1595-1700 YILLARI ARASINDAKİ SİYASİ GELİŞMELER

 

1595-1700 YILLARI ARASINDAKİ SİYASİ GELİŞMELER

Bu dönem padişahları

I. Süleyman (1520 – 1566)  /II. Selim (1566 – 1574)   /III. Murad (1574 – 1595)   /

III. Mehmed (1595 – 1603)  /I. Ahmed (1603 – 1617)  /I. Mustafa (1617 – 1618)  /

Genç Osman (1618 – 1622)  / I. Mustafa (ikinci defa,1622 – 1623)  /IV. Murad (1623 – 1640) /

İbrahim (1640 – 1648)  /IV. Mehmed (1648 – 1687)  /II. Süleyman (1687 – 1691)

II. Ahmed (1691 – 1695)  /II. Mustafa (1695 – 1703)

 

Hatırlatma…

·         I. Süleyman (1520 – 1566) dönemi bazı gelişmeler

·         Mohaç Meydan Savaşı 1526

·         1. Viyana Kuşatması 1529

·         Alman (Graz) Seferi 1532

·         İstanbul (İbrahim Paşa) Antlaşması 1533

 

·         1945 yılında ABD Kongre Binası’nda ünlü kanun yapıcılarından 23’ünün portresinin konmasına karar veriliyor. Bu kanun yapıcılarından biri de I. Süleyman’dır.

 

·         1523-1536 yılları arasında Osmanlı sadrazamlığı yapan Makbul (Maktul) Pargalı Damat İbrahim Paşa

 

·         1595-1700 yılları arası dönemlerde Osmanlı Devleti batıda Avusturya, doğuda Safevi (İran) ile savaşırken Anadolu’da da iç isyanlarla uğraşmaktaydı.

 

·         Habsburg Hanedanı:

·         962 yılında Şarlken’in Kutsal Roma Germen İmparatorluğu tahtına geçmesiyle hüküm sürmeye başlayan ailedir.

·         Bu ailenin yönetiminde Almanya, Avusturya, İspanya ve daha sonraları Macaristan vardır. Bu aile (hanedan) Osmanlıların Avrupa’daki en büyük rakipleriydi.

Mandibular prognatizm rahatsızlığından muzdarip bir hanedandır

 

Osmanlı'nın bu dönemdeki bazı olayları

·         Avusturya ile 1593-1606 savaşları

·         Papanın teşvikiyle Osmanlıya karşı Haçlı ittifakı kurulmuş ancak Osmanlı Devleti bu ittifakı 1596’da bizzat III. Mehmet’in(1595 – 1603) komuta ettiği Haçova Meydan savaşında mağlup etmişti.

·         Bu başarıya rağmen on yıl daha devam eden savaşlar sonucunda Zitvatoruk Antlaşması imzalandı.

·         Zitvatoruk Antlaşması (1606)

·         I. Ahmet döneminde Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanan bu antlaşmaya göre;

·         Osmanlı padişahı Avusturya arşidüküne (kralı) Sezar (Caesar,Roma İmparatoru)  diyecek.

·         Avusturya’nın Osmanlı’ya ödediği yıllık vergi kaldırılacak ancak bir defaya mahsus Avusturya Osmanlı’ya savaş tazminatı verecek.

·         Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri Osmanlı’ya verilecek.

 

                                                              Eğri eyaletinin konumu

 

 

·         Zitvatoruk Antlaşması (1606)’nın Önemi

·         Osmanlı’nın Avusturya karşısında hukuki üstünlüğü sona erdi.

·         Yeni savaş teknolojisini kullanan Avusturya askeri karşısında Tımarlı sipahilerin yetersizliği görüldü.

·         Osmanlı Devleti dış siyasette itibar kaybetti.

 

 

·         Osmanlı Safevi (1501-1736,İran) ilişkileri

·         Osmanlı-İran savaşlarının genellikle nedeni mezhep farklılığı ve Anadolu’nun doğusuna egemen olma mücadelesidir.

·         Amasya Antlaşması (1555) Osmanlı ile İran arasında yapılan ilk antlaşmadır.

 

Safeviler

 

·         Osmanlı-İran arasındaki 1577-1590 savaşları

·         İran Şahı Tahmasb’ın ölümü ve yerine gelen II. Şah İsmail’in Osmanlı’ya olumsuz tutumu nedeniyle Osmanlı ordusu İran ordusunu mağlup etmişti.

·         Bu savaşın sonunda  Ferhat Paşa Antlaşması (İstanbul,1590) imzalandı.

·         Buna göre; Osmanlı Devleti; Gence, Tebriz, Karabağ, Gürcistan, Nihavend, Luristan ve Şehrizor’u İran’dan almayı başarmıştır. 

Ferhat Paşa Antlaşma sonrası 

Ferhat Paşa Antlaşması’nın önemi

·         Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınıra ulaşmıştır.

·         Hazar denizinde donanma kurmuştur.

Hazar'ın konumu

 

·         Nasuh Paşa Antlaşması (1612)

·         İran’ın Osmanlı kuvvetlerine yenilmesi üzerine İran şahı Abbas ordusunu modernize ederek Osmanlı topraklarına saldırdı.

·         Osmanlı’nın Avusturya ile savaşta ve Anadolu’da iç isyanlarla uğraşmasının etkisiyle yapılan Nasuh Paşa Antlaşması (1612) ile İran daha önce kaybettiği yerleri geri almayı başardı.

·         Bu antlaşmaya göre İran her yıl Osmanlı’ya 200 deve yükü ipek de verecekti.

·         Serav Antlaşması (1618)

·         Safevilerin (İran’ın) antlaşma gereği iki yüz deve yükü ipeği vermemesi üzerine savaş ihtimali baş gösterince yapılan antlaşmadır.

·         Buna göre İran’ın vereceği deve yükü ipek yarıya indirilir.

·         Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)

·         İran Şahı Abbas, Osmanlı’daki çocuk yaştaki padişahların yol açtığı yönetim boşluğu ve iç isyanlar etkisiyle Irak’ı Osmanlılardan geri almayı başarmıştır.

·         Devlet içinde gücünü sağlamlaştıran IV. Murat, İran üzerine İran üzerine iki sefer yaparak (Revan ve Bağdat seferleri) Irak’ı tekrar fethetmeyi başarmıştı.

Bağdat fatihi IV. Murat'ı oynayan Cihan Ünal

·         İran’la yapılan savaşların iki ülke için yarar sağlamaması üzerine Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) imzalanmıştır.

·         Kasr-ı Şirin Antlaşması’na göre;

·         Zağros dağları sınır olacak

·         Irak (Bağdat ve Basra) Osmanlı’da kalacak.

·          Revan ve Azerbaycan İran’da kalacak.

Kas-ı Şirin Antlaşma sonrası

·         Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) önemi

·         Günümüz İran ve Türkiye sınırı büyük ölçüde belirlendi.

·         Osmanlı Devleti bu savaşlardan dolayı Avrupa’nın zayıf durumundan faydalanamamıştır.

·         ETKİNLİK

1.       «Habsburg Hanedanı» hakkında bilgi veriniz.

2.       Zitvatoruk Antlaşması’nın önemi hakkında bilgi veriniz.

3.       İran’la yapılan ilk antlaşma hangisidir?

4.       Ferhat Paşa Antlaşması’nın önemi nedir?

5.       Kasrı Şirin Antlaşması önemi nedir?

6.       1595-1700 yılları arasında İran’la yapılan antlaşmalar hangileridir?

7.       962 yılında Şarlman’ın Kutsal Roma Germen İmparatorluğu tahtına geçmesiyle hüküm sürmeye başlayan ve Osmanlı’nın en büyük rakibi olan aile …………………………………………’dır.

8.       Osmanlı’nın Avusturya karşısında hukuki üstünlüğü sona erdiği antlaşma …………………………………………….  antlaşmasıdır.

9.       Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınıra ulaştığı antlaşma ……………………………………………….’dır.

10.   Günümüz İran ve Türkiye sınırı büyük ölçüde belirlendiği antlaşma ……………………………… ………………………………………..’dır.

   

 

 

 

ROMA TARİHİ -91- lulianus (Flavius Claudius Iulianus, Iulianus Apostata (Dönme Iulianus) ,360-363)

·         Magnentius’tan sonra sırayla; Vetranio(Mart-Aralık350), Nepotianus(Haziran 350), Iulianus ve Iovianus(363-364)  geçmiştir

·         Iulianus 331’de Constantin hanedanına mensup olarak Constantinopolis’te doğar. Aile ve akrabalarının bir kısmını Büyük Constantinus’un 337’deki ölümünden sonraki süreçte hırslı Constantinus II( 337-361)’un yaptığı katliamda kaybetmişti.

Constantinopolis’in konumu

·         Çocukluğu ve gençliği Hıristiyan dinini öğrenmekle geçse de Pergamon ve Ephesos’ta aldığı pagan yanlısı derslerin de etkisiyle Hıristiyanlığın egemen olmaya başladığı imparatorlukta eski pagan tanrılarına tapınmaya başladı ve bunu herkesten sakladı ancak başa geçmesiyle Hristiyanlara baskı uyguladı. Bu nedenle kendisine  “Apostata” (dönme) lakabı ile bilinir.

·         355’te II. Constantius hayatta kalan tek akrabası olan lulianus’u caesar unvanı vererek German saldırılarına karşı mücadele etmesi için Gallia’ya gönderir. lulianus Gallia’da başarılı olunca askerler ona saygı duymaya başlar. Iulianus, 360’da Lutetia’da (Paris yakınlarında antik şehir) augustus ilân edildi. 361’de de II. Constantius’un Mopsoukrenai’da (Tarsus’ta Toroslar eteğinde antik şehir)ölmesi üzerine onun yerine Roma tahtına geçti.

lulianus

·         Constantius, Sasanilere karşı mücadelede kesin zafere ulaşmadan ölmüştü. Iulianus, 362’de Antiokheia’da Sasani seferine hazırlık yapmaya başladı ve 363’te yola çıktı. Sasani başkenti Ktesiphon’a kadar başarılı bir şekilde ilerledi ama kente giremedi

·         Dicle(Tigris) nehri kıyısında kendisine hedeflenen mızrakla hayatı son buldu. Mızrağın düşman tarafından değil de ordusundaki Hıristiyan askerlerinden biri tarafından fırlatılmış olabileceği bile söylenir. lulianus’un ölümüyle Büyük Constaninus ile başlayan Constantinus sülalesi de son bulmuş oldu.

Eski adı Tigris olan Dicle nehrinin konumu

ROMA TARİHİ -90- Magnus Magnentius (350-353)

 

Magnus Magnentius (350-353)

·         303’te Ambianum’da (Amiens, Fransa’nın kuzeyinde bir şehir) doğmuştu.

·         Constantinus Hanedanı üyesi değildir.

Bir sikke üzerinde Magnentius

·          Konstantin Hanedanından  Nepotianus'un (Flavius Iulius Popilius Nepotianus Constantinus, imparator olmak için isyan eden hanedan mensubu) kısa ömürlü isyanı, Magnentius'un imparator olarak hanedanın diğer üyelerine karşı durumunu güçlendirdi. Magnentius lejyon komutanlığına kadar yükseldi.

·         Askerleri tarafından Augustodunum’da (Fransa’da yer alan antik yerleşim yeri) askerler tarafından augustus 350’de ilân edildi. Magnentius bir süre sonra Constans’ı da Gallia’nın güneyinde yakalatarak öldürttü.

337-350 arası Roma imparatoru Constans

·         Magnentius halktan ve askerlerden giderek daha fazla destek görmeye başladı. Bu sırada Tuna bölgesinde Vetranio adlı komutan isyan ederek kendisini imparator ilân etti ve II. Constantius’un desteğini istedi.

·         Magnentius da Constantius’tan kendi augustus’lugunu tanımasını bekliyordu. Vetranio’nun kuvvetleriyle birleşen Constantius, Magnentius’un üzerine yürüdü; ancak Magnentius’un güçlü ordusu karşısında II. Constantius ( 337-361) yenilse de Mursa Major Savaşı’nda Magnentius’un ordusunu 351’de mağlup eder. Magnentius, tekrar güçlenmek için mücadele etmeye çalıştıysa da başarılı olmaz.

 II. Constantius

ROMA TARİHİ -89- Constantius (Flavius Julius Constantius 337-361)

·         Constantius (Flavius Julius Constantius 337-361)

 

(Flavius Julius Constantius 337-361)

·         Constans, II. Constantinus’u yenilgiye uğrattıktan sonra Franklan yenilgiye uğratarak Tuna ve Ren bölgelerinde egemenliğini sağladı.  350’de Magnentius adlı bir subay isyan ederek Augustodunum’da kendisini augustus ilân etti. Constans kaçtıysa da bir süre sonra Gallia’nın güneyinde, İspanya sınırına yakın bir yerde yakalandı ve öldürüldü.

Magnentius (350-353 arası imparator)

·         Büyük Constantinus ile Fausta’nın oğlu olan II. Constantius,  324’te caesar unvanı alır. Babalarının ölümünden birkaç ay sonra diğer kardeşleriyle beraber augustus unvanını 337’de alırKardeşlerin toprak paylaşımı ile  II. Constantius’un payına Küçük Asya ve Mısır, yani Roma’nın doğusu düşer. Constans’ı öldüren Magnentius’un gücü artsa da Constantius, 351’de Aşağı Pannonia’da Musra mevkiinde Magnentius’un ordusunu bozguna uğratır.

 

·         Sasani Kralı II. Şapur (309-379)  Roma ile yaptığı anlaşmayı bozarak Dogu’daki Roma topraklarına saldırınca Constantius 353-358 yılları arasındaki beş yılı Doğu’da geçirdi. Ayrıca, kuzeni Gallus(Flavius Claudius Constantius Gallus)’u caesar olarak atadı ve Doğu’daki isyanları bastırması için onu Antiokheia’ya gönderdi. Gallus’un halka kötü davranması üzerine  354’te öldürttü. Bu arada Constantius, Iulianus’a caesar unvanı vererek Gallia’da 355’te görevlendirse de Iulianus Paris’te isyan etti. II. Constantius isyanı bastırmak üzere yola çıkmak üzereyken ki Kilikia’da Tarsos’ta 361’de öldü.

Sasani hükümdarı Şapur

ROMA TARİHİ -88- Constans (Flavius Julius Constans, 337-350)

·         Constans (Flavius Julius Constans,  337-350)

·         Constans, Büyük Constantinus’un ikinci karısı Fausta’dan doğma oğludur. Babasının ölümünden sonra diğer kardeşleriyle birlikte o da augustus unvanını 337’de aldı. Ertesi yıl Pannonia(Roma eyaleti)’da bir yerde veya Dacia(Roma’da eyalet)’daki Viminacium(Sırbistan’da şehir)’da bir toplantı yaparak imparatorluk topraklarının yönetimini aralarında 338’de paylaştılar.

Flavius Julius Constans,  337-350

·         Constans’ın payına İtalya, Illyricum ve Kuzey Afrika düştü.

Constans’ın  ve kardeşlerin payları (Dalmatius onların kuzenidir)

·         340’da II. Constantinus egemenlik alanını genişletmek amacıyla Constans’ın egemenlik alanında bulunan İtalya’ya girdiğinde Constans’ın ordusu II. Constantinus’un ordusunu Aquileia(Kuzey İtalya’da şehir)’da bozguna uğrattı ve II. Constantinus öldürüldü. Böylece Constans, Constantinus’un payına düşen toprakların da (Britannia, Gallia ve İspanya) egemeni oldu. İmparatorluk yönetimi Constans ve II. Constantius’un elindedir.

 

ROMA TARİHİ -87- Flavius Claudius Constantinus (II. Constantinus, 337-340)

 

·         Flavius Claudius Constantinus (II. Constantinus, 337-340)

II. Constantinus, 337-340

·         Büyük Constantinus öldüğünde geride üç oğlunu bırakmıştı:

1.       II. Constantinus,

2.       II. Constantius ve

3.       Constans (Constantinus'un yeğeni  Dalmatius'a da pay verse de kuzenleri tarafından öldürüldü)

I. Konstantin tarafından atanan Sezarlar arasında bölünmesi: batıdan doğuya, II. Konstantin, Konstans, Dalmatius ve II. Konstantin toprakları. Dalmatius öldürüldükten sonra toprakları Constans ve Constantius arasında bölündü.

·         II. Constantinus, “Büyük” lakabıyla tanınan I. Constantinus’un Fausta’dan olan en büyük oğlu olup Arelate(Arles, güney Fransa’da şehir)’de doğmuştu. Babası Constantinus onu ve üvey kardeşi Crispus’u Sirmium(Roma/Pannonia eyaletinde şehir)’da caesar ilân etmişti. Üvey kardeşi (Minervina’dan doğma) Flavius Julius Crispus’un üvey annesi Fausta’yla ensest ilişki yaşadığı gerkeçesi ile idamından sonra II. Constantinus, on yaşında olmasına rağmen Tuna ve Ren boylarında yapılan bazı savaşlara sembolik  “komutanlık” yapmıştı. Babalarının ölümünden sonra Büyük Constantinus’un üç oğlu da augustus unvanı alırlar.  338’de Pannonia’da (veya Dacia’daki Viminacium’da) bir toplantı yaparak imparatorluk topraklarının yönetimini aralarında paylaştılar ( 338).

a)       II. Constantinus, Britannia, Gallia ve Ispanya’yı alırken;

b)       Constans İtalya, Illyricum, Trakya ve Kuzey Afrika’yı;

c)        II. Constantius da Küçük Asya ve Mısır dâhil olmak üzere Doğu topraklarını aldı.

Constantinus'un hanedanı (kaynak: https://www.wikiwand.com/en/Constantius_II)

·         340’da II. Constantinus egemenlik alanını genişletmek amacıyla Constans’ın egemenlik alanında bulunan İtalya’yı işgale girse de Constans’ın ordusu II. Constantinus’un ordusunu Aquileia(kuzey-doğu İtalya'da Friuli-Venezia Giulia Bölgesi'ne bağlı Udine ili içinde bulunan bir tarihsel bir yerleşke) ’da bozguna uğrattı ve II. Constantinus öldürüldü. Böylece Constans, Constantinus’un payına düşen toprakların da egemen olmaya başladı.