ANADOLU’NUN TÜRKLEŞME SÜRECİ

ANADOLU’NUN TÜRKLEŞME SÜRECİ

·         Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türklerin Anadolu’ya yönelik göç ve fetih hareketleri hızlandı.

·         Anadolu fethinin hızlanma nedeni nedir?  Sultan Alp Arslan’ın fethedilen bölgeyi fetheden komutana “kılıç hakkı” olarak vermesi etkili oldu.

·         Selçuklu komutanları kısa sürede Anadolu’nun önemli yerlerini ele geçirdi. Başlangıçta Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlı olan komutan ve beyler, zamanla bağımsız olmaya başladılar.

 

·         Anadolu’da kurulan ilk Türk devletleri hangileridir?

a)       Danişmentliler Beyliği

b)       Saltuklular Beyliği

c)       Artuklular Beyliği

d)       Mengücekliler Beyliği

e)       Çaka Beyliği Beyliği

f)        Türkiye Selçuklu Devleti

Harita-1: Anadolu’da kurulan ilk Türk devletleri

DANİŞMENTLİLER (1080-1178)

·         Selçuklu komutanı Danişment oğlu Gümüştekin Ahmet (Ahmet Gazi) tarafından kuruldu.

·         Merkezi Sivas’tır. Zamanla sınırlarını Tokat, Niksar, Amasya, Çankırı, Çorum, Kastamonu, Kayseri, Elbistan ve Malatya’ya kadar genişletti.

·         Türkiye Selçukluları ile sınır sorunları yaşadılarsa da Haçlılara karşı birlikte mücadele ettiler.

·         Ahmet Gazi’den sonra Emir (Melik) Gazi başa geçti. Bu dönemde Danişmentliler; Bizans, Haçlı ve Ermenilerle mücadele ederek Anadolu’da çok güçlendiler. Bu nedenle Sultan Sencer, Emir Gazi’ye “meliklik”(yüksek rütbeli hükümdar ailesinden yönetici) unvanı verildi.

·         Emir Gazi’den sonra Danişmentliler taht kavgası nedeniyle üçe ayrıldı:

                                                                     Şekil-1: Danişmentliler’in üç kısmı

 Danişmentlilerin bu üç kısmına da Türkiye Selçuklu sultanı II. Kılıç Arslan son verdi.

 

·         Danişmentliler’ in Anadolu’nun Türkleşmesi ve Müslümanlaşmasında katkıları fazladır.

·         “Yağıbasan  Medresesi” Anadolu’da tıp eğitimi veren ilk medresedir. Kayseri Ulu camii ve Amasya Gazi kümbeti onların eseridir.

·         Danişmentname: Anadolu’nun Müslümanlaşmasının destanıdır. Bir nevi Battal Gazi destanının devamı niteliğindedir.

                                                                Resim 1: Battal Gazi destanına hayat veren Cüneyt Arkın

 

SALTUKLULAR (1072-1202)

·         Anadolu’nun doğusunda Selçuklu komutanı Ebu’l Kasım Saltuk tarafından kuruldu.

·         Beyliğin merkezi Erzurum’dur.

·         Saltuk’tan sonra Emir Ali, Ziyaeddin, II. Saltuk (İzzeddin), Muhammed, Mama Hatun,Alaeddin Melikşah başa geçmiş olup bu beyliğe II. Süleymanşah son vermiştir.

·         Türkiye Selçukluları ile sınır anlaşmazlığı yaşasalar da Haçlılara karşı birlikte mücadele ettiler.

·         Saltuklular mimaride gelişmişlerdi. Erzurum’daki Kale Camisi, Tepsi Minare , Ulu Cami, Üç Kümbetler ve Tercan’daki Mama Hatun Kümbeti Saltuklulara ait önemli eserleridir.

 

 

 

MENGÜCEKLİLER (1080-1228)

·         Selçuklu komutanı olan Mengücek Gazi tarafından kuruldu.

·         Merkezi Erzincan’dır.

·          Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar dolaylarında hüküm sürdü.

·         Mengücekliler, zaman zaman Danişmentlilerle ittifak yaparak Gürcü Krallığı ve Trabzon İmparatorluğu ile savaşarak topraklarını genişlettiler.

 

M         Mengücek Gazi’den sonra yerine oğlu İshak geçti (1142). Ancak İshak’ın ölümünden sonra çıkan taht kavgaları yüzünden beylik, Erzincan ve Divriği kolu olmak üzere ikiye ayrıldı.

                                                                                Şekil-2:Mengüceklilerin iki kolu

·         Erzincan kolunun ünlü hükümdarı Behramşah’tır. Bu dönemde Erzincan önemli bir ticaret ve kültür

merkezi hâline geldi. Behramşah’ın ölümünden sonra Türkiye Selçuklu Hükümdarı I. Alâeddin Keykubat,

Erzincan koluna son verdi.

 

·         Divriği kolu ise Türkiye Selçuklularına bağlı olarak varlığını sürdürdü. 1228’de tamamen bu devlete katıldı.

·         Mengüceklilerin önemli eserleri arasında Divriği Ulu Cami ve Sitte Melik Kümbeti yer almaktadır.

                                                                    Resim 2: Divriği Ulu cami giriş kapısı işlemesi

ARTUKLULAR (1102-1231)

·         Alp Arslan’ın komutanlarındandır. Alp Arslan’ın oğlu sultan Melikşah’la arası bozulunca Suriye Selçuklularının hizmetine girdi.

·         Suriye Selçukluları, Artuk Bey’e Kudüs yönetimini verdiler.

·         Artuk Bey’in ölümünden sonra oğulları İlgazi ve Sökmen Beyler Diyarbakır çevresine geldiler.

·         Artukoğulları zamanla Anadolu’da üç kol şeklinde yönetim kurdular:

                       Şekil-3:Artukluların üç kolu

·         Eyyubiler, Diyarbakır-Hısnıkeyfa koluna; Karakoyunlular, Mardin koluna; Harput koluna da Türkiye Selçukluları son verdiler.

·         Artuklular yaşadıkları bölgeleri mamur hâle getirdiler. Diyarbakır’daki Ulu Cami, Mardin’de Zinciriye ve Mesudiye medreseleri, Ulu Cami, Babüsur Camisi ve Batman Çayı üzerindeki Malabadi Köprüsü önemli eserleridir.

                                    

                                           Resim -3: Malabadi Köprüsü (Dünyanın en büyük taş kemerli köprüsü)

 

·         Artuklular, bilim adamlarını da korudular. Onların döneminde yaşayan EL CEZERİ, bilim ve teknik alanında çalışmalar yapmış fizikçidir. Robot yaparak çalıştırdığı kabul edilir.

                                                                 

 

                                                    ÇAKA BEYLİĞİ (1081-1093)

    ·        Türk tarihinde Türk donanmasının kurucusu kabul edilir.

           ·         Bir ara Bizans’ın eline esir düşmüş sonra serbest kalarak İzmir’de Beyliğini                              kurmuştur.

            ·         İstanbul’u kuşatmak için Peçeneklerle ittifak kurması üzerine Bizanslılar I.                               Kılıç   Arslan’ı Çaka Bey’e kışkırtarak onun ölümünü sağladılar.

  

            Harita-2: Çaka Beyliği

Anadolu’da Kurulan Diğer Beylikler

Beyliğin Adı	Kurulduğu yerler
Sökmenliler (Ahlatşahlılar) (1100-1208)	Van, Erçiş, Tatvan, Muş
İnançoğulları(Ladik Beyliği) (1261-1368)	Denizli, Ladik
Dilmaçoğulları (Togan Ars- lanoğulları) (1085-1394)	Bitlis, Erzen
İnaloğulları (1098-1183)	Diyarbakır, Ergani
Tanrıvermişoğulları (1081- 1093)	Efes
Çubukoğulları (1085-1213)	Harput

 

ANADOLU’YA TÜRK GÖÇLERİ

1.       1. ÜNİTE: YERLEŞME VE DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SELÇUKLU TÜRKİYESİ

 

·         ANADOLU’YA TÜRK GÖÇLERİ

·         XI. YÜZYILDA ANADOLU’YA YÖNELİK OĞUZ GÖÇLERİ

·         Türklerin anayurdu Orta Asya’dır. Hazarlara bağlı olarak varlık gösteren Oğuz Yabgu devleti zamanla bağımsız olmuştu.

 

        Harita 1: Oğuz Yabgu devleti

         

·        Selçuk Bey (900-1007) emrinde İslam’ı yeni kabul etmiş Türklerle İran’da bir devlet olan Samanoğulları (819-899) devletinde görev yapmaya başlamıştı.

·         Ancak Asya’da çok güçlü Türk ve Müslüman devletler olan Karahanlılar (840-1212) ile Gazneliler (963-1186) aralarında anlaşarak İslam’ı yeni benimsemiş olan Türkmenlerin yurt edinmesini hem önlemiş hem de Samanoğulları devletinin topraklarını paylaşmışlardı.

·         Karahanlılara en güçlü dönemini yaşatan Yusuf Kadır Han ile Gazneliler devletine en güçlü dönemini yaşatan Gazneli Sultan Mahmut aralarında anlaşarak Türkistan’ı paylaştılar.

·         Sözü geçen paylaşımda Selçuk Bey’in emrindeki Türkmenlerin yaşadı bölge de bu devletlerin egemenliğine girince Müslüman Oğuzlar, (Selçuk Bey’in yönetimindekiler) bağımsız olmak için arayışa girdiler.

 

Harita 2: Kuzeydeki devlet Karahanlılar, güneydeki devlet (turuncu renk) Gazneliler; taralı bölge Müslüman olan Oğuzların bölgesi

·         Selçuk Bey’in ölümünden bir süre sonra Oğuzların başına Selçuk Bey’in torunları Tuğrul ve Çağrı Bey geçtiler.

 

·         Çağrı Bey’in Anadolu Seferi (1015-1021)

·         Bu sefer sonucunda Anadolu’nun Türklerin yaşantısına uygun olduğu görüldü.

·         Anadolu’da hüküm süren Doğu Roma (Bizans)  İmparatorluğu (395-1453)’nun askeri, siyasi ve sosyal olarak çöküntü içinde olduğu görüldü.

 

Harita 3: Çağrı Bey’in Anadolu seferi yönü

 

·         Türkler Orta Asya’dan neden göç ettiler?

1.       İklim değişimine bağlı olarak kuraklık ve hayvan hastalıklarının etkisiyle geçim sıkıntısı

2.       Moğol saldırılarının etkisi (komşu devlet baskıları)

3.       Türk devletlerinin ve boylarının aralarındaki mücadeleler

4.       Bağımsız yaşama arzusu

 

·         Anadolu’ya ilk Türk akınları ve göçleri

1.       Avrupa Hunları IV. (4.)yüzyılda Sibirler V. (6.) yüzyılda akın yaparak ganimet elde etmiş bölgeyi keşfetmiş ancak Anadolu’ya yerleşme amacı taşımamışlardır.

2.       Selçuklu Türkleri (Müslüman Oğuzlar) XI.(11.) yüzyılda Anadolu’ya yerleşme amacı taşıdılar.

 

 

·         Selçuklu Türkleri neden Anadolu’ya göç ettiler?

1.       İkliminin (ve bitki örtüsü)  uygun olması

2.       Topraklarının verimli olması

3.       Göç yolları üzerinde yer alması

4.       Bağımsız yaşama isteği

5.       Bizans’ın zayıf olması ve

6.       Bizans’a (Hristiyan devlet) karşı cihat (İslam’ı yayma) yapma istekleri

7.       Bizans’ın yönetiminde olan Ermeni ve Süryani gibi toplumlara baskı yapması, onlardan ağır vergiler alması ve onların inancına saygı duymaması

 

 

·         Anadolu’yu yurt edinen Selçuklu Türklerinin önemli olayları

1.       Çağrı Bey’in Anadolu seferi(1015-1021)

2.       Dandanakan Savaşı(1040),

3.       Pasinler Savaşı(1048),

4.       Malazgirt Savaşı(1071).

5.       Miryokefalon Savaşı(1176)

 

 

Dandanakan Savaşı (1040)

·         Büyük Selçuklular ile Gazneliler ile yapılan bu savaşın en önemli sonucu Büyük Selçuklu devletinin resmen kurulmasıdır.

·         Tuğrul Bey sultan olarak kabul edilmiştir.

 

 

·         Pasinler Savaşı (1048)

·         Büyük Selçuklular ile Doğu Roma (Bizans) arasında yapılan ilk savaştır.

·         Bu savaşın sonucunda kendilerine vatan arayan Selçuklu Türkleri Anadolu’nun hemen doğusuna gelmişlerdi.

 

·         Malazgirt Savaşı

·         Tarafları: Büyük Selçuklular ile Doğu Roma (Bizans) arasında yapılmıştır.

·         Nedeni: Doğu Roma imparatoru IV. Romanos Diogenis (Roman Diyojen), Çağrı Bey’in oğlu Sultan Alp Arslan emrindeki Selçuklu Türklerini Anadolu’dan atmak amacı taşımaktadır.

·         Gelişme: Doğu Roma ordusunda paralı asker olarak görev yapan Hristiyan Türk toplulukları (Peçenek, Kuman ve Oğuz boyları), kuzenleri olan Müslüman Türkler olan Selçukluların tarafına geçince savaşı Selçuklular kazandı.

·         Sonuçlar:

1.       Anadolu kapıları Türklere açıldı.

2.       Türkler Anadolu’ya kitleler halinde yerleşmeye başladılar.

 ((Not: Bu nedenle Anadolu’ya daha önceleri Romania denilirken Turkiya/Turchia denilmeye başlanacaktır. İbn Batuta denillen seyyah XIII. yüzyılda Anadolu’ya “Biladü’t Türk(Türk memleketi)” demiştir.))

3.       Türkleri Anadolu’dan atmak için “Haçlı seferleri” yapılacak.

4.       Anadolu’da ilk Türk devletleri kurulmuştur.

((Not:

a)       Danişmendliler Beyliği

b)       Saltuklular Beyliği

c)       Artuklular Beyliği

d)       Mengücekliler Beyliği

e)       Çaka Beyliği Beyliği

f)        Türkiye Selçuklu Devleti ))

 

 

 

Harita 4: Anadolu’da kurulan ilk Türk devletleri

 

·         Miryokefalon Savaşı(1176)

·         Türkiye Selçuklu Devleti ile Doğu Roma (Bizans) arasında yapıldı.

·         Bu savaşın sonucunda Türklerin Anadolu’dan çıkarılamayacağı anlaşılmıştır.