Coğrafi Keşifler

Coğrafi Keşiflerin Sonuçları

1.         Yeni kıtalar

2.         İspanyollar ve Portekizliler sömürge kurarlar.

3.         Afrikalıları köle ticaretinde kullandılar.

4.         Avrupa’dan Amerika’ya göçler olur.

5.         Avrupa’dan gelenler, Amerika’daki yerli halka (Aztek, Maya, İnka, Kızılderililer) oldukça kötü muamelelerde bulundular.

6.         TiAkdeniz limanları önemini kaybederken Atlas Okyanusu üzerindeki limanlar değer kazandı.

7.         Avrupa’ya bol miktarda altın ve gümüş getirildi. Böylece Avrupa’nın ekonomisi güçlendi.

8.         Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı zenginleşti. Burjuvalar asillerin topraklarını satın alarak büyük servet sahibi oldular.

9.         Yeni bitki, sebze ve meyve türleri de keşfedildi. Özellikle “yeni dünya” diye tabir edilen bu bölgelerdeki tütün, kahve, pamuk, patates, domates, kakao gibi ürünler bütün dünyaya yayıldı.

10.      Hristyanlık keşfedilen bölgelerde yayılma imkânı buldu.

11.      Dünya’nın yuvarlak olduğunun anlaşılması özellikle Katolik Kilisesinin birtakım öğretilerini derinden sarstı.

Coğrafi Keşiflerin Osmanlı Devleti’ne Etkileri

1.         Ticaret yollarının yön değiştirmesi, Osmanlı ülkesinden geçen İpek ve Baharat yollarının önemini azalttı.

2.         Akdeniz limanları önemini kaybetti.

3.         Osmanlı Devleti’nin gümrük gelirlerinde azalmaya,

4.         Keşfedilen bölgelerden Avrupa’ya taşınan değerli madenlerin (altın, gümüş) zamanla Osmanlı ülkesine girmesi, Osmanlı para birimi olan akçenin değer kaybetmesine yol açtı. Bu durum eşya ve mal fiyatlarının artmasına (enflasyon) neden oldu.

 

HİNT DENİZ SEFERLERİ (1538-1553)

 “Hint Deniz Seferleri”nin nedenleri

1.       Portekizler Hint ticaret yollarını denetimleri altına almaları

2.       Müslüman tüccarlara zarar vermeye başlamaları

3.       Hindistan’daki Müslüman Gücerat Hükümdarı, Osmanlıdan yardım istedi.

 

·         Osmanlı Devleti, Portekizleri bölgeden uzaklaştırmak amacıyla Hindistan’a dört sefer düzenledi.

1.         Hadım Süleyman Paşa (1538),

2.         Piri Reis (1551),

3.         Murat Reis (1552) ve

4.         Seydi Ali Reis (1553) tarafından gerçekleştirildi.

Hint Deniz Seferleri

·         Hint Deniz Seferlerinin başarısız olmasında Osmanlı Devleti’nin bölgenin önemini tam olarak kavrayamaması, Osmanlı gemilerinin açık denizlere dayanıklı olmaması ve bölge halkının tam destek vermemesi etkili oldu.

 

·         II. Selim Dönemi’nde Kurdoğlu Hızır Reis, Sinan Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşa komutasında Güney Arabistan’a başarılı seferler yapıldı.

·         Habeşistan ele geçirildi. Yine Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa, Osmanlı donanmasını Akdeniz’den Hint Okyanusu’na geçirebilmek için “Süveyş Kanalı Projesi”ni hayata geçirmek istedi. Bu proje ile

1.         Akdeniz’deki Osmanlı donanmaları, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’na geçebilecek

2.         Yemen ve Hicaz bölgeleri korunabilecek

3.         Coğrafi Keşifler yüzünden önemini kaybeden Akdeniz limanları yeniden canlanabilecekti.

Süveyş Kanalı konumu

 

·         Hint Deniz Seferleri sonucunda

1.         Kanuni Dönemi’nde; Arap Yarımadası, Kızıl Deniz ve Basra Körfezi’nin denetimi Osmanlı’ya geçti.

2.         Kızıldeniz bir iç deniz oldu.

3.         Portekizlilerin Hint Okyanusu’ndaki varlıkları sona erdirilemedi.

4.         Yemen, Eritre, Sudan sahilleri ve Habeşistan’ın bir kısmı ele geçirildi.

5.        Hint Deniz Seferleri oldukça büyük zorluklarla yapıldığı gibi, Osmanlı devletini ekonomik açıdan da olumsuz etkiledi.

 

 

Kızıldeniz'in konumu

ATLANTİK ÜLKELERİNİN AKDENİZ’E NÜFUZ ETME ÇABALARI

 

·         XVI. yüzyıl yoğun olarak Osmanlı Devleti ile Atlantik ülkeleri (İspanya, Portekiz, İngiltere, Hollanda) arasında Akdeniz’e hâkim olma mücadelesi içerisinde geçti.

·         İspanya ile mücadele

·         İspanya, ile  Akdeniz ve  Kuzey Afrika’da mücadele  

·         Haçlı ittifaklarının lideri

·         Preveze Deniz savaşı: Andrea Dorya komutasında bir Haçlı donanması oluşturuldu. Ancak 28 Eylül 1538’de yapılan Preveze Deniz Savaşı ile Haçlı donanması büyük bir bozguna uğratıldı.

·         Akdeniz’deki üstünlük Osmanlı Devleti’ne geçti.

Preveze'nin konumu

·         Cerbe’nin fethi: Turgut Reis komutasındaki bir donanma ile İspanyolların elinde bulunan Cerbe Adası’nı kuşattı.

·         Turgut Reis, bu kuşatmada zorlansa da Kaptanıderya Piyale Paşa’nın yardımı ile Cerbe Adası fethedildi

·         Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki hâkimiyeti daha da güçlendi (1560).

 

Cerbe adası konumu

·         Kıbrıs’ın alınması: II. Selim/ Venedikliler /Kaptanıderya Lala Mustafa Paşa/ Doğu Akdeniz    

·         İnebahtı deniz savaşı: Kıbrıs’ın fethi / Haçlı donanması/

Osmanlı donanmasını yaktılar (1571).

 

Kıbrıs'ın konumu

·         Tunus’un fethi: İspanya/ (1574)/

 

Akdeniz ve çevresi

·         Osmanlı Devleti ile Portekiz arasında yaşanan Akdeniz’e hâkim olma mücadelesi zamanla Atlas ve Hint Okyanusu’nda da devam etti.

·         Akdeniz’deki Osmanlı-Portekiz rekabetinin temelinde, Osmanlı Devleti’nin her geçen gün Akdeniz ve Kuzey Afrika’da hâkimiyet alanını genişletmesi etkili oldu.

·         Osmanlı Devleti ile Kuzey Afrika’nın en batısında yer alan Fas’taki hâkimiyet mücadelesini kaybetti. Tarihte “Vadiü’s Seyl Savaşı” olarak bilinen savaşta Portekiz donanmaları ağır bir darbe aldı; hatta Portekiz Kralı da bu savaşta hayatını kaybetti (1576).

·         Bu savaştan sonra Portekiz, Akdeniz ve diğer bölgelerdeki sömürgelerini kaybederek sömürgecilik rekabetinde geri plana düştü.

 

Fas ve Osmanlı

·         Hollanda, İspanya zayıflayınca bağımsız olur/Portekiz sömürgelerini ele geçirir/ Osmanlı’dan ekonomik imtiyazlar kazanarak Akdeniz’de etkinliğini arttırmak istedi.

Habsburg İspanyası

·         İngiltere, XVI. yy donanma gücü/ sömürgecilik ile zenginleşme

·         XVII. yüzyıldan itibaren sömürgecilik faaliyetlerinde en büyük rakipleri olan İspanya, Portekiz ve Fransa’yı saf dışı bırakarak âdeta tek başına yol aldı.

İngiltere

ETKİNLİK -ÖDEV

1.       Osmanlı’da ilk düzenli ordu ………………….. döneminde kuruldu.

2.       Tımar sistemi ve devşirme ilk defa Osmanlı’da sultan ……………………. döneminde uygulandı.

3.       ……………………. Beyliğinin alınması ile Osmanlı donanma sahibi olur.

4.       Osmanlı’da ilk deniz savaşı ………………… döneminde yapıldı.

5.       Avrupalıların doğunun zenginliğini almak için yaptıkları keşiflere ……………….. denir.

6.       ………………………. Ve ……………….. Dünyayı dolaşarak dünyanın yuvarlaklığı anlaşılır.

7.       Keşiflerle ……………… limanları önam kaybederken ……………. Limanları önem kazanır.

8.       Seydi Ali Reis’in yazdığı kitabın adı ………………………. …………..’tir.

9.       ……………… kanal projesiyle Akdeniz ile Kızıldeniz birleştirilmeye çalışılır.

10.   ……………….. savaşıyla Akdeniz Türk gölü oluken bu olayın devamı ……………….. savaşı ile olur.

11.   Kıbrıs adasının alınması üzerine Haçlı ittifakı ……………………..’nda Osmanlı donanmasını yakar.

12.   …………………………… savaşıyla Portekiz zayıflamaya başlamış olup Fas himaye altına alınır.

ROMA TARİHİ -60 III. Gordianus (Marcus Antonius Gordianus, 238-244)

 III. Gordianus (Marcus Antonius Gordianus, 238-244)

·         Asıl adı Marcus Antonius Gordianus olup 225 yılında dünyaya geldi.

III. Gordianus 

·         İlk dönemleri belli değildir.

·         Gordianus, Maximinus Roma’da caesar ilân edilmişti. Pupienus ve Balbinus’un öldürülmelerini takiben praetor'lar tarafından imparator kabul edilir.

·          İmparator kabul edildiğinde 13 yaşında olduğundan yönetim Timesitheus’un elindedir. Gordianus başa geçtikten üç yıl sonra Timesitheus’un kızı Tranquillina ile de evlenir.

Timesitheus(190-243)

·         Sasanilerle mücadele: 241’de Erdeşir’in oğlu ikinci Sasani kralı Şapur(241-272), Doğu’daki Roma topraklarına saldırır. Syria ve merkezi Antiokheia(Antakya) tehdit altındaydı. Timesitheus, imparator ile birlikte Doğu’ya hareket etti. Fakat önce Tuna boylarındaki Roma topraklarına saldıran Gothlar ile savaşıldı ve Gothlar püskürtülür. Romalılar bu zafer sonrası Doğu’ya giderek Sasanileri yendiler (Resaena Savaşı, 243), Hatra(Irak’ta bir antik şehir),Nisibis(Nusaybin) ve Karrhai(Harran) tekrar Romalıların eline geçti. Bu sırada Timesitheus hastalanarak ölünce onun yerine praetor muhafızlarının komutanı Philippus Arabus getirilir. Philippus, III. Gordianus’u ortadan kaldırarak tek başına Roma İmparatoru olmak istemekteydi. Askerler de Philippus’u destekleyince III. Gordianus askerler tarafından öldürüldü.

OSMANLI DEVLETİ’NİN XV VE XVI. YÜZYILLARDA İZLEDİĞİ SİYASET VE ETKİLERİ

·         Osmanlı Devleti, XV ve XVI. yüzyıllarda Avrupa’daki stratejik rakipleri dışında merkezi Vatikan’da olan Roma Katolik Kilisesine karşı da uzun vadeli politikalar izledi.

·         Çünkü Roma Katolik Kilisesi, İslam dünyanın lideri olan Osmanlı Devleti’ni büyük bir tehdit olarak gördü ve onu ortadan kaldırmak için çeşitli ittifaklar kurdu.

·         Buna karşılık Osmanlı Devleti de Roma Katolik Kilisesini Hristiyan dünyasında yalnız bırakmak ve Avrupa Hristiyan birliğini parçalamak amacıyla çeşitli tedbirler alıyordu.

İtalya şehir devleti ve Papalık devleti (Orta İtalya, günümüz Vatikan)

·         Bu amaçla:

1. Osmanlı’nın adaletli ve hoşgörülü politikası:

·         Balkanlarda yapılan fetihler alına yerlerdeki insanlara din ve mezheplere mensup yerli halka iyi davrandı, kimsenin dinine, canına ve malına dokunmadı. İzlemiş olduğu adaletli politika sayesinde bölge halkının güvenini kazandı.

·         Bu durum;

ü  Balkanlarda yaklaşık üç yüz yıl sürecek Osmanlı hâkimiyetine ortam hazırladı.

ü  Bosna ve Hersekliler olmak üzere birçok Balkan halkı gönüllü olarak Müslümanlığı tercih etti.

ü  Balkanlara sahip olmak isteyen Habsburg İmparatorluğu ve Roma Katolik Kilisesi bu durumdan oldukça rahatsızdı. Bu yüzden Osmanlı Devleti’ne karşı yıllarca sürecek Haçlı savaşlarına ön ayak olmuşlardı.

Osmanlı'nın mirasçısı Türkiye ve diğer Balkan ülkeleri

2.       Bölge insanını inancında serbest bırakma:

·         Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’un fethi sonrası şehirdeki tüm gayrimüslimlere inanç ve ibadet özgürlüğü tanıdı.

·         Yayınladığı bir fermanla Ortodoks Kilisesinin varlığını devam ettirdi.

Ortodoks kilse merkezi Patrikhane /Fatih-İstanbul

·         Böylece Katolik Roma Kilisesine karşı, Ortodoksları himaye edecek Hristiyan birliğini bozmayı amaçladı.

Katolikliğin koruyucusu Habsburg imparatorluğu

3. Reform Hareketlerine destek vermek: Protestanları Katoliklere karşı korunmuştur.

·         REFORM HAREKETLERİ: XVI. Yüzyılda Almanya’da başlayan Katolik Kilisesinde gerçekleştirilen düzenleme hareketidir.

 

·         Nedenleri:

1.       Katolik Kilisesinin aşırı zenginleşmesi ve yozlaşması,

2.       Siyasetle ve dünyevi etkinliklerle daha fazla ilgilenmeye başlaması birçok din adamı ve halkın tepkisine yol açtı.

·         Bu olaylar başta Almanya olmak üzere Fransa, İngiltere ve Kuzey Avrupa ülkelerine yayılan Reform hareketlerine neden oldu.

·         Almanya’da Reform hareketlerinin öncüsü, ilahiyatçı Martin Luther (Martin Luter) oldu. Luther 1517’de yayımladığı bildiride kilisenin yaptığı yanlışlara vurgu yaptı. Özellikle “Tanrı ile kul arasına kimsenin giremeyeceğini, öbür dünyada esenliğe kavuşmak için imanın yeteceğini, endüljans alarak kimsenin günahlardan kurtulamayacağını” bildirirdi.

 

Martin Luther

·         Luther’in düşüncelerinden etkilenen fakir Alman köylüleri ve şövalyeler ayaklanma başlatarak kilise topraklarına ve mallarına saldırdılar.

·         Bu ayaklanmalarından endişelenen Alman İmparatoru Şarlken, Reform Hareketlerinin yayıldığı yerlerde kalmasına dair bir karar çıkarttı (1529). Şarlken’in bu kararını beş Alman prensi ve on dört şehir protesto etti. Bu yüzden Luther taraftarlarına “Protestan” adı verildi.

·         İç Savaş ve Augsburg Antlaşması: Şarlken ve Luther taraftarları arasında yirmi beş yıl süren savaşlar oldu. Bu savaşlar sonunda “Augsburg Antlaşması” ile Protestanlara inanç serbestliği tanındı (1555).

 

·         Reform Hareketleri sonucunda;

1.       Avrupa’da mezhep birliğinin bozulması, Otuz Yıl Savaşlarının başlamasına neden oldu (1618-1648).

2.       Savaş sonrasında Almanya zayıfladı, Fransa güçlendi. Fransa kralları merkezî yapılarını güçlendirdi.

3.       Otuz Yıl Savaşlarına katılmayan İngiltere’de ise I. Elizabeth mutlak monarşi anlayışını ülkesinde daha da güçlendirmeye çalıştı.

 

·         Referm’un Osmanlı’ya etkileri: Reform hareketleri Osmanlı Devleti’nde etkili olamadı. Çünkü Osmanlı topraklarında yaşayan Hristiyanlar, din ve vicdan özgürlüğüne sahiplerdi.

·         Avrupa’nın Reform’la ulaşmak istediği seviye Osmanlı Devleti’nde zaten yaşanıyordu.

·         Hatta Reform’un öncüsü Luther, Osmanlı Devleti’nin farklı din ve mezheplere olan adaletli yaklaşımından ve tüm toplumlara sağladığı inanç özgürlüğünden etkilenmişti.

·         Osmanlı Devleti, Avrupa’daki Reform hareketleriyle siyasi açıdan ilgilendi. Dönemin hükümdarı Kanuni, Reform hareketlerinin Osmanlı Devleti’nin yararına olduğunu düşündü. Luther’e ve Protestanlara destek verdi. Avrupa’daki karışıklıklardan faydalanarak Viyana önlerine kadar ilerledi.

 

·         Kuzey Afrika Müslümanları

·         Osmanlı Devleti Ortodoks ve Protestan Hristiyanların dışında, Kuzey Afrika’daki Müslümanların da uzun yıllar koruyuculuğunu üstlendi.

·         Bölge halkını başta İspanya ve Portekiz olmak üzere, sonraki dönemlerde İngiltere, Fransa ve Hollanda gibi ülkelerin baskılarından korudu.

 

·         Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki Müslümanlara yönelik himaye politikaları özetle şunlardı:

·         Mısır’ın alınması: Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki hâkimiyeti 1517’de Mısır’ın fethiyle başladı.

·         Cezayir’in Alınması ve Oruç ile Hızır Reis(Barbaros Hayrettin Paşa):

·          Bu dönemde İspanyolların Cezayir civarında birtakım yerleri ele geçirmesi, Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki çıkarlarının zedelenmesine neden oldu.

·         İspanyolların Kuzey Afrika’yı ele geçirme ihtimalleri karşısında ünlü Türk denizcileri Oruç Reis ile Hızır Reis, bu bölgelerde Türk hâkimiyetini tesis etme hedefine yöneldiler. İlk olarak Cezayir’i denetimleri altına aldılar.

·         Türklerin bölgeye gelişinden sonra İspanyolların bölgede ilerlemesi durdu. Dolayısıyla Kuzey Afrika’daki Müslümanlar kendilerine yeni bir koruyucu buldular.

·         Oruç Reis’in ölümünden sonra Kanuni Dönemi’nde Osmanlıların hizmetine giren Hızır Reis (Barbaros Hayrettin Paşa), Cezayir’i Osmanlı topraklarına kattı (1529) ve sağladığı maddi ve manevi destekle Avrupa’dan gelen Haçlı akınlarını başarıyla püskürttü.

·         Trablusgarp ve Turgut Reis: Kuzey Afrika’da uzun yıllar sürecek Osmanlı hâkimiyetin tesisine ön ayak oldu. Barbaros’un ölümünden sonra yerine Turgut Reis geçti.

·         Turgut Reis, Saint Jean (Sen Jan) şövalyelerinin denetiminde olan Trablusgarp’ı (1551), bir süre sonra da Tunus’u alarak Osmanlı topraklarına kattı.

·         Bu gelişmeler sonucunda Osmanlı Devleti, Kuzey Afrika’da, Doğu ve Batı Akdeniz’de Hristiyan devletlere karşı İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlendi.

 

·         Kuzey Afrika Müslümanları, Türkler sayesinde İspanya ve Portekiz’den kaynaklanan büyük bir felaketten kurtuldu. Çünkü aynı dönemde İspanya, Coğrafi Keşifler sonucu Güney Amerika’yı işgal etmiş ve bölge halkına karşı soykırım uygulamıştı.

·         Eğer İspanya, Cezayir’den başlayarak Kuzey Afrika’yı işgal etmiş olsaydı, Endülüs’teki Müslümanlar ve Yahudiler ile Güney Amerika’daki halka yaptıklarını orada da yapması kuvvetli bir olasılıktı.

 

 

         ETKİNLİK/ÖDEV

1.       Osmanlı Devleti, XV. ve XVI. yüzyıllarda Avrupa’daki stratejik rakipleri dışında merkezi ………………………..’da bulunan Roma Katolik Kilisesine karşı da uzun vadeli politikalar üretmiştir.

2.       Osmanlı Devleti Avrupa Hristiyan birliğini parçalamak amacıyla aldığı üç önlemi yazınız.

3.       Protestanların resmen mezhep ilan edildiği 1555 tarihli antlaşma ………………………………………………..’dır.

4.       ………………………. Hareketleri sonucunda Otuz Yıl Savaşları yaşanmıştır.

5.       XVI. Yüzyılda Almanya’da başlayan Katolik Kilisesinde gerçekleştirilen düzenleme hareketlerine  ………………………… denir.

6.       Osmanlı’nın adaletli ve hoşgörülü politikasının sonuçları nelerdir? Yazınız.

7.       Osmanlı, Kuzey Afrika Müslümanlarını ………………….. ve ……………………..’e karşı korumuştur.

8.       Osmanlı’nın Kuzey Afrika’da aldığı ilk toprak parçası ……………………….’dir.

9.       Hızır Reis (Barbaros Hayrettin)’in Osmanlı hizmetine girmesiyle Osmanlılara katılan yer ……………………….’dir.

10.   Trablusgarp, …………….…………. Reis tarafından Osmanlı Devleti'ne kazandırıldı.