Eski Çağ’da Yönetenler ve Savaşanlar-1

                      ESKİ ÇAĞ MEDENİYETLERİ ÜNİTESİ (2. ÜNİTE)

2.Konu: Eski Çağ’da Yönetenler ve Savaşanlar

Eski Çağ'ın belli başlı medeniyetleri

Başka bir haritada Eski Çağ'ın belli başlı medeniyetleri

Mezopotamya medeniyetleri: Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan bölgedir. Burada Sümerler, Akadlar, Asurlar, Babiller ve Elam medeniyetleri vardır.

Antik Mısır: Nil Nehri civarında var olmuştur.

Anadolu Medeniyetleri: Kızılırmak yayı ve çevresindeki medeniyetlerdir. Hititler,Lidyalılar, Frigler, İyonlar ve Urartular

Avrupa Medeniyetleri: Yunan, Makedonlar (İskender,Hellen) ve Romalılar

Türkistan Medeniyetleri: iskitler ve Asya Hunları

Diğer Medeniyetler: İran, Doğu Akdeniz, Çin, Hint, Amerika medeniyetleri

Medeniyet  ve medeniyet havzası nedir?

üMedeniyet (uygarlık ):Bir toplumun belirli bir dönemdeki kültürü ve yaşam tarzına denir.  

üMedeniyet havzası: Benzer medeniyet özelliklerinin görüldüğü bölgeye ise medeniyet havzası denilmiştir. 

Mezopotamya

Mezopotamya Medeniyetleri

üMezopotamya, Yunancada “iki nehir arasındaki ülke” anlamına gelir.

üBu isim Basra Körfezi'e denize dökülen Dicle ve Fırat Nehirlerinin çevresinde kalan topraklar için kullanılmıştır.

üMezopotamya’da Sümerler, Akadlar, Babiller, Elamlar ve Asurlar medeniyetleri vardır.  (yandaki harita)

Sümerler

ü Kökenkeri: Asya kökenli bir kavim olan Sümerler MÖ 4000 yıllarından itibaren bu bölgeye yerleştiler. Mezopotamya’da  kurulan ilk medeniyettir.

ü Sümer kanunları: Sümerler MÖ 2375’te Lagaş Sitesi Kralı Urkagina ile de tarihin bilinen ilk yazılı kanunlarını yaptılar.

ü Sümer destanları: Dünya edebiyatının ünlü destanları olan “Gılgamış”, “Tufan” ve “Yaratılış” destanlarını yazdılar.

ü Sümerlerin Astronomi çalışmaları: Geceyi ve gündüzü on ikişer saat olarak hesaplayan Sümerler bir yılı otuzar günden oluşan on iki aya böldüler.  Ay ve Güneş tutulmalarının zamanını hesapladılar ve ay yılına göre düzenledikleri takvimi kullandılar. 

Zigguratlarda gökbilim çalışmaları yapılırdı

ü Sümerlerin Bilim çalışmaları: Çarpma ve bölme işlemlerini kolaylaştırmak üzere cetveller hazırlayarak alan ve hacim ölçme yöntemlerini geliştirdiler.  Ayrıca daireyi 360 dereceye bölerek geometri ve matematik bilimlerinin temellerini attılar.

ü Ne zaman yaşamışlardır? MÖ 4000-2350 yılları arasında yaşamış olan Sümerler, yazıyı bulmaları başta olmak üzere dünya uygarlığına birçok alanda katkıda bulunmuştur.

ü Ensi veya Patesi nedir? Kent devletleri şeklinde organize olan ve başlarında ensi veya patesi adı verilen yöneticiler bulunan bu kentler sürekli birbirleriyle mücadele etmiştir.

ü Site nedir? Güney Mezopotamya’da Basra Körfezi’nin kuzeyinde yer alan bu kentlerin en önemlileri; Uruk, Ur, Nippur ve Lagaş’tır. (Bu şehir devletlerine SİTE denir)

ü Nasıl yıkılmışlardır? Akadlı Sargon’un Uruk Kralını yenilgiye uğratarak yönetimi ele geçirmesiyle birlikte Sümerler siyasi güçlerini kaybetmiş ancak kültürel anlamda uzun bir süre Mezopotamya’da var olmaya devam etmiştir.

AKADLAR

üNe zaman yaşamışlardır? MÖ 2350-2150 yılları arasında varlığını sürdüren Akadlar, imparatorluk adı verilen sistemin temellerini atmışlardır.

Temsili Akadların kurucusu Sargon

üSargon ve Naramsin kimdir? Akad Kralı Sargon gerçekleştirdiği seferler ve başarılarla efsanevi bir kişilik hâline gelmiştir. Sargon’un torunu Naramsin zamanında da başarılı seferler devam ettirilmiştir. Sargon ve Naramsin’in Anadolu’ya düzenlediği sefere ilişkin kayıtlar Anadolu tarihi hakkındaki ilk yazılı kayıtları oluşturmuştur.

üBaşkent: Agade (günümüzde Irak’ta) ‘dir.

üKimler tarafından yıkılırlar? Akad İmparatorluğu MÖ 2150 dolaylarında Zagroslardan gelen Gutiler tarafından yıkılmıştır.

ASURLAR

ü Ne zamandan itibaren varlar? Asurlular, MÖ XXI. yüzyılda kent devleti olarak kurulmuştur.

ü Adlarını kimden alırlar? Asurlular adı, adına bir kent kurdukları Tanrı Assur’dan gelmiştir.

ü Anadolu’ya etkileri nedir? Kuzey Irak dolaylarında hâkimiyet kuran Asurlular Anadolu’da ticaret kolonileri kurmuş ve yazıyı Anadolu’ya getirmiştir. Yukarı Mezopotamya’da yaşayan ve ticaretle uğraşan Asurlular Anadolu’da yaşayan insanlara çivi yazısını öğreterek onların da Tarih Çağlarına geçmesini sağladılar.

ü Neden döneminin en güçlü imparatorluğu olmuşlardır? Asıl başarılarını Yeni Asur adı verilen dönemde gerçekleştiren Asurlular savaş ve diplomasinin gücünü iyi kullanarak devrin en güçlü imparatorluğuna dönüşmüştür. İnşa ettikleri sarayların duvarlarına kazıttıkları rölyefler Asur acımasızlığını ve gücünü gözler önüne sermiştir.

Dünya tarihinin ilk sömürgeci imparatorluğu

Temsili kütüphane

ü Nasıl yıkılmışlardır? Asur Devleti MÖ 612 dolaylarında Med ve Babil saldırıları neticesinde başkent Ninive’nin (Ninova) düşmesiyle yıkılmıştır. ((İlk başkentleri Asur sonra Ninova)

ü Kültürel etkileri nedir? Asurlular, tarihte bilinen ilk kütüphaneyi kurarak arşivcilik faaliyetini başlatan uygarlık oldular. Ayrıca mimarlık, heykelcilik, kabartma ve resim sanatlarında eserler verdiler. 

BABİLLER

ü Hammurabi kimdir? MÖ XX. yüzyılda Babil kenti etrafında ortaya çıkan Babillilerin en önemli hükümdarları olan Hammurabi, yaptığı reformlarla Babil tarihinin en önemli kralı olarak öne çıkmıştır. Hammurabi’nin ölümünden sonra siyasi ve askerî anlamda güç kaybeden Babilliler, Asur Devleti’nin yıkılışında başrol oynadıktan sonra tekrar Mezopotamya’nın önemli bir bölümüne hâkim olmuşlardır.

ü Mezopotamya’ya etkileri: Kültürel anlamda Mezopotamya’yı etkilemiş olan Babilliler, asma bahçeler inşa etmiştir.

ü Yıkılışları: Ancak Perslerin durdurulamaz yükselişi ile MÖ 539 yılında yıkılarak tarih sahnesinden silinmiştir.

 

ü Babillerde bilim: Arabistan’dan Mezopotamya’ya göç eden Amurruların devamı olan Babiller tıp, astronomi ve matematikte ileri gittiler.  Ay ve Güneş tutulmalarının zamanını önceden tahmin edip alan ve hacim hesaplamaları yaptılar.

ü Babil kanunları: Hukuk alanında ise 282 maddeden oluşan Hammurabi Kanunlarını meydana getirdiler.

ü Babil mimarisi: Mimaride de gelişme gösteren Babillerin en görkemli sanat eserleri Babil Kulesi ile Babil’in Asma Bahçeleri’dir. 

Babil Kulesi (temsili)

ÖDEV: 

a. Yukarıdaki ders notlarını defterinize geçiriniz.

b. Aşağıdaki soruları ve cevaplarını defterinize yazınız.

1. Mezopotamya neresidir?

2. Site ne demektir?

3. Ensi (veya Patesi) ne demektir?

4. Mezopotamya’da kurulan medeniyetler hangileridir?

5. Hammurabi kanunları hangi medeniyete aittir? Bu kanunların özellikleri nelerdir?

6. Babillerin hangi mimari eserleri vardır?

7. Asurların Anadolu medeniyetlerine etkisi nedir?

8. Dünya’nın ilk merkezi imoaratorluğu ve ilk sömürgeci imparatorluğu hangisidir?

9. Sümerlerin destanları hangileridir?

10. Urkagina Yasaları’nın özelliği nedir?

BABİLLER

BABİLLER ( 1850 -1594)

Bbil, Akat dilinde ‘bab’ kapı ve ‘il,el’ tanrı anlamlarına gelip “Tanrının Kapısı” demektir. Babil şehri Sümerler döneminden itibaren var yerleşik durumda iken  Akatlar’ın bu şehri yakıp yıktıktan sonra şehri tekrar kurdukları bilinmektedir.

Babil krallığı bazen bağımsız bazen diğer devletlerin gölgesinde yaşasa da Babil tarihinde şu dönemler yer almaktadır.

1.       Eski Babil Krallığı; Sami kökenli Amurrular tarafından kurulmuştu.(1894-1595)

2.       Babil’de Kassit egemenliği dönemi (1595-1174) kurulmuştu.

3.       Babil’de Asur egemenliği dönemi (745-626)

4.       Yeni Babil krallığı; Sami kökenli Kaldeliler tarafından kurulmuştu.(626-539)

5.       Babil’de İrani (Pers)  hanedan olan Ahamenîler egemenliği (539-332) sağlanmıştı.

6.       Babil’de Makedon İskender ve Selevkos egemenliği (332-275) sürmüştü.

 

Eski Babil krallığı, Ur’un yıkılması ve III. Ur hanedanının ortadan kalkmasından Hitit Kralı Murşili’nin I. Babil Krallığına son vermesine kadar geçen dönemdir.

Samiler, Sümer ülkesindeki Babil şehrini ele geçirmiş burayı merkez alan ve Babil’in hanedan kurucusu Sumu-abum’dur. Böylece Amurruların hanedanı da başlamış oluyordu. Sumu-abum’dan sonra Hammurabi’ye kadar geçen krallar hüküm sürdüğü toprakların geniş olmadığı gibi Babil ancak zamanla siyasi, askeri ve kültürel bir özelliği olacaktır.

Hammurabi dönemi( 1792-1750)

Eski çağ dünyasının en ünlü krallarından Hammurabi bu hanedanın altıncı kralıdır. Hammurabi MÖ 1792’da başa geçtiğinde Mezopotamya şehir devletlerinden Larsa, Eşnunna,  Mari ve Asur mücadele halindeydiler. Fırat boylarında yer alan Mari şehir devletiyle önceleri ittifak kurdu. Aşunmak krallığı bozguna uğratıp Larsa kralı Rim-sin’i de yendikten sonra Eşnunna ve Guti bölgelerini de alan Hammurabi’nin güçlenmesinden çekinen Mari ittifaktan vazgeçmesi üzerine Mari krallığı üzerine sefer yapar onların da toprağını ele geçirir. Ardından Asur şehir devletini de kendi egemenliğine aldı.

Hammurabi 

Hammurabi ülkesinin hammadde ihtiyacı nedeniyle ard arda seferler yaparak hükümettiği yıllar içinde Mezopotamya şehirlerini kendi yönetimine almış, sınırlarını Toros dağlarından Basra körfezine kadar genişletmeyi başarmıştı. Hammurabi, Doğu Akdeniz kıyısında bulunan Lübnan dağlarından sedir ağaçlarından kereste ihtiyacını, Toroslardan gümüş ve Diyarbakır taraflarından bakır ülkesine getirtiyordu

 Hammurabi’nin siyaseti basit gibi görünüyor, önce şehir devletleriyle iyi geçinip dostluk kuruyor onların zayıf durumundan faydalanarak onları egemenliğine alıyordu.

Hammurabi, Babil ülkesini başkenti merkez olmak üzere Akat ve Sümer ülkesi olarak iki ana kısma ayırmış ve merkezden gönderdiği valilerle yönetmekteydi.

Hammurabi’nin kurduğu imparatorluğun merkezi devlet olduğu kendisinin valileriyle yaptığı yazışmalardan ve askerliğe önem vermesinden kaynaklanmaktadır.

Hammurabi ülke halkının refahını düşünmüş, sulama kanallarının tamiriyle yakından ilgilenmiş, vergilerin düzenli ödenmesinin takipçisi olmuş, ibadet ihtiyacı için yeni zigguratlar inşa ettirmişti. Babil ülkesinin zenginliği karşısında komşu ülkeler pek memnun değillerdi.

Babil döneminde Sümer kültür ve dini inançlar pek değişmemiş ancak Sümer tanrılarının adları yerine Sami adları almışlardı. Sümerlerin baştanrısı Enlil, Babillerin baştanrısı Marduk olmuştu.

Sümerce konuşma dili olmaktan çıksa da diplomatik dil olarak kullanılmaya devam edildi. Bu dönemlerde Sümerce-Akadca-Hititçe sözlükler hazırlanmıştı.

Hammurabi yasaları

Hammurbi’nin yasalarında kendini “dünyanın en güçlüsü” olarak  görmüş olsa da bunun devamı için ülkesinde adaleti sağlaması gerektiğinin de bilincinde olduğu için kendini Güneş tanrısı Şamaş ile eş görüp halkına ışık saçtığını söylemektedir. Aslında Babillerin öncesinde Mezopotamya’da yasalar vardı. Ancak Babilliler yasalar Sümerce olduğundan dolayı bunu anlamıyordu. Bu nedenle kendi adıyla anılacak Sümerlerin yasalarını düzenleyip 282 maddeden oluşan yasaları uygulamıştır. Bu yasalarda; aile, mülkiyet, miras yükümlülüğü ile ilgili hükümler, toplum hukuku, kölelikle ilgili hükümler; rahip, toprak sahibi, tüccar, tefeci gibi mesleklerin haklarını içermekteydi.

Eski Babil krallığının zayıflaması ve yıkılması

Hammurabi’nin 1750’de ölümünden sonra Babil imparatorluğu, komşu ülkelerin isyan etmeleriyle dağılmaya başlamıştı. Babillere karşı önce Hitit ve Hurriler isyan ederek ayrılmışlar ardından Asur kralları isyan bayrağını çekmiş ancak Babiller ve Hammurabi soyu Babil çevresinde bir yüzyıl kadar daha hüküm sürneye devam ettiler. Babillerin aynı anda Elamların, güneyde deniz kıyısında yaşayan Samilerin ve kuzeyde yaşayan Kassitlerin baskısıyla çözülmesi hızlanmış fakat son darbeyi ise Hititler vuracaktı.   1595’te Hitit kralı I. Murşili komutasında güçlü bir ordu Babil şehrini yağmalayarak Babil krallığına son verdiler.

Babil Devletinde Kassit Yönetimi (1595-1174)

Kassitler Hurri kökenli olma ihtimalleri yüksektir. Dilleri ise Sami veya Hint Avrupa orjinli değildir. Zağros dağları çevresinde ikamet eden Kassitler (Kaşşu), Mezopotamya’ya II. Bin yılın başlarında Babillilerin bahçe işleri gündelikçi olarak çalışmaya başlamıyıp zamanla memur ve asker konumlarına gelmişlerdi.

Kassitler

Hitit askerlerinin Babil şehrinden çekilmelerinden sonra Zağros’tan inen düzenli askerler, şehirdeki Kassitlerin de desteği ile Babil şehrine egemen olmaya başladılar. Babil’de Kassitlerin egemenliği II. Agum başlatır. II. Agum, kendi yönetiminin Enlil, Ea, Marduk ve Şamaş gibi Mezopotamya tanrılarının onayıyla geldiğini söylemesi kalıcılığını artırmak isteğinden gelmektedir. Kassitlerin Babil’de Gandaş, Agum, Kaştiliaş, Karaindaş gibi adlar taşıyan otuzun üzerinde kral vardır. Ancak hiç biri Hammurabi gibi önemli başarı göstermemişlerdi.

Kassit kralı Karaindaş döneminde Mısır ile diplomatik ve ticari ilişki kurulmuş; Mısır ile ilk altın ticareti bu dönemde başlamıştı. Kurigalzu döneminde bazı tapınakları onarmıştı.

Kassitlerin, Babil egemenliği yaklaşık dört yüz yıl sürdü. Kassitler döneminde Babil yeniden ihtişamına geri döndü. Kassitler, Güney Mezopotamya hatta Asur ülkesine kısa süre de olsa egemen olmuştu. Kassit kralı II. Agum, Hititlerin götürmüş oldukları baştanrı Marduk heykelini getirtmeyi başarmıştı. Aslında, Kassitlerin Babil baştanrısı Marduk’a önem veriyor görünmelerinin nedeni Babil kralı olarak meşruluklarını tanıtmaktı. Aslında Kassitlerin kendi tanrıları olmasına rağmen Sümer, Akat ve Babil tanrılarına da saygı duymuşlardı.        

Kuzeyde yer alan Asurluların kralı Tukulti-ninurta Babil’e saldıracak kadar güçlenmiş hatta Babil’i kısa süren için ele geçirmişti. Kassit egemenliğine en büyük darbe MÖ 1170 yıllarında Elam kralı Şutruk-nahhunte, zaten Asur saldırısndan zayıflayan Babil’e saldırarak Kassit egemenliğine son verdi. Kral Enlil-Nadin-Ahi esir edidi. Marduk heykelciği de Elam’a götürüldü. Kassitler’in zaten az olan nüfuslarının kalabalık Sami toplumlarıyla kaynaşmasına neden olmuştur.

Ancak, Babiller, Elamların atadığı valinin yönetimini reddedip yeniden yönetimi ele geçirip tekrar bağımsız olmayı başardılar. I. Nebukatnezar, Elam saldırılarını püskürtmüş, Elam’a sefer yaparak Marduk heykelini ülkesine tekrar getirmişti.

YENİ BABİL KRALLIĞI

 

YENİ BABİL (KALDE KRALLIĞI ) 626-539

 

Babil’de Kassit hanedanın yıkılmasından sonra uzun yıllar devam eden kargaşa dönemlerinde Asur ve Kaldeliler, Babil’de hüküm sürmüşlerdi.

Nabu-apla-usur (Nabopolassar,626-605) dönemi

Bu hanedanın ilk kralı Nabu-apla-usur,Asur imparatorluğunun yıkılmasında Medlerle işbirliği yaparak en önemli etkiyi oynamıştır. Nabu-apla-usur, aktif siyasi ve askeri hareket ederek Asur topraklarına hakim olmuş Asur’ın son kralı II. Asur-uballit’i ve onun yardıma çağırdığı Mısır kuvvetlerini mağlubiyete uğratarak Mezopotamya’nın tek hakimi olmayı başarmıştı. Nabu-apla-usur’un ölümünden sonra Kalde hanedanının en bilinen hükümdarı olan oğlu  I. Nebukatnezzar başa geçmiştir.

II. Nebukatnezzar (655-562) dönemi

 İsin şehir kralı II. Nebukatnezzar, Elamların üzerine sefer yaparak onları mağlup etmiş ve Babil baştanrısı Marduk heykelini getirerek büyük bir hükümdar olduğunu göstermiştir. Nebukatnezzar’ın yaptırdığı görkemli tapınaklar öte İsrail seferleri nedeniyle ünlenmiştir.

Nebukatnezzar, Asur ve diğer Mezopotamya askeri geleneklerine uyarak hüküm sürmüş ancak Mısır seferinin(601) pek başarılı olmamasını ve Mısır’a dayanmayı uygun gören Yahuda kralı Yehoyakim’in vergiyi kesmesi üzerine Kudüs şehrini kuşatmış bu krallığa ağır vergi yükü, getirerek şehir dışındaki bazı tapınaklarını yıkmış, Süleyman tapınağındaki hazinelerin ve on bin Yahudi’nin Babil’e getirilmesiyle sonuçlanmıştı.  

Asurların Nebukatnezzar komutasında yaptığı seferle on bin civarında Yahudi sürgüne gönderildi.

Nebukatnezzar, 586 yılında yaptığı safer ise Yahudiler içn tam bir felaket olmuştu; Kudüs surları yıkılmış, şehir içindeki tapınakları yakılıp yıkılmış, hayatta kalanlar ise Babil’e taşınmıştı. Kudüs’ten elde ettiği zenginlik bu krallığın ihtişamını ve çekim gücünü artırdı. İştar Kapısı ve Babil Kulesi’nin inşaları  bu dönemde tamamlandı..

                                                    Asma bahçeleri

Amel- Marduk (562-560),Nergal-shar-usur(560-556), Labashi-Marduk(556), Nabu-na’id (556-539) dönemlerinde bu krallar pek etkin değillerdi. Nabu-na’id, Babil şehrinde kalmayıp günlerini Harran baştanrısı Sin’i önplana çıkarmaya çalışması Babil rahiplerinin tepksini çekmiş bu anlaşmazlığı Persler de iyi kullanmıştı. Son kral Nabu-na’id, kendi isteği ile yönetim vekaletini Bel-shar-usur  adlı oğluna vererek devlet işlerinden uzaklaştı.

539 yılında bu devlete Pers kralı Kyros(559 – 529)  son vermiş, Babil rahileri de törenle kral kabul edilerek karşılığında halkın dini inancında özgür olduğu garantisini verdi. Kyros, oğlunu Babil tahtına oturtarak Mezopotamya kökenli yönetim de tarihe karışmış oldu.

Yani Babil krallığı Babil kulesi ve babil Asma Bahçeleri ile ünlenmişti.Aynı zamanda, matematik, formülleri ve çalışmalarını, kare ve küp alma yöntemlerini kullanıp sıfırı buldular.  Denklem çözüm teknikleri ile güneş ve ay takvimlerini geliştirmişlerdi.

Babil’de Persler  dönemi (539-332)

Kyros’un oğlu Darius(522-486) döneminde Babiller iki defa isyan ederek bağımsız olma denemesi yapsalar da Darius bu isyanları şiddetle bastırmış ve Perslerin merkezini Babil’e taşımıştı. Darius, Babil imparatorluğu’nun topraklarına satraplık denilen eyaletlere bölerek yönetmişti. Pers kralı Kserkses (486 -465) döneminde Babil ve  satraplıklarda isyan patlak vermesi üzerine Babil’e ağır darbe indirilerek Marduk heykeli erittirdi.Marduk rahipleri tutuklandı ve bölgenin yeni efendisinin artık Babiller olmadığını gösterdi. Ancak Persler bu bölgeye geldiklerinde kendilerinden çok ileri bir kültürle karşılaşınca onu yok etmek yerine ondan yararlanmaya başladılar. Hammurabi kanunları Pers döneminde de uygulanmaya devam edildi.

Babil’de Makedonlar  dönemi (332-63)

Pers imparatorluğu’nun özellikle İssos savaşında Makedon kralı İskender’e yenilmesi üzerine Babil de İskender’in yönetimine girdi. İskender, Babil’de ilk iş olarak tapınakların onarılmasını istedi. İskender Babil’de ani ölümü ve velihtının olmaması nedeniyle generalleri onun imparatorluk topraklarını aralarında paylaşma kararı aldılar.

Babil’in yönetimi 321’de Seleukos’un payına düşse de diğer bazı ileri gelen komutanlar Babil’i kısa süreliğine aldıysalar da bölgede tekrar hakimiyet kurdu. Seleukos’un Dicle kıyısında Seleukeia adlı başkenti kurması  Babil’in eski ihtişamını kaybetmesine neden olmuştu. Buna rağmen Seleukoslulardiğer tapınakları yağmaladıkları halde  Babil’in tanrılarına hem  saygı duymuş hem de şehirdeki tapınakları yağmalamamışlardı.

Doğu ve Batı kültürleri arasındaki en büyük kazanç Babil’deki kadim pratik bilgilerin Batı’ya taşınması oldu.

 

 

 

 

 

MEZOPOTAMYA MEDENİYETLERİ

                                              

                                                                MEZOPOTAMYA MEDENİYETLERİ

Mezopotamya neresidir?

Mezopotamya

• İlk çağlarda Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan bölgeye, iki ırmak arası anlamında  kullanılmaktadır.
• Bu bölgenin kuzeyine Yukarı Mezopotamya, Basra Körfezi’ne ulaşan güneyine Aşağı Mezopotamya denilmektedir.

Mezopotamya Medeniyetleri hangileridir?
1.Sümerler
2.Akadlar
3.Babiller
4.Asurlar
5.Elamlar

Mezopotamya’da önemli uygarlıkların kurulmasının nedenleri:

1.     Göç yolları üzerinde bulunması,

2.     Topraklarının verimli olması,

3.     İklimin elverişli olması,

4.     Irmaklarından sulama yapılabilmesi

• Aşağı Mezopotamya bataklıktır. Tarım sahası açmak için bataklıklar kurutulmuştur. Aşağı Mezopotamya’dan günümüze herhangi bir eser ulaşmamıştır.
• Bu durumun nedeni taşların bulunmamasıdır. Taş bulunmamasının nedeniyse iklimdir. Bu durum iklimin insan yaşayışı üzerindeki etkisini gösterir.

• SÜMERLER
• Mezopotamya’nın siyasi tarihi Sümerlerle başlamaktadır. Mezopotamya’daki topluluklar Sümerleri örnek almışlardır.
• Asya bozkırlarından gelip Aşağı Mezopotamya’ya yerleştikleri bilinmektedir.

Örnek Soru:

Ön Asya'da yapılan bir kazıda bulunan M.Ö 4000 yılına ait bazı eserlerin, Orta Asya'da bulunan M.Ö. 5000 yılına ait eserlere

benzediği görülmüştür. 

Aşağıdakilerden hangisinin ortaya konması, bu Ön Asya uygarlığından etkilendiğine bir kanıt  olabilir?

A) Bulunan eserlerin aynı tarih devrine ait olduğunun

B) Ön Asya uygarlığını yaratanların Orta Asya'dan geldiklerinin

C) Orta Asya uygarlığının ileri bir uygarlık olduğunun

D) Ön Asya uygarlığının başka uygarlıkları etkilemediğinin

E) Ön Asya'da bulunan eserlerin daha çeşitli olduğunun

                                                                                                                                                     ÖSS 1983
Cevap: B

üUr, Uruk, Lagaş gibi şehir devletleri halinde kurulmuşlardır.

Bu durum merkezi birliklerinin olmadığını gösterir.

ü  Her site Ensi veya Patesi denilen rahip-krallar tarafından yönetilmektedir.

Temsili bir Ziggurat

Bu durum teokratik-monarşik yönetim biçiminin olduğunu kanıtlamaktadır.

ü  Çok tanrılı dinlere inanmışlardır (Politeist).

ü  Ahiret inançları yoktur.

ü  Tanrılarını gökte aradıklarından göğe doğru yükselen yedi katlı ziggurat denilen tapınaklar yapmışlardır.

ü  Zigguratlar aynı zamanda okul, rasathane ve depo olarak kullanılmaktadır.

ü  Dinin bilime yön verdiğinin göstergesidir.

ü  Toprak tanrının malı sayılmış rahipler gözetiminde işlenmiştir.

Bu durum dinin toprak yönetimi üzerindeki etkisini gösterir. Özel mülkiyetin gelişmediğinin de göstergesidir.

ü  Bilimsel çalışmalar insan gereksinimlerinden ortaya çıkmıştır.

ü   Zigguratlardaki rahiplere ödenen vergileri kayıt altına almak için yazı icat edilmiştir.

ü  Yazının icat edilmesiyle Tarihi Devirler başlamıştır.

Anadolu'da tarih dönemlerinin Mezopotamya ve Mısır'dan daha geç başlaması, Anadolu'nun aşağıdaki özelliklerinden hangisinin bir sonucudur?

A) Yazının kullanılmasına daha geç başlanılması

B) İstilaların daha çok olması

C) Siyasi birliğin daha geç kurulması

D) Önemli ticaret yolları üzerinde bulunması

E) Çeşitli inaçlara sahip İnsanların bulunması

                                                                                                                                                 ÖYS 1994
Cevap: A