BÜYÜK İSKENDER VE HELENİZM -4-

İskender’in Hindistan Seferi

·         Dünya’ya egemen olma fikri antik dünya devletlerinden Asur, Babil ve Hititler’de de vardı. İskender aslında fetih yaparken fethettiği milletleri köleleştirmek ve sömürmek değil de bütün milletlerin eşit olduğu kültürel kaynaşmanın sağlanmış olduğu bir anlayışa sahipti. İskender; sırayla Yunanistan, Anadolu, Suriye, Filistin, Mısır, Babil, Persis, Baktriya ve Sogdiyana bölgelerini ele geçirip birleştirdikten sonra sıra Hindistan’a gelmişti.  Sind (İndus) hakimi Taxiles, İskender ile diplomatik ilişki kurmuştu. Aslında Hindistan’ın kuzeyindeki dağlarla Asya kıtasındaki diğer bölgelerden ayrı olarak farklı bir kültür kıtası sayılmaktadır. İran düzlüklerinden Hindistan’a iki ayrı geçitten geçilebilir.

Sind eyaleti günümüzde Pakistan'da yer alır.

                                 i.            Bolan geçidi; Sind nehrinin aşağı tarafında güneyde yer almaktadır.

Bolan geçidi

                               ii.            Hayber geçidi; İç Asya ile Hindistan karasını birbirine bağlayan geçittir. Bu geçitte Persler, Makedonlar, Maurya, Baktriya ve Partlar da egemen oldular. Geç dönemlerde de İngilizler de bu geçidi kullanarak Afgan topraklarını ele geçirmişlerdi. İskender de bu geçidi kullanmayı seçmiştir.

·         İskender, Hindistan’a giderken ordusunu tekrar düzenlemiş takviyelerle 120.000 askerin var olduğu belirtilmektedir ki bu sayı İskender’in Makedonya’dan getirdiği askerlerin dört katı oluyordu. İskender, ordusunda artık sadece Makedon, Yunan değil Persli ve Baktriyalıları da görevlendirmişti. Antik dünyanın arkasında Okenos sahillerine ulaşılacağına inanıldığından amiral Nearhos(Nearchus)  da sefere çağrılmıştı.

Nearhos(Nearchus) 

·         Nearchus’un seferi

·         İskender’in Hint seferini takiben İndus nehrinden Basra körfezinde Dicle nehrine kadar sefer yapmıştır.

·          İskender’in Filip’ten sonra başa geçmesi üzerine Nearchus, Likya ve Pamfilya satrabı olarak görev yapmıştı. Nearchus, Ege denizinde Perslere karşı koyması İskender’in Fenike, Mısır ve Babil’de rahat etmesini sağlamıştı. İskender’in Hydaspes’te kurduğu donanmasının başına Nearchus getirildi. MÖ 326-325’te İndus nehrinde başarılı seferler yaptı. Emri altında 20.000 gemiciyle Basra körfezine giden filo komutanlığı da yapmıştır. Nearchus’un seferindeki notları Strabon’un Coğrafya kitabına kaynaklık da edecektir. Hindistan’ın sınırları, büyüklüğü, nüfusu, faunası, florası, kültürü ve askerlik durumunu anlatmaktadır. Nearchus, Arapların yaşadığı ülkeleri keşfetmiş, bu arada Umman’a ulaşmıştı. Umman da Perslerin bir satraplığı idi. Bahreyn adasına da ulaşılmış hatta bu adaya Tylos denmiş ve adada olimpiyatlar da düzenlenmişti. Arapların Güneş tanrısı Şems (Şemş) Zeus’la eşdeğer görülmüştü.

 

·         Hayber Geçidi’nin ele geçirilişi MÖ 327

·         İç Asya’daki barış sağlandıktan hemen sonra Hindistan’a ulaşmak için Hindikuş dağlarını aşmaya başlamış burada daha önce kendi adıyla kurmuş olduğu şehre gelmiş ancak gevşek yönetimleri nedeniyle yerli satrap ve Makedon komutanı görevden almış ve çevredeki kuzey Hint mihraceleri bağlılık arz etmişlerdi. Burada yeni kurulan Nikaya (zafer) şehrinde son hazırlık yapılarak Kabil nehri boyunca ilerlemek için Hayber geçidini kontrol altına almak ve Sind nehrine ulaşıp burada köprü kurmak ilk hedef olarak belirlendi. Hayber’in kontrolü çok önemliydi. Çünkü İskender’in kuzeyde kalan birlikleri ile yerli kabilelerin geçide saldırı sonucunda bağlantı kesilebilirdi.

Hayber geçidi, Afganistan ile Pakistan'ı bağlar

·         Bu bölgedeki sarp vadilerde yaşayan Aspasiler ile yapılan mücadelede ilerdeki Mısır kralı Ptolemayos yaralansa da şehir ele geçirildi. Andaka şehri teslim oldu. Gorüdale şehri yöneticileri ve halkıyla dağlara kaçmadan şehri yakmışlardı. Gorüdale’nin yöneticisi Ptolemayos tarafından sonradan öldürüldü. Kabil vadisini kontrol altına almak için Arigayon şehrinin de alınması gerekmekte idi fakat halk Gorüdale’de olduğu gibi dağlara kaçmış İskender de onlarla savaşmak zorunda kalmıştı. Zaferde 40.000 esir ve 230.000 hayvan ele geçirilmiş ayrıca dağ kavimlerinin hazineleri de ganimet olarak elde edilmişti.

·         Bu bölgelerden daha doğuda bulunan Kaşmir hükümdarı Abisares, Asaken denilen kavimden yardımcı kuvvetler alarak İskender’e karşı koymuştu. Bunların en güçlü kaleleri olan Masaga’yı kuşatması dirençle karşılansa da nihayetinde burası ele geçirilmişti. İskender’in komutanlarında Hefaystion Kabil nehri güneyindeki dağlık bölgeyi ele geçirmiş ve bu şekilde Hayber geçidi emniyet altına alınmıştı. Bu ele geçirilen bölgeler stratejik konumları nedeniyle ayrı satraplık olarak başına bir Makedonyalı görevlendirilmişti.

 

İskender'in seferleri

·         Aornos Kalesi MÖ 327

·         Büyük İskender’in Hint seferi esnasında Pencap’ta hüküm süren Taxiles (gerçek adı Ambhi idi)  adında yerel bir kral vardır. Bu kral İskender’e müttefik olarak bölgeyle ilgili bilgiler de ulaştırmaktadır. Taxiles, komşuları olan düşmanlarına karşı İskender’le diplomatik ilişki kurarak 30 fil ve 700 atlı ile birlikte İskender’e bağlılık sunmuştu. İskender’in seferlerine de asker vererek destek de vermişti. Taxiles’in düşmanı olan Porus, İskender’in araya girmesiyle barıştırıldılar. Tarihçi Plutarch, Taxiles’in hüküm sürdüğü toprakların Mısır kadar geniş olduğunu söylemektedir.

·         Taxiles’in hüküm sürdüğü toprakların doğusunda Kaşmir kralı Abisares, güneyde Hydaspes(Celum)nehri çevresinde Poros’un hüküm sürdüğü Paurava ülkesi vardı. Abisares ve Poros,   Taxiles’e karşı ittifak etmişlerdi. Taxiles, bunun etkisiyle İskender’le ittifak kurmuştu. Bu ittifak sonucunda İskender, Hydaspes nehrine kadar toprakları ele geçirmişti. Ancak Peşaver’in kuzeyinde Asaken’lerin çok güçlü kalesi bulunuyordu. Bu kale de Abisares’e üs görevi vererek İskender’in ordusunu taciz ediyordu. Makedonlar bu kaleye Aornos( Avarana) demekteydiler. Bu kale tepenin üzerinde çok sarp bir kale idi. İskender, Sind nehri gerisinde Krateros komutasında ordusunu görevlendirerek kendisi hafif kuvvetlerle kalenin eteğinde bekledi. Kale Ptolemayos’un ve İskender’İn taarruzu sonucunda ele geçirildi. Kale, Hint prensi Sisikotos yönetimine verildi. Böylece Abisares’in saldırı yapabileceği yer emniyet altına alındı.

 

Temsili Taxiles

·         Hydaspes(Cihelum) Savaşı MÖ 326

·         İskender, Sind nehrini geçerek Taxiles’in merkezi Taksila’ya törenle karşılanarak girdi. İskender, müttefiki olan Taxiles’e ele geçirdiği toprakların bir kısmını verdi ve kendi sefere devam ederken arkasını emniyete almak için burayı askerleriyle yerleştirerek tahkim etti. İskender, Taksila’da iken Abisares’in gönderdiği elçiler ona hediyeler sunarak diplomatik ilişki kurmak istedilerse de bu durum fazla önemsenmedi. Bu sırada Hint kralı Poros İskender’e karşı savaş hazırlıklarını tamamlamıştı. Poros’un kuvvetleri Makedon kuvvetlerini dar bir geçitte durdurmaya çalışmaları başarısız oldu. İskender, nehir yolunu takip ederek Hint kuvvetlerinin onu takip ederek yorulmalarını sağlamıştı. İskender, Hydaspes nehrinin kavis yaptığı iki uç arasında ordusunu hareket ettirerek Hintlileri kendisini takip etmek için öbür kıyıda daha fazla yorulmalarını planlamıştı. İskender böyle davranarak Hintlilerin Makedon kuvvetlerinin karşım kıyıya geçmesinin mümkün olmadığı zannetmelerini sağlamıştı. Bu arada Abisares’in kuvvetli bir orduyla kuzey yönünden İskender’in olduğu yere gelmek üzereydi. Bu nedenle Abisares’in ve Poros’un kuvvetlerinin birleşmesinin önüne geçmek için ordusunu üç kısma bölerek nehrin karşı tarafına geçmeye karar verdi.

Hydaspes, İskender'i en çok zorlayan savaş

·         Ordunun birinci kısmı Krateros’un komutasında geçidi tutacaklardı. Ordunun ikinci kısmı bizzat İskender’in komutasında nehir boyunca kuzeye yönelerek alçak bir sıradağ arkasında siper alarak karşıya geçmek için hazırlık yapıldı. Ordunu üçüncü kısmı ise general Melagros komutasındaki piyade askerleriydi. İskender, kapkaranlık ve yağmurlu bir gecede sallar ve kayıklarla orduyu öteki tarafa geçirmeyi başardı. Gerçekleşen ilk karşılaşmada Hint kuvvetleri imha edildi. Poros ise öncü kuvvetlerinin yenildiği haberini alınca asıl ordusuyla saldırı emrini verdi. İskender’in süvari birlikleri daha üstündü.Bu nedenle savaşın ikinci kısmında da İskender üstün durumdaydı. Ancak devam eden mücadelede Poros’un filleri Makedonların piyadelerine üstünlük sağladı. Bu geçici başarı üzerine Poros süvarilerini sürünce zaten üstün olan Makedon süvarileri bu sefer de Poros’un süvarilerinin büyük kısmını imha etti. İskender’in müttefiki Turani kavimlerin süvarileri ve özellikle okçularının isabetli atışları sonucunda Poros’un fillerini tuzağa düşürerek tasfiye ediyorlardı. Bu sırada İskender’in ordusunun diğer kısımları Melegras’un süvarileri yardıma gelmiş ardından Krateros’un kuvvetleri nehri geçerek İskender’e avantaj sağlamıştı.

·         Poros, kalan ordusunu çekerek doğuda mevzi elde etmek istemesini İskender’in yardıma gelen kuvvetleri önlediler. Poros’un iki oğlu bile öldürülmüştü. Poros, teslim olmak zorunda kalmıştı.

·         Rivayete göre İskender, Poros’a “Sana nasıl davranılmasını istersin?” sorusuna “Kral gibi” cevabını alan İskender Poros’a “O halde krallığını sana bırakıyorum ancak onu büyütmeyi üzerime alıyorum.” Cevabını verir.

·         Poros, teslim olduktan sonra İskender tarafından ele geçirilen bölgelerden Pencap’a kadar doğu sınırına kadar olan ülkelerin kralı olarak tanındı. Poros, müttefik oldu ancak bağımsızlığı devam etti.

·         İskender, Hydaspes nehrini geçerken Bukefalos adlı atı adına Bukefelaya şehrini ve zafer kazandığı yerde ise ikinci Nikaya (Zafer) şehrini kurmak için Krateros’u görevlendirdi.

 

·         Adına şehir kurulan At

·         Büyük komutanların önemli atları vardır. İskender henüz çocukken Bukefalos adlı atla karşılaşır. İskender’in babası II. Filip’e tüccarlar en iyi atları satmaya getirilerdi.Ancak Bukefalos hırçındır. İskender, babasından izin alarak bu ata binmek istemiştir.  Babası ata binmenin zor olduğunu ancak oğlunu da kırmak istemediği için İskender’in denemesine izin vermiştir. İskender, atı gözlemlerken atın kendi gölgesinden korktuğunu fark etmiş olduğu için ata yavaşça yakınlaşarak atın yerini değiştirerek sakinleşmesini sağlamış bu arada ata binmiştir. At hırçın olduğu için İskender’i atmak istese de İskender, atla konuşarak atın güvenini sağlamıştır. II. Filip, oğlunun atı sakinleştirerek ata bindiğini görünce “Git kendine bir yeni bir krallık bul, burası senin için çok küçük” diyerek onun yeteneğini fark etmiştir. İskender, Hydaspes nehrini geçerken Bukefalos adlı atı ölmüş bu nedenle çok sevdiği atına ithafen Bukefelaya şehrinin kurulmasını sağlamıştır.

Temsili İskender'in atı

·         İskender, Poros’la savaşından sonra dünyanın en doğusuna gitmek amacı taşıyordu. Doğu yönünde ilerlerken topraklarından geçtiği kavimler bağlılık gösteriyorlar. Bağlılık göstermeyen kavimlerin üzerlerine kuvvetler gönderilerek krallığa bağlanıyordu. Ancak bölgede bulunan Katay denilen toplum karşı koymuş ancak Poros’un desteği ile mağlup edilebilmişlerdi. Poros’un kazancı da ele geçirilen yerler kendisine veriliyordu. Fegevs adı verilen bir kralın yönetimindeki ülke bağlılık gösterince Fegevs kral olarak tanındı. Ancak Fegevs, daha doğuda 12 günlük yolculuktan sonra zengin ülkelerin olduğunu söyledi. İskender hakkında bilgi edindiği Ganj nehrine gitmek istedi ancak dünyayı çevreleyen okenos ile ilgili bir bilgi edinmedi.

 

·         İskender ve ordusu sekiz yıl önce ve 1.800 km yol katetmiş olduğu için ruhen çökmüşlerdi. İskender, ordusuna Hüfasis nehrini geçmeyi emretse de Makedon askerler isyan halinde olmasalar da memleketlerine gitmek istedikleri için kıpırdamadılar. İskender, çok istediği dünyanın en doğusuna gitme amacına ulaşamamış ancak Makedonya’ya da geri gitmek istemediği için savaş meclisine başvurmuştu. İskender, Makedon askerleri terhis edip yeni birliklerle devam etmenin zor olduğunu da görmüştü.  Savaş meclisinin kararını kabul ederek geri dönüş emri verdi. Asya seferinde en doğuya geldiği noktaya 12 kule yaptırarak dönüş yoluna başladı.

·         Mal kavmiyle savaş

·         Hüdaspes nehri üstünde İskender, donanma oluşturulması için emirler vermiş donanma komutanlığına da Nearhos(Nearchus) getirilmişti. İskender MÖ 326’da daoğuya yapacağı sefer amacına ulaşamayınca güney okyanusa ulaşmayı amaç edindi. Önemli kuvvetlerle donanma hareket etti. Donanmaya kıyıdan refaket eden iki ordu birliğinin başına Krateros ve Hefaystiyon getirildi. Nehrin Akesines’e döküldüğü yerde Poros’un yenemediği iki kavim Mal ve Oksüdrak kavimleri vardı. İskender, kendisine karşı bu iki kavmin birleşmesinin önüne geçmek için Mal’lara karşı harekete geçti. İskender’in rakipleri onu nehir ağzından beklerlerken İskender, çölün içinden geçerek onları şaşırtmıştı. Onların başkentine sürpriz saldırı düzenlerken kendisi okla yaralanmış öldüğü haberi yayılınca yaralı şekilde askerlerine görünerek savaşmalarını sağlamış Mal’ların yenildiğini gören Oksüdrak’lar bağlılık göstermek zorunda kaldılar. Buralarda Kuzey Hindistan’ın güney satraplığı yapılıp başına Makedonyalı getirildi.

·         Sind nehri seferi MÖ 325

·         Ordu Sind nehrinden geçerken yerli kavimler engeller çıkarmış bu nedenle İskender bizzat kıyıdan ayrılıp onları itaata zorladı. Muşika devletinin kralı Musikanos itaat etmek durumunda kaldı. Sonuçta Sind nehri civarındaki bölgeler ele geçirilmiş oldu. Sind deltasının en güney noktası olan Patala şehrine ulaşıldı. Buraya Makedon satrap tayin edildi. Burada donanma komutanına gemi araçları sağlandı. I. Darius’un izniyle Skülaks adlı amiral Kabil nehrinden Sind nehrine gemilerle seyahat etmiş ancak Nearhos bu başarıyın tekrar etmesi gerekiyordu.

Sind (İndus) nehri konumu

·         İskender’in Geri Dönüşü MÖ 325

Doğu Belucistan’dan harekete geçilmiş, burada güvenlik için İskender’in adıyla yeni bir şehir kurulmuştu. Gedrosiya çölünü geçilmesi orduyu yıprattı. Susuzluk ve yiyecek sıkıntısı baş gösterince İskender askerlerine cesaret vermesi için yaya olarak en önce yürümüştü. Krateros, çöl geçildikten sonra orduya katılmış ardından donanma komutanı Hürmüz tarafında İskender ordusunun yakında olduğunu haber alarak ona görünüp moral vermiş oldu. İskender, Susa şehrine ulaşarak ülkeye yeniden düzen vermeye başlayacaktı.

Belucistan

BÜYÜK İSKENDER VE HELENİZM -3-

 

İran’ın Fethi

1.      III. Darius (MÖ 380-MÖ330)’un ölümü

·         İsos savaşından sonra İskender, Darius’a eski Pers kralı II. Kiros (MÖ 559-530)’un son Lidya kralı Kroisos’la yaptığı Pteria savaşında mağlup edemeyip daha sonra onun ordusunu takip ederek başkenti Sarydes’e takip ederek bu sefer mağlup etmiş ve Lidya topraklarını ele geçirmesi arasında bağlantı kurarak Darius’un da kendisine bağlılık göstermesini istemişti. Ancak, Pers kralı teslim olmamış Baktriya satrabı Besos tarafından esir edildiği haberi İskender’e ulaştı. Aslında Besos, Darius’un otoritesinin sona erdiğini anlamış Pers asilzadelerinin bazılarının desteği ile kendisini Artakserkses adıyla büyükkral ilan etmişti.

Darius

       Besos, Darius’un yapamadığını doğu eyaletlerden destek görerek Makedonlara karşı koymayı düşündü. Bu sefer İskender, kendisine isyan girişimi kabul edilen bu harekatı bastırmak için Tahran yakınlarındaki Şahrud şehrinde isyancılara ani baskın yaparak amaçlarına ulaşmalarını engellemiş oldu. İsyancılar, esir ettikleri III. Darius’u İskender’in eline geçmemesi için katletmişlerdi. İskender de eski Pers kralına saygılı davranarak törenle Ekbatan’a defnedilmesini sağlaması Darius’un yasal halefi olduğunu göstermiştir.

Pers imparatorluğu

2.      Turanilerle çarpışma

·         Pers ülkesinin büyük kısmı İran olmakla birlikte İran’da Medya, Partiya, Karmanya, Persis; Türkistan’da Sogdiyana, Margiyana, Baktriya; Afganistanda Ariya, Drangiyana, Arahosia; Belucistan’da Gedrosiya eyaletler bulunmaktaydı. Perslerin  bu doğu eyaletleri Makedonlara oldukça yabancı oldukları için tercümanlar bulundurmak zorunda kaldılar. Kendini kral ilan eden Besos Artakserkses, Turan milletlerinden destek istemişti. Makedonyalılar ilk defa bu toplumla karşılaştı. Kalabalık olmayan hareketli kuvvetler Makedonlara oldukça zarar verdiler. Ancak zamanla İskender’in cesur bir savaşçı olduğunu görünce ona saygı gösterip bağlandılar. İskender, bu bölgelerin Yunanistan’a uzaklığı nedeniyle Persis, Susiyana, Medya ve Babilonya’da üsler oluşturma gereği hissetti. 70 yaşındaki Parmeniyon Makdedonların bu bölgelerdeki komutanlığına getirildi. Mali işleri düzenlemek için de İskender, Harpalos denilen arkadaşını görevlendirdi. Harpalos, entrikacı ve yanında yüklüce para ile Yunanistan’a kaçsa da İskender onun gibi maliyeciye ihtiyacı olduğu için ona görev vermişti. Harpalos, kullanım dışı olan eski Pers krallarının servetleri, altınları ve gümüşlerini kullanıma soktu. İskender, Pers dininin icra edilemsini desteklemesi ve kendisinin de Pers kral kıyafetleriyle halka görünmesi yerel halkı memnun etse de Makedon asillerin bu durum hoşuna gitmedi. İskender, askerlerini Partiya’da toplayıp doğuya sefere devam edilmesini istedi.

Sogdiyana

·         İskender, Hazar denizinin güneyindeki bölgenin merkezi olan Zadrakarta ele geçirilmiş bu bölgelerin sahilleri dünyanın sonu kabul edilen Okenos zannedilmişti. Bu sıralarda Ariya satrabı Satibarzanes bağlılık arz edince Baktriya ve Sogdiyana bölgelerine yapılacak seferler için üs edinilmiş oldu. Ancak İskender Ariya’ya girdiği zaman bölgede isyan olduğunu görmüş ve isyanı bölgenin merkezi Artakoana (Herat)’ya girerek güvenliği sağladı. Ariya’da kendi adıyla anılan şehir oluşturmuş gönüllü birlikleri yerleştirmişti.

Baktria

·         Ariya’nın güneyinden Drangiyana’ya girmiş buranın satrabı Barsaentes kaçsa da önce yakalanmış halef kral Darius’un öldürülmesinde rolü olduğu gerekçesiyle öldürüldü. Bu bölgeden sonra Arahosia ele geçirildi. Arahosia’da İskender adıyla bir şehir daha kuruldu (Kandehar). İskender ordusunu kuzeydeki Hindikuş dağlarına ulaşarak müstahkem ve kendi adıyla anılan bir şehir daha kurdu. Kendi adıyla kurmuş olduğu müstahkem yerlerle Sogdiyana ve Baktriya’yı çevrelemiş oldu.

 

3.      Filotas davası MÖ 330

·         Makedon asil süvarilerinin komutanı general Filotas’ın İskender’i öldürmeyi planlayanlara yardım ettiği ihbarı gelir. Filotas, mağlup edilen milletlere köle muamelesi yapılmasını istemekte aynı zamanda Makedonların saygı duyduğu komutan Parmeyenion’un oğlu idi. İskender onu ve suikasta karışacağı ihbarı olanları savaş mahkemesine çıkarıldılar. Suçlu görülenler arasında Filotas da vardı ve geleneğe göre mızrakla vurularak idam edildi. Görevini aksatmadan yerine getiren Parmeyenion da aslında İskender’e muhalifti ancak bunu açıkça yapmıyordu. Oğlunun idam haberi kendisine ulaşmadan İskender’in Parmeyenion’un öldürülme emri vermesi üzerine İskender’e ilk muhalefet harekatını bastırmış oldu.

Filotas Parmeyenion

4.      Baktriya ve Sogdiyana ile savaşlar MÖ 329

 

·         Besos, Makedonyalıların takip edemeyeceğini düşündüğü Baktriya bölgesine takip edildiğini görünce de Oksos (Amuderya) nehri doğusuna kaçmıştı.Besos, Buhara çevresinde yer alan Paraytekene’ye çekildi. İskender de onu takip ederek peşinden gelmişti. Besos, Amuderya’yı geçetikten sonra gemileri yaktırdığı için biraz zaman kaybetti. Ardından İskender,Marakanda (Semerkant) ‘yı ele geçirdikten sonra Yaksertes (Siriderya) sahiline ulaştı. İskender, buradaki yerel kabilelerle savaşmanın olanaksız olduğunu gördü. Zira Perslerin Büyük (II.) Kiros (MÖ 559-MÖ 530) dedikleri kralları Masagetler tarafından savaşta öldürülmüştü. İskender onlarla savaşmadan yine kendi adıyla anılan şehrin  (Hoçent) kurulmasını istedi.

·         Besos’un emrindeki Baktriyalılar onu terk ederek Sogdiyana satrabı Spitamenes’e bağlanmışlardı. Bu arada general Ptolemayos Besos’u ele geçirerek İskender’İn huzuruna getirmeyi başarmıştı. İskender bir Pers mahkemesi kurdurmuş ve bu mahkeme Besos’u vatan haini olduğuna karar vererek çarmıha gerilerek idam edilmesine onay vermişti. Besos, idamından sonra Spitamenes, Türklerden destek görerek İskender’in öncü kuvvetlerini mağlup etmişti. Bu yenilgi üzerine İskender, bütün gücüyle bölgeye ulaştı. Şayet Spitamenes az bir kuvvetle böyle bir başarı elde etmesi onun daha kalabalık olmasının ne kadar tehlikeli olabileceği görüldü. İskender, Sogdiyana’daki bu isyanı bastırsa da kışın burada kalmayarak Baktriya’ya çekildi.Kışı geçirdikten sonra tekrar Sogdiyana’ya sefer yaparak bölgeyi itaat altına almıştır.

·         Türk kabilelerinden Horasmiler’in lideri Farasmenes adlı prens İskender’in karşısına çıkmış ancak aralarında bir dostluk ve ittifak yapılmıştı. Spitamenes, Masagetlerden aldığı yardımla Makedonlara tekrar saldırmış ve ganimet elde etmişti. Ancak Masagetler dönüş yolunda gevşek davranınca general Krateros, emrindeki Makedon birliklerini Masagetlere saldırtarak intikam almayı başarmıştı.

5.      Kara Kleitos’un öldürülmesi

·         İskender, generallerine bir ziyafete davet etmişti. Kleitos, Granikos savaşında İskender’in hayatını kurtarmış bu nedenle süvarilerin generalliğine terfi ettirilmişti. Kleitos, İskender’in Asyalılarla eşit olma idealine karşı çıkmış İskender’e küfür etmiş İskender de hançerine davranacağı sırada araya girilerek teskin edilmişti. Ancak Kleitos’un dışarı çıkarılacakken tekrar içeri girip içkili olmasının da etkisiyle İskender’e küfür etmeye devam etmesi üzerine İskender bunu suikast değerlendirip mızrağıyla Kleitos’u öldürmüştü. Kleitos, İskender’i öldürmeye niyetli değildi ancak Makedon asillerinin ve İskender’in fikirlerinin zıt olduğunu ortaya çıkardı. İskender, generalini öldürmesine üzülmüş ve savaş mahkemesinde yargılanmak isteği kabul edilmiş ve suçsuz görülmüştü.

 

 

6.      Barışın sağlanması

·         Makedonlar MÖ 328-327’de kışın Sogdiyana’da kaldıktan sonra Koynos bir kısım orduya komutanlık yapmış diğer orduya ise Navtaka şehrinde  bizzat İskender komutanlık yapmaktaydı. Bu kış Spitamenes üç bin Masagetli süvari ile saldırdıysa da Spitamenes, yenilgiye uğratıldı. Persler de son umutlarının tükendiğine karar vererek Spitamenes’i öldürdüler. Kendileri de Koynos’a teslim oldular.

·          Bu başarıdan sonra İskender, Buhara dik dağları bölgesinde yer alan Prens Arimazes denilen bir şato veya kaleyi kuşatmaya başladı. Ancak kalenin sarp yerde olması yiyecek ve su ihtiyacının karşılanmış olması sonucunda Makedonların arasında tırmanma konusunda yetenekli olan 300 kadar asker tırmanırken çoğu düşerek hayatlarını kaybetmiş, çok azı kaleye tırmanmıştı. Ancak kaledekiler, direnmelerinin fayda getirmeyeceğini düşünerek kale kapılarını açtılar. İskender, esir edilenlerin ailelerine teslimini emretti. Turanlı bir prens olan Oksüartes’in kızı Roksane’ye aşık olmuş ve babasından onunla evlenmesi için izin istemişti. Yapılan düğün aslında aynı zamanda bir barış tesisi idi. Turan kalelerinin sonuncusu olan Horiyenes sarp, buzlu ve zor vadiler arasında yer alıyordu. Oksüartes’in, İskender ile birlikte olduğunu öğrenen Horiyenes, İskender’le barış yaptı. Şu ana kadar Makedonlarla Persle ile yapılan savaşlarda İskender zorlanmamışken bu Turani kavimlerle mücadele onu daha çok yormuştu. Baktriya ve Sogdiyanalılar Makedon ve Perslerle eşit milletler statüsüne ulaşmış da oldular.

İskenderin seferleri

   7.  Kalistenes davası MÖ 327

·      ·      İskender, kurmayı tasarladığı devletini sadece Makedonlara dayandırmak istemediği için 30.000 Pers ve Turanlı çocuğu askeri eğitime almayı kararlaştırdı. İskender, aynı zamanda hâkim millet olan Makedonlarla diğer milletlerin eşit olduğuna da inanıyor olması ve Perslerin geleneklerinden öğrendiği kralın huzurunda diz çökmek(Proskünesis)  ilahlarla kralı eş göstermesi bahanesiyle Makedon ve Yunanlılar bunu hoş karşılamadılar. Aristotales’in yeğeni Kalistenes’in muhalefeti nedeniyle proskünesise ara verdi. Bir süre sonra krallığın genç askerler alayında suikast girişiminin olduğu haberi alındı. İskender bu girişimi kendisine suikast olarak düşünmüş olduğu için Makedon ailelerinin eğitiminden sorumlu  olan Kalistenes’in gerekli bilgiyi vermediği bahanesiyle tutuklanmıştı. Kalistenes’in suçlu olup olmadığı tespit edilmemişken İskender, onu Hindistan seferine götürmüş ardından idam ettirmişti.

İskender'in Hint seferi

BÜYÜK İSKENDER VE HELENİZM-2-

        

·         İSKENDER’İN ÖN ASYA FETHİ

1.       Granikos Savaşı MÖ 334

·         İskender, iyi donatılmış ordusuyla Anadolu’ya geçerken Makedonya’da vekil olarak Antipatros’u bıraktı. Çanakkale Boğazı yakınlarında Sestos antik kentinden ile Abidos’a  yani boğazın en dar yerinde İskender’in donanması gözetiminde karşı kıyıya ordu kolaylıkla geçirildi. Boğaz geçildikten sonra İskender buradaki kadim Athena tapınağında kurbanlar sundu. Yanında babası dönemindeki komutanlardan Parmeniyon ve kendisinin yakın arkadaşı Hypastpist’lerin Hefaystion ile birleşerek Granikos (Biga çayı)’un doğduğu kaynak olan Kaz dağı eteklerinde Perslerin ordusuyla karşılaştı. Pers kuvvetlerinin ve onlara yardımcı Yunan paralı askerler olan Hoplitlerin tam bir hazırlık içinde olmamasına karşın general Parmeniyon’un önerisi olan bekleme tavsiyesine uymayarak doğru bir karar vermiş ve kendisi bizzat emri altındaki birliklerle Perslerin toparlanmasına fırsat vermeyerek hücum etmişti. Perslerin İyonya satrabı Spitridates,İskender’e hançerle saldırmak istediyse de krallık İle’si albayı Kleytos bunu önlemiştir. İskender’in kuvvetleri yarma harekatını başarıyla yapınca Pers kuvvetlerin sol tarafı çökmüş oldu. Bu zaferden sonra Perslerin paralı askerleri de takip edilerek büyük kısmı imha edilmiş ve kesin bir galibiyet elde edilmiş oldu.

Temsili İskender ve Pers savaşları

2.       Anadolu’nun Fethi

·         İskender, Perslere karşı Granikos zaferinden sonra Frigya satraplık merkezi olan Dascylium’u ele geçirdi. Frigya satrabı korkudan kaçmış olduğundan yerine Makedonyalı Kalas’ı getirmiş bölge halkının Perslere ödediği verginin artık kendilerine verileceğine karar vererek Pers yönetimini aynen devam ettirmesi İskender’in Pers kralı yerine geçtiğini de göstermesi bakımından ilginçtir.

İskender'in düğümü parçalaması

·         Frig satraplığından sonra Lidya satraplık merkezi olan Sardeys şehri de ele geçirilmiş ve burada yer alan Persler tarağından biriktirilmiş hazinelere de el konulmuştu.

·         Frigya ve Lidya harekatından sonra İyonya’ya seferler yapılarak Korit birliği komutanı sıfatıyla şehir devletlerini Pers boyundurluğundan kurtardığı için bölge halkı tarafından sevgiyle karşılandı.İyon şehirlerinden Milet’te Persler karşı koysa da İskender’in donanması yardımıyla denizden kuşatma yapılmış ve İskender de şehrin surlarını da yıktırabilmişti.

·         İskender, Batı Anadolu halkından onları özgürlüklerine kavuşturmuş olması ve    Savaş vergisi almak istememesi nedenlerinden Lidya hazinesine rağmen de para sıkıntısı çekmiş ve donanmasındaki askerleri terhis etmek durumunda kalmıştı.  Perslerin Batı Anadolu’daki son direnme noktası olan günümüz Bodrum’da yer alan Halikarnassos’u da ele geçirmesi Persler için Batı’da son umudun sönmesi anlamına da geldi.

·         İskender daha sonra Likya ve Pamfilya’yı ele geçirdikten sonra Frig medeniyetini merkezi olan Gordion’da kış mevsimini geçirmeye karar verdi. Bir arabanın kayışlarının kale içinde sergilenmiş olduğunu ve bu düğümü çözecek kişinin Asya’nın hakimi olacağı rivayeti üzerine düğümü çözmek yerine kılıçla düğümü parçalaması halk arasında Asya’nın efendisi olacağı efsanesinin de yayılmasına vesile oldu.

Kadim Anadolu ülkeleri veya bölgeleri; Mysia, Lydia, Caria,Bithynia,Phrygia,,Pisidia,Pamphylia,Paphlagonia,Galatia,Lyconia,Pontus,Cappadocia,Cilicia 

·         Bu sırada İskender’in bütün bu başarılarına rağmen Perslerin donanma komutanı Memnon, savaşı Yunan anakarasına taşımaya karar vermiş bu durum İskender için çok olumsuz bir durumdu. İskenderin Makedonya vekili Antipatros donanma kuracağı sırada Memnon’un ölümü İskender’i zor durumdan kurtarmıştı. Memnon’un ölümünden sonra III. Dareus(veya Darius), Yunan ücretli askerler dahil bütün askerlerin Babil’de toplanmasını emretmişti. İskender de ordusunu Ankara’da tekrar birleştirmiş Perslerin gelmesinden önce Kızılırmak bölgesine kadar olan toprakları da eline geçirmişti.  Kapadokya yöresine bağlılık arz eden Sabiktas adlı bir Persli getirildi. Pers kuvvetleri gelmeden Kilikya’ya girmeye karar veren İskender, Kilikya satrabının beklemediği bir saldırı olduğu için İskender satraplığın merkezi Tarsus’a girmeyi başarmıştı. İskender bu sırada Pers ordusundan haber aldı. Onların Hatay ili sınırlarında yer alan Amanos (Nur) dağları taraflarında olmaları nedeniyle İsos’a doğru yola koyuldu.

 

III. Dareus (Darius)

3.       İsos Savaşı MÖ 333

·         Pers hükümdarı Babil’de topladığı ve Batıdan çağırdığı ücretli askerleriyle Amanos dağlarına doğru hareket etmiş ve nihayetinde Pinaros (Deli Çay)’ta yer edinmesi ordusu açısında fevkalade bir hataydı çünkü bu ova ordusunun hareket kabiliyetini sınırlandıracaktı. Pers ordusu doğuda Amanos dağları batıda Akdeniz, güney taraflarında da ova daralmaktadır. Pers hükümdarı III. Darius, Amanos dağlarına asker göndermiş olsa da İskender bizzat İle adlı krallık kuvvetleriyle saldırıya geçmesi sonucunda Pers süvarileri mukavamet etmeye çalıştıkları sırada Darius’un kaçtığı haberi üzerine Pers süvarileri de moral çöküntüsü ile geri çekildiler. İskender kesin bir sonuç almış olsa da Pers kralını takip etmek istese de Pers kralı hükümdarlık alametleri dahil hazineleri, kralın annesi, eşi, üç çocuğu ve hanedan üyeleri Makedonyalıların eline geçmişti. İskender onlara mevkileri gereği iyi davranmıştı. İskender  bju zafer dolayısıyla İsos’un yakınlarında Alksandreya (günümüz Hatay’a bağlı İskenderun ilçesi) şehrini kurmuştu.

İsos harabeleri(Epiphaneia)

·         İsos savaşından sonra Pers kralı İskender’e mektup göndererek barış teklif etmişti. Bu mektupta özetle;  “Makedonlarla Perslerin aslında müttefik olduğunu ancak kendisinin ülkesine saldırdığını savaş sonucunu tanrıların belirlediğini İskender’in başarısını kabul ettiğini, eşi, annesi ve hanedan üyelerinin teslim edilmesini” istemiştir. İskender de ona cevaben mektubunda “Asya Seferi’nin nedeninin Perslerin baskısı olduğunu, babasını Persler tarafından öldürtüldüğünü, Darius’un Pers kanunlarına aykırı olarak Arses’i tahttan indirdiğini, Yunanlılarla yapılan barışı Perslerin bozduğunu, tanrıların desteği ile Asya’nın hâkiminin kendisinin olduğunu, kendisine Asya kralı olarak hitap edilmesini Darius’un kendisine gelmesini aksi halde onu bulacağı”na dair cevap yazmıştır. Bu cevapta İskender, diplomasi tarihine geçecek cümleler söylemektedir: Darius’u teslim olduğu takdirde affedeceğini, Pers asillerinin kendi yönetiminde olduğunu söylemiştir. İskender gerçekte Pers ülkesinin az bir kısmını ele geçirmiş olması nedeniyle Pers ülkesinin içine doğru da sefere çıkacağını da belirtmiş oluyordu. Pers donanma komutanı Fernabazos, Sparta ve Makedonlara karşı olan Yunan şehir devletleriyle iletişime geçerek onları isyana teşvik edecekken İskender’in İsos’taki başarısı üzerine bundan da vazgeçmişti.

 

4.       Suriye’nin Fethi MÖ 333-332

·         İsos savaşından sonra İskender, general Parmeniyon’u Damascos (Şam)’a göndermiş kendiside Suriye’nin kıyı tarafından güneye inmeye karar vermişti. Makedonların Damascos’ta ele geçirdiği hazineler birden bire İskander’in mali sıkıntısını da gidermiş oldu. Pers donanmasına yardım eden Fenike kıyı şehirleri(Babylon, Sidon) İskender’in güneye indiğini haber aldıkları zaman itaat etmeye başlamaları üzerine Pers donanması dağılmaya başlamıştı. Tiros şehri surlarına güvendiği için direnmişti. Aslında Tiros şehri ada ve kalın surları olan bir şehir devletidir. Makedonlar da adayı karaya bağlamak için adayla kara arasındaki denizi doldurmaya başlayarak kuşatma araçlarını surlara yakınlaştırarak şehir fethedilmişti. Böylece Perslerin Akdeniz’le irtibatı da kesilmiş oldu. III. Darius, Tiros kuşatması sırasında İskender’in gücünün farkına varmış olacak ki tekrar barış teklif etmişti: Fırat nehrinin batısındaki bütün toprakları terk etme, kızlarından birini İskender’e eş verme, ve esir ailesi için 10.000 talent fidye. İskender, Darius’un barış önerisini görüşmek için generallerinden kurulu bir meclis topladı. Meclis başkanı en yaşlı ve itibarlı Parmeniyon, “Ben İskender olsaydım kabul ederdim.”sözüne karşılık İskender de “Ben de Parmeniyon olsaydım kabul ederdim.” diyerek asıl edefinin bütün Pers ülkesi ve hatta Asya olduğunu belirlemişti.

Fenike şehirleri

5.       Mısır’ın Fethi MÖ 332

·         İskender’in düşmanlarının sığındığı yer olan Mısır’ın ele geçirilmesi gerekiyordu. Mısır’a giderken Filistin’de yer alan Gaza şehri karşı koysa da Tiros’ta getirilen kuşatma araçları getirilerek burası fethedilmişti. Mısır’ın Pers satrabı Mazakes, Mısır satraplığının merkezi Memfis’i askeri garnizon ve hazinelerle birlikte İskender’teslim etmişti. Makedon asilzadeleri Mısır tanrıları ile alay etmeye başladıkları sırada İskender ise Mısır tanrılarına kurbanlar sunmuş ve böylece Mısır halkı da yeni fatihi “firavun” olarak selamladılar. İskender, Mısır’da Aleksandreya (İskenderiye) şehrini kurarak yerel dinler ile Yunan dinlerinin karışacağı ibadet yerlerini bile yan yana inşa ettirmişti. İskender’İn ordusu Libya’ya kadar ilerlemişti. Bu sefer Amon adına tertip edilmişti. Çünkü Amon Yunanlılar tarafından Zeus’a eş görülüyordu.  Amon Mısırlılar tarafından çok takdir görülmese de tapınağa girdiği zaman rahipler tarafından Amon’un oğlu (Zeus oğlu) olarak karşılanmıştı. Böylece İskender baştanrının oğlu kabul edilerek hedefleri de meşrulaştırılmış oldu. İskender, Memfis’teyken Korinthos ittifakı elçileri onu ziyaret etmişler ve kendisinin ihtiyacı olan askeri birlikleri emrine vermişlerdi. İskender, buradan Tiros şehrine gitmeye karar verdi.

 

Makedonların Mısır turu

6.       Arbela (Erbil)  Savaşı MÖ 331

·         Pers kralı III. Darius, Makedonlara karşı son defa önemli bir ordu çıkarmaya karar verdi. Bu ordu sadece Pers ve Medlerden oluşmuyordu. Perslerin doğu eyaletlerini oluşturan Baktria, Arahosia, Ariyalılar, Partlar, Hürkaniyalılar ve İskit Sakları ve Hindistan’dan temin edilen 15 fil hazır hale getirilmişti. Pers ordusu Babil’de toplandıktan sonra Arbela ve sonra Gavgamela’ya taşındı. Darius seçilen savaş alanını kendisine uygun hale getirmek için uğraştı. İskender de Fırat nehrini ardından Dicle nehrini geçerken sıcaklardan dolayı Helios, Selene ve Ge (Güneş, Ay ve Yer) adına kurbanlar kesildi. Makedon akıncıları Pers kuvvetlerinin yakınlarda olduğu haberini verdiler. İskender, Pers kuvvetlerinin savaş düzeninde olduklarını haber alınca ordugâhını kurdu. Darius, kendi emrindeki süvari ve piyadelerin merkezinde bulunuyordu. Çok kalabalık Pers ordusu Makedonya ordusunu çevirmek için mevzilenmişti. Pers kuvvetlerinin sağ ve sol kısımları harekete geçmişti. Bu sırada Pers savaş arabaları da Makedon merkez kuvvetlerine hücum edecekti. Ancak Makedon keskin nişancı okçular savaş arabalarını işlevsiz kılmayı başardılar. İskender, Perslerin sol kuvvetlerini yarmayı başarmış ve bu kuvvetleri imha etmeyi başarmıştı. Bunun sonucunda Pers merkez kuvvetleri Makedon süvarilerinin baskısıyla karşılaştı. Darius, yine kaçtı. İskender onu süvarileriyle takip etmek istemiş ancak başarılı olamamıştı. Perslerin ordu ağırlıkları ve hazineleri İskender’in eline geçmişti.

Arbela'nın konumu

·         İskender, Arbela savaşındaki zaferinden sonra Babil krallığını yeniden kurdu. Pers kralı Kserkses tarafından tahrip edilen Babil tapınağını yeniden inşa ettirdi.Babil, kadim dünyanın dini merkezi olarak ortaya çıkmış oldu. İskender, kral Darius’un terk ettiği Ermeni eyaletini ele geçirmek için bir Persli asilzadeyi görevlendirdi. Makedon ordusunun bir kısmı da Perslerin başkenti Susa şehrini ele geçirmek için görevlendirilmişti. Perslerin başkent hazinesi ele geçirilmiş büyük miktarda altınlardan bir kısmını kendi memleketine göndermişti. Babil’de olduğu gibi bir Persli asili satraplığa getirmiş ancak ülkenin mali işlerine bir Makedon asili tayin etmişti. İskender, Perslerin asıl vatanı olan Persis eyaletinin merkezi olan Persepolis’i satrap Ariyobarzanes’in  karşı koymasına rağmen ele geçirmişti. İskender, Persepolis’te Kserkses’in krallık sarayını ateşe vermesi barbarlık olarak nitelendirilse de Ahamenid hanedanının sona erdiğini ve Perslerin Yunan şehirlerinde yaptıkları işlerin bir intikamı olarak da değerlendirilmiştir. Persis eyaletinda kış geçirildikten sonra kadim şehirlerden Ekbatan (Hemedan)’a hareket ederek Dairus’un doğudan taze kuvvetlerle ordu çıkarmasının önüne de geçilmiş oldu. Şiraz, İsfahan, Hemedan yoluyla bütün Med ülkesi de ele geçirildi. Bu başarılardan sonra İskender, Yunan müttefik askerlerini terhis etmiş gönüllü olanların orduya katılabileceğini belirtmişti. İskender artık Korinthos başkanı değil artık, Makedon kralı, Mısır firavunu, Babil kralı, Pers şahinşahı idi.

300 Spartalı filminde Pers imparatoru Kserkses (I. Serhas)

7.       Asya seferi sırasında Yunanistan

·         Genellikle İskender seferinde Yunanistan sakindir. Ancak Demostenes’in İskender’in başarısız olduğunu zannetmesi bağımsızlık hedefi için başlangıç görürken İskender’in muzaffer olması üzerine amacına ulaşamamıştı.İskender’İn yönetiminden çıkmak isteyenler bağımsız olmak için harekete geçmeye çalıştılar ancak İskender’in Makedon vekili Antipatros 40.000 askerle onları mağlup etmişti. Yunanlıların bu hareketi nedeniyle İskender, birliğin başkomutanı veya başkanı değil de Yunanlılara karşı Asya Büyükkralı unvanı kullanarak onlardan üstün olduğunu ifade etmiş oldu.

Yunan şehir devletleri