ROMA TARİHİ -100- Roma'nın İkiye Bölünmesinden Sonra Doğu Roma

 

Doğu Roma

·         Doğu Roma İmparatorluğu ise 1453’e kadar yaşamaya devam etmiştir.

Doğu Roma'nın en geniş sınırları

·         Roma İmparatorluğundan dil, din ve kültür bakımından farklı olması nedeniyle “Bizans” adı verilen imparatorluk gerçekte Roma’nın Doğu yarısıdır.

·         “Bizans” adı 16. yüzyılda Alman filolog Hieronymus Wolf (1516-1580) "Byzantinae"  adlı eserinde ilk defa kullanıldı.

Bizans ismini ilk defa kullanan  
Hieronymus Wolf

·         Doğu Roma İmparatorluğu şu imparatorların yönetimi altında dış tehditlerden kaçınmayı başarmıştır:

1.       Arcadius (395- 408),

2.        II. Theodosius (408-450),

3.       Marcianus (450-457),

4.       I. Leo (457- 474),

5.       Zenan (474-491) ve

6.        II. Anastasius (491-518).

·         Batı kısmı yıkılırken, imparatorluğun Doğu imparatorluğu  yaşamını sürdürmeyi başarmıştır.

Doğu Roma'nın tarihini başka makalelerde işleriz..

ROMA TARİHİ -99- Roma'nın İkiye Bölünmesinden Sonra Batı Roma

 

Batı Roma

·         Ioannes’in gasıp (zorla)  imparator olarak yönettiği iki yılı( 423-425) haricinde, Honorius’tan sonraki Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus ( 425- 455) olmuştur.

Doğu ve Batı Roma

·         III. Valentinianus döneminde imparatorluk çok zayıflayarak toprak kaybeder.

·         Avrupa Hun imparatoru Attila (434-453), Roma için en büyük tehlike olmuştur. Attila’nın yarattığı tehlike ünlü Romalı general Flavius Aetius tarafından önlenir, ancak generalin başarısını kıskanan imparator onu öldürür. Valentinianus ise Flavius Aetius taraftarlarınca da 455’te öldürüldü.

·         III. Valentinianus’tan sonra Batı Roma tahtına sırasıyla geçenler:

1.       Petronius Maximus (455):  III. Valentinianus'un dul karısı Licinia Eudoxia ile evlenerek imparatorluğu kurtarmaya çalıştı.  Licinia mutlu değildir. Vandal kralı Genserik’ten yardım almayı bekler. Genserik Roma’yı yağmalar. Licinia Eudoxia, Vandallar tarafından Kuzey Afrika’ya götürülür.

2.       Flavius Eparchius Avitus ( 455-456): Vandallara olan seferi başarılı olmadı.

Batı Roma

3.       Iulius Valerius Maiorianus ( 457-461): Vizigot kralı Theodoric (453-466) İspanya’da yener. Vandallarla anlaşır. Ancak kendi askerleri tarafından tahttan feragata zorlanır.

4.       Libius Severus (461-465): Flavius Ricimer adlı generalin etkisinde kalır. Ricimer, 461-472 yılları arasında imparatorları kullanmıştır.

5.       Procopius Anthemius (467-472): Vizigot ve Vandal tehlikesini önlemeye çalışır. Doğu imparatoru I. Leo’nun(457-474) desteğinide alır. Flavius Ricimer’in isyanı sonucu öldürülür.

6.       Flavius Anicius Olybrius (472): I. Leo’nun(457-474) görevlendirmesiyle Ricimer’e karşı Anthemius’a destek olmak için gönderilse de kendini imparator ilan eder. Döneminde kayda değer bir olay yoktur. Theodosius hanesinden Placidia ile evli olduğu için bu hanedanın son imparatoru sayılır.

7.       Glycerius (473-474) ): I. Leo(457-474) Glycerius’un yönetimini onaylamadığı için Iulius Nepos’u göreve getirtir. Glycerius, sonraki imparator Iulius Nepos tarafından Dalmaçya’da Salonae’ye piskoposlupa tayin edilir.

8.       Iulius Nepos (474-475): Batı Roma’nın yasal son imparatoru kabul edilir. Doğu imparatorluğu tarafından tanınır. Doğu ile iyi ilişkiler içinde olması nedeniyle senato tarafından sevilmedi. Orestes adlı birinin isyanı sonucu başkent Ravenna’dan kaçar.

9.       Romulus Augustulus (475-476): Orestes, Iulius Nepos’u devirdikten sonra oğlu olan Romulus Augustulus’u imparator ilan eder. Çocuk olduğu için Orestes etkindir. Ancak Odoacer, tarafından tahttan indirilmiştir. Böylece Batı Roma’nın yıkıldığı kabul edilir.

Romulus Augustulus

     ·         Bu imparatorlar Germanların etkisinde kalmış ve az bir zaman hükmetmişlerdi. Germen Flavius Odoacer'in (Flavius Odoacer, Odovacar;476-494, İtalya’nın tümüne hükmeden İtalyan olmayan kraldır.)

     ·         Odoacer İtalya kralı olmuş, ondan sonra tahta geçen Büyük Theoderic 493 - 528 yılları arasında saltanat sürmüştür. 

Odoacer 

ROMA TARİHİ -98- I. Theodosius ( Flavius Theodosius 379-395)

 

Theodosius hanedanı

·         I. Theodosius ( Flavius Theodosius 379-395)

·         Çok dindar Hristiyan olması nedeniyle “Büyük Theodosius” olarak anılır.

 I. Theodosius sikkeleri

      ·      I. Theodosius, 346’da Ispanya’nın kuzeybatısında Cauca’da doğmuştu.  373-374’te Yukarı Moesia’da valilik yapar.

       ·       Valens’in Vizigotlar tarafından öldürülmesinin ardından, Flavius Gratianus Augustus (Gratianus , 367-383) onun yerine Theodosius’u Doğu’nun augustus’u olarak 379’da atadı.

 I. Theodosius'un büstü

·         Önceleri I. Theodosius Vizigotlarla savaşsa başarılı olamadı ve 382’de onlarla anlaşarak  imparatorluk sınırları içinde federal bir yönetim olacak şekilde onlara Trakya’da toprak verdi. 387’de İtalya’yı istila etmeye başlayan ve II. Valentinianus’un İtalya’yı terk etmesine neden olan Magnus Maximus’u (383-388)   Aquileia’da yenerek öldürdü. Theodosius birkaç yıl İtalya’da kaldıktan sonra 391’de Constantinopolis’e(İstanbul) döndü.

·         Batı’nın idaresini “Batı orduları komutanı” unvanıyla Frank/Germen kökenli Romalı subay Arbogast’a bıraktı. Arbogast, II. Valentinianus’un ölümünden de sorumlu tutulan bir kişiydi. Arbogast bağımsız bir şekilde hareket ederek, II. Valentinianus’un ölümünün ardından, onun yerine, daha önceden retorik ve Latince öğretmenliği yapan ve yüksek devlet memurluğuna kadar yükselen Eugenius’u (392-394 yılları arasında tahtta hak iddia eder) augustus ilân etti ve Batı’nın idaresini ona bıraktı. 394’te Theodosius, Frigidus Nehri kıyısında  yapılan savaşta Arbogast ve Eugenius’un ordusunu yendi ve Eugenius’u öldürttü. Arbogast ise savaştan kaçtı ve intihar etti.

Sultanahmet meydanındaki 
I. Theodosius dikilitaşı Mısır'dan
gemilerle getirtilir. 

          ·         Theodosius tekrar tüm imparatorluğun tek imparatoru olarak kaldı; fakat çok geçmeden,  Ocak 395’te  öldü. Her ne kadar imparatorluk uzun zamandır Batı Roma ve Doğu Roma olarak yönetiliyorsa da, ölümünden hemen önce imparatorluğun idaresini fiilen iki çocuğu arasında Batı ve Doğu olmak üzere paylaştırdı.

         ·          Batı’nın idaresini 10 yaşındaki küçük oğlu Honorius’a, Dogu’nun idaresini 17 yaşındaki büyük oğlu Arcadius’a verdi. Bundan sonra imparatorluğun Batı ve Doğu’su bir daha birleşemedi. İmparatorluğun resmen ikiye bölünmesi 395 yılı olarak tarihlenir ve I. Theodosius’un bunu yaptığı kabul edilir.

Batı ve Doğu Roma

ROMA TARİHİ -97- II. Valentinianus (375-392)

·    I. Valentinianus’un oğludur.  

II. Valentinianus

·  II. Valentinianus 371’de Treveri’de (günümüzde Almanya’da yer alan bir yer) dünyaya geldi.

·         Babası öldüğünde Gratianus (Flavius Gratianus Augustus)  375’te Batı’nın imparatoru olarak ilân edildi.

·         II. Valentinianus da askerleri tarafından Aquincum’da (Roma’nın Pannonia eyaleti, günümüzde Macaristan’da yer alır) ortak imparator ilân edildi.

·         Magnus Maximus 387’de İtalya’yı istila etmeye başladığında İtalya’dan kaçtı fakat Theodosius’un yardımı ve onun Magnus Maximus’un ordusunu yenip Maximus’u öldürmesiyle Theodosius’un desteğiyle tekrar kontrolü eline aldı.

Günümüz Treveri’deki evler (Almanya)

    ·         Fakat kendisi de  392’de kendisinin üst derece sürekli anlaşmazlık yaşadığı subaylarından Arbogast tarafından öldürüldü. Ölümüyle Valentinianus sülalesinin iktidarı da sona ermiş oldu.

        ·         II. Valentinianus’un öldürülmesiyle Eugenius ile Theododius arasında Slovenya’nın Vipava yakınlarında yapılan savaşta Theododius galip gelerek imparator olup hanedanını da kurmuştur.

Vipava 'nın arması

ROMA TARİHİ 96- Magnus Maximus (383-388)

Magnus Maximus (383-388) 

·         Gallaecia’da (İspanya’da)dünyaya gelir. 368 yılındaki Biritanya’da Barbar diye nitelendirilen Germenlerin saldırısında subaydı. Önceki imparator Gratianus ile taht mücadelesinde askerlerinin onu terk etmesiyle onu öldürtüp askerleri tarafından imparator ilan edildi. İmparatorluğunu devam ettirmek için II. Valentinianus (375-392) ile  I. Theodosius ( 379-395) ile anlaşmaya çalıştı. Başkentini Treves/Triver yaparak İspanya, Galya, Britanya ve Kuzey Afrika’yı yönetti.

·         I. Theodosius ile Magnus Maximus arasında yapılan Poetovio Savaşı'nda yenildi. Aquileia'da idam edildi.

 

Magnus Maximus'un sikkeleri

 

ROMA TARİHİ 95- Flavius Gratianus Augustus (Gratianus , 367-383)

     

·          I. Valentinianus’un oğlu olan Gratianus 359’da Sirmium’da (Roma’nın Balkanlardaki bir eyaleti, Günümüz Kosova’nın kuzey tarafı, Mitrovica) dünyaya gelir.

Gratianus 

     ·         8 yaşındayken babası tarafından augustus unvanı verilir. Babasının 375’teki ölümünden sonra 18 yaşında Batı Roma’da imparator olur. Valens’in Hadrianopolis (günümüz Edirne) yakınında Vizigotlarla savaşında ona yardıma edeceğine söz verse de, yardıma gidemedi sonuçta Valens, Vizigotlar tarafından 378’de öldürülür.

Hadrianopolis'in yer aldığı Tracia (Trakya)

                                                                                                     ·         379’da Valens’in yerine Theodosius’u Doğu’nun augustus’u olarak atadı. Gratianus’un kendisi Batı’nın yönetimini üstlenmiştir.

·         383’te Britannia’da Magnus Maximus’un (383-388 yılları arasında kendini Roma imparatoru ilan ettiren genaral)  isyanını bastırmak için harekete geçse de askerleri savaşmak istemediler. Gratianus Lugdunum’a (Günümüz Fransa’da Lyon) kaçsa da yakalanarak öldürüldü. Magnus Maximus ise  Gallia, Britannia ve Ispanya’da egemen oldu.

Magnus Maximus'un bastırdığı sikke

ROMA TARİHİ -94- Flavius Iulius Valens (Valens, 364-378)

 

·         Flavius Iulius Valens (Valens, 364-378)

·         İlk dönemleri: 328’de dünyaya gelir. I. Valentinianus’un kardeşi olup onun tarafından ortak imparator ilân edilmiş ve Doğu’nun başına getirildi.  

Flavius Iulius Valens

·         Procopius isyanı (365): Anne tarafından imparator Iovianus (363-364)’un kuzeni olan  Procopius, isyan edip kendisini Constantinopolis’te imparator ilân etti. İkisi arasındaki çarpışma gerçekleşmeden Procopius kendi askerleri tarafından öldürülür.

·         Valens, Gotların Procopius’un isyanına destek vermelerinin ardından Trakya’da Gothlara karşı savaşmış ve onları durdurmayı başarmıştır.

Procopius

·         Sasani ve Tenuh’la savaşlar: Dogu’da Sasanilere ve Suriye çevresinde hüküm süren yerel krallık Tenuh veya Tanukhid ve kraliçeleri Mavia ile de savaştı. Tenuhlar her ne kadar Roma müttefiki olsa da mezhep ayrılığından dolayı Romalıların düşmanı olmuştu. Valens, Antiokheia’dayken paganlara müsamaha göstermedi.

·         Hadrianopolis savaşı: Gothların yeni ve büyük çaplı saldırıları üzerine Batı’ya dönerek 378’de  Hadrianopolis savaşında Vizigotlarla savaşırken öldürüldü. Traianus Decius’tan sonra savaş alanında düşman tarafından öldürülen ikinci Roma imparatorudur.