FETRET DÖNEMİ (1402-1413)
·
Ankara Savaşı’ndan bir süre sonra
Timur, Anadolu’dan çekildi.
·
Timur’un Anadolu’yu terk ederken
Osmanlı’nın güçlenmesini önlemek için;
1. Anadolu beyliklerinin yeniden kurulmasını sağlamıştır.
2. Yıldırım Bayezid’in oğullarının taht kavgası yapmalarını sağlamıştır.
·
Türk tarihinde taht kavgaları ile
geçen bu döneme “Fetret Dönemi” denir (1402-1413).
·
Yıldırım Bayezid’in dört oğlu
arasında (İsa, Musa, Mehmet, Süleyman) taht kavgaları başladı.
1. İsa: Balıkesir ve Bursa’da
2. Musa: Bursa daha sonra Edirne’de
3. Mehmet: Amasya’da
4. Süleyman: Edirne’de sultanlıklarını ilan ederler.
 |
| Harita 1: Çelebiler Osmanlı toprakları üzerinde hak iddia ederler. |
·
Fetret
Devri’ndeki taht kavgaları:
·
Süleyman Çelebi; önce Bursa’ya
gelmiş ardından Bizans’la anlaşarak (Gelibolu Antlaşması) onlara biraz toprak
vererek kendisini sultan olarak tanımalarını sağladıktan sonra Edirne’ye geçerek sultanlığını
ilan etmiştir. Süleyman, Venedik ile Cenevizlilerle anlaşarak onların Timur’u
Rumeli’ye geçmelerini engelleme konusunda yardım sözü de almıştı. İsa Çelebi; Balıkesir'de egemenken; Timur, İzmir’i
almaya çalışırken İsa, Bursa’yı ele geçirmişti. Musa Çelebi, Timur esaretinden
kurtulunca Bursa’yı almak için mücadele etse de başarılı olamamış ve kardeşi
Mehmet’e sığınmıştı. Mehmet Çelebi;
Amasya’da Timur’a bağlı olarak sultanlığını ilan etmiştir. Mehmet, İsa’ya Osmanlı’nın
Anadolu topraklarını paylaşmak için öneride bulunsa da reddedilmiş ardından
kardeşi İsa’yı mağlup etmişti. İsa ise Bizans’a sığındı. İsa, Süleyman’ın
desteğini alarak Çelebi Mehmet’in üzerine tekrar yürüse de Türk töresince
öldürüldü. Mehmet, Osmanlı’nın Anadolu topraklarının büyük kısmını ele
geçirince Süleyman Çelebi, Anadolu’ya geçerek Mehmet’i yenmiş; Mehmet tekrar
Amasya’ya çekilmişti. Süleyman Çelebi, Anadolu’da iken Musa Çelebi, Mehmet’in
yanından Rumeli’ye geçer. Süleyman bunu duyunca Rumeli’ye geçti. Bizans’tan
destek alan Süleyman, Musa’yı önce yense de Musa’nın Sırp güçleri ile
güçlendikten sonra Süleyman’ı yakalatarak onu Türk töresince öldürtmüştür.
 |
| Harita 2: Süleyman Çelebi ve daha sonra Musa Çelebi’nin egemenlik sağladığı yerler |
·
Böylece Mehmet
Anadolu’da ve Musa Çelebi ise
Rumeli’de hüküm sürmeye başladı. Musa, kardeşini destekleyen Bizans’ı
kuşatmış ancak başarılı olamamıştı. Bizans, Musa’nın İstanbul kuşatmasını
yaparken Bizans imparatoru Manuel, Süleyman Çelebi’nin oğlu Orhan’ı da tahtta
hak iddia etmesi için serbest de bıraksa de Musa onu bertaraf eder. Bizans
ayrıca Mehmet’i de Rumeli’ye geçmeye teşvik etti. Rumeli’ye geçen Mehmet önce
başarılı olamasa da Musa Çelebi’nin askerlere kötü davranması üzerine asker ve
komutanlar Çelebi Mehmet’in tarafına geçmesinin ardından yapılan ikinci
mücadelede Musa yakalanarak Türk töresince öldürüldü.
 |
| Harita 3: Fetret devrinden sonra Anadolu |
·
Fetret Devri’nin ardından;
1. Saltanatsız geçen ve on bir yıl süren bu mücadeleyi I. Mehmet (Çelebi) kazanarak 1413
yılında Osmanlı Devleti’nin başına geçti.
2. Osmanlı Devleti’ni dağılma tehlikesinden kurtardı.
3. Osmanlı Devleti; Bizans, Venedik, Ceneviz, Sırp ve Bulgarlara da taviz
vermek zorunda kaldı. Bu olumsuzluklara rağmen Balkanlarda önemli ölçüde toprak
kaybı yaşamadı. Bunun en önemli sebebi Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda
uyguladığı iskân
politikası ve adaletli yönetim(istimalet)
anlayışıdır.
·
Osmanlı Devleti, gerek Ankara
Savaşı gerekse bu mücadeleler döneminde Anadolu’daki topraklarının büyük bir
kısmını kaybetti.
 |
| Tablo 1: Anadolu ve Rumeli’de toprak kaybı karşılaştırması |
·
ÜLKE BÜTÜNLÜĞÜNÜN YENİDEN SAĞLANMASINA YÖNELİK
FAALİYETLER
·
I. Mehmet Dönemi (1413-1421):
·
Osmanlı Devleti’nin dağılmasını
önlediği için devletin ikinci kurucusu sayılmaktadır.
·
Fetret Dönemi sonrası Osmanlı
Devleti’ni toparlayan I. Mehmet öncelikle Anadolu’da Türk siyasi birliğini
yeniden sağlamak istedi. Dış siyasette ise barışçıl bir politika izledi.
·
 |
| Harita 4: Çelebi Mehmet (I. Mehmet) dönemi Osmanlı |
·
Şeyh Bedrettin İsyanı:
I. Mehmet Dönemi’ndeki önemli gelişmelerden biri de Osmanlı Devleti’nde meydana
gelen ilk dinî ve sosyal içerikli hareket olan Şeyh Bedreddin İsyanı’dır. Şeyh
Bedreddin, Fetret Dönemi’nde Musa Çelebi’nin yanında yer almış ve üç yıl
boyunca onun kazaskerliğini (adalet ve eğitim bakanı) yapmıştı. Ancak Musa Çelebi’nin
iktidar mücadelesini kaybetmesinden sonra, Osmanlı Padişahı I. Mehmet Çelebi’ye
karşı tavır almıştı.
 |
| Temsili Şeyh Bedreddin |
·
Şeyh Bedreddin, sonraki dönemlerde
Balkanlarda devlete karşı isyan hareketine başladı.
·
Fetret Dönemi’nin yaratmış olduğu
otorite boşluğundan faydalanarak bölgede taraftar topladı. Özellikle fakir ve
Osmanlı Devleti’ne karşı olan bazı kesimlere (tımarı elinden alınanlar, sürgün
edilenler hatta bazı Hristiyan beyleri) yönelik propaganda faaliyetlerinde
bulundu. Şeyh Bedreddin’in önemli bir âlim ve tasavvuf ehli olması bazı
kesimlerin etrafında toplanmasında etkili oldu. Ancak isyan hareketi uzun
sürmedi; Osmanlı Devleti tarafından bastırıldı. İsyan yüzünden bölgede kısa
süre de olsa toplumsal karışıklıklar yaşandı; bu durum Osmanlı Devleti’nin
bölgedeki otoritesini sarstı. Diğer yandan Şeyh Bedreddin’in ahiret inancını
reddeden düşünceleri, İslamiyet’i yeterince tanımamış bazı kesimler tarafından
benimsendi. Bu durum dinsel anlamda gruplaşmalara, İslamiyet’in farklı
yorumlanmasına neden oldu.
·
II. Murat Dönemi (1421-1453):
·
Düzmece Mustafa Olayı:
Yıldırım Bayezid’in oğlu Mustafa önce Fetret devrinde Mehmet’e isyan ettikten
sonra yenilerek Bizans’a kaçmıştı. Çelebi Mehmet ölünce yerine II. Murat
geçince Bizans Mustafa’yı serbest bırakarak onun sultan olmasını istedi. Ancak,
Mustafa’nın Bayezid’in oğlu olup olmadığı konusunda farklı görüşler olduğundan
bu olaya Düzmece Mustafa Olayı denir.
·
Düzmece Mustafa Olayı’ndan sonra Küçük Mustafa Olayı da yaşandı. Küçük
Mustafa; II. Murat’ın kardeşidir. İstanbul kuşatması esnasında isyan etse de
başarılı olmaz.
·
İstanbul Kuşatması: II.
Murat ise, Osmanlı Devleti aleyhinde faaliyetlerde bulunan Bizans’ı
cezalandırmak amacıyla İstanbul’u kuşattı.
·
Bu arada Osmanlı Devleti’nin
yaşadığı karışıklıklardan faydalanmaya çalışan Karamanoğulları, Germiyanoğulları
ve Menteşeoğulları Osmanlı topraklarına saldırdılar. Bu durum karşısında
İstanbul kuşatmasını kaldıran II. Murat, Türk beyliklerinin üzerine yürüdü. İlk
olarak Menteşeoğullarına son verdi (1425). Karamanoğulları ile yapılan savaşı kazandı. Karamanoğullarının af
dilemesi üzerine siyasi varlıklarının devamına izin verdi. Diğer yandan Germiyanoğlu Yakup Bey’in vasiyeti gereği ölümünden sonra
toprakları Osmanlı Devleti’ne katıldı.
·
II. Murat ardından Rumeli’ye
geçmiş ve dedesi Yıldırım Bayezid dönemindeki sınırlara tekrar ulaşmayı
başarmıştır.
