SANAYİ İNKILÂBI

• Üretim faaliyetlerinin insan ve hayvan gücü yerine üretimi makinelerin yapması sürecidir.

·         Sanayi İnkılabı’nın Nedenleri:

1. Rönesans ve Aydınlanma Çağı ile bilimin gelişmesi
2. Skolâstik düşüncenin yıkılması
3. Sermaye birikimi

 

İngiltere 

·         İngiltere’de başlama nedenleri

1. bu ülkenin geniş sömürgelere sahip olması,
2. araştırma ve özgür düşünceye gelişme ortamı yaratması,
3. ham madde birikimi ve geniş pazar imkânlarını elinde tutmasıdır.

 

·         Avrupa’da teknolojik gelişmeler, üretimin insan gücünden çıkarak makine ile yapılmasına neden oldu.

·         XVII. yüzyıl sonlarında Denis Papin (Dönis Papin) ilk buhar makinesi yapmayı başardı.

·         1760’ta James Watt’ın (Ceymis Vat) ateşli pompa sistemini bulması sanayide makineleşmeyi hızlandırdı.

 

Örnek bir dokuma makinesi

·         Sanayi İnkılabı’nın sonuçları

1. Avrupa’da üretim arttı. Halkın refah seviyesi yükseldi.
2. Büyük sanayi kentleri oluştu. Köyden kente göçler arttı. Büyük şehirlerde altyapı, konut, işsizlik gibi toplumsal sorunlar ortaya çıktı.
3. Yaşam koşullarının iyileşmesi ve sağlık sektörünün gelişmesi ile birlikte ölüm oranları azaldı.
4. Nüfus artışı hızlandı.
5. Küçük atölyeler kapandı. Büyük fabrikaların açılmasıyla seri üretime geçildi. Üretim arttı, eşya ve mal fiyatları ucuzladı.
6. İşçi sınıfı önem kazandı. İşçi, işveren sorunlarını çözüme kavuşturmak amacıyla sendikacılık girişimleri başladı.
7. Liberalizm, sosyalizm ve kapitalizm gibi fikir akımları ortaya çıktı.
8. Sanayileşen Avrupa devletleri, bol ve ucuz ham madde ile yeni pazarlara ihtiyaç duydular. Bu durum sömürgecilik rekabetini hızlandırdı.
9. Avrupa’da sömürgecilik rekabeti bloklaşmaları da beraberinde getirdi. Bu bloklaşmalar I. Dünya ve II. Dünya savaşlarına ortam hazırladı.

 

·         Sanayi İnkılabı ile ortaya çıkan bazı akımlar

 

·         Sosyalizm: Değiş tokuş ve üretim araçlarının ortaklaşa kullanılması yoluyla toplumsal sınıfları ortadan kaldıran, toplumun örgütlenmesinde köklü bir değişiklik amaçlayan toplumsal öğretidir.

 

·         Komünizm: Bütün malların ortaklaşa kullanıldığı ve özel mülkiyetin olmadığı toplum düzeni. 

·         Bu ikisi rakip ya da karşıt olgular değildir. Marx’ın Kapital’inde belirttiğine göre: kapitalizmden sonra sosyalizm egemen olacaktır. Daha sonra da komünizm kurulacaktır.

 

·         Liberalizm, ifade özgürlüğü, inanç özgürlüğü, basın özgürlüğü, serbest ticaret, sivil haklar, seküler devlet, çoğulcu demokrasi ve özel mülkiyet gibi fikirleri destekler.

 

 

·         Kapitalizm kelimenin dar anlamı ile bir üretim tarzıdır. Yani kapitalist üretim tarzı Karlılık, Rekabet ve Akılcılık te­melinde şekillenmiş bir ekonomik sistem için kullanılmaktadır.

·         Keli­menin geniş anlamı ile kapitalist ekonomi  faaliyet, kapitalist üretim tarzının hakim olduğu işletmelerin bütününü belirtmek için kullanı­lan, ideolojik ve kurumsal bir üst yapı modelidir.

·          

İHTİLALLERE GİDEN YOL

·         Franszı İhtilali fikirleri özellikle milliyetçilik akımı  1815’te toplanan Viyana Kongresi engellenmek istenir.

 

 

·         HATIRLATMA: VİYANA KONGRESİ 1815

·         Fransa’nın yaydığı milliyetçi fikirlerinin engellenmesi için Avrupa’nın güçlü devletleri İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya( Almanya)’nın toplanmasıyla toplantı yapılır.

·          Avrupa’nın sınırlarını ve güç dengesini yeniden sağlamak için yapılan bu kongrede en etkili kişi Avusturya başbakanı  von Metternich’tir.Osmanlı Devleti Balkan meselelerinin gündeme gelebileceği korkusuyla kongreye katılmamıştır.

 

·         Kongre’nin bazı kararları

1.Fransa’nın ele geçirdiği topraklar geri alındı.

2.İngiltere Malta ve Yeni adaları,Seylan’ı aldı.

3. Rusya’ya Finlandiya; İsveç’e Norveç verildi.

4.Prusya (Almanya), Saksonya ve Ren’in batısını aldı.

5.Almanya otuz sekiz devletli Germen Konferdersyonu oluşturuldu.

6. Köle ticareti yasaklandı.

7. Uluslar arası nehirlerde ticaret ve ulaşım serbestisi kararı alındı.

Viyana Kongresi Sonuçları:

·         Viyana kongresi ile Avrupa’da yeni bir düzen kuruldu. Kongrede Fransız İhtilali’nin Avrupa’ya yaydığı hürriyet, milliyet ve eşitlik kavramları dikkate alınmaz, siyasal emel ve istekler üzerine kararlar verilmiştir. Bundan dolayı Viyana Kongresi kararları yürütebilmek için silaha başvurmak zorunda kalmıştır.

·         Viyana Kongresinden sonra (1815-1830) İngiltere, Rusya, Prusya ve Avusturya kendi çıkarlarına göre ve bu çıkarların uyuşması oranında Avrupa’da yeni bir düzen  kurmuşlardı. Bu devletler Avrupa düzenini korumak, krallık rejimine karşı yapılacak ihtilal hareketlerini bastırmak ve Avrupa’yı mutlak krallık rejimiyle yönetmek için aralarında bazı antlaşmalar yaptılar.

·          Avrupa tarihinde bu devreye Restorasyon devri denilmiştir. Avrupa’nın büyük devletleri, Viyana Kongresi kararlarını yürütmek amacıyla, iki ayrı grup anlaşması  kurmuşlardır;

 

1. Kutsal İttifak (1815): Viyana Kongresi kararlarının nasıl uygulanacağı tam belli değildi. Sürgünde bulunan Napolyon’un Fransa’da tekrar iktidara gelmesi Avrupa’nın üç büyük devletini harekete geçirdi. Bu ittifak Rusya, Avusturya ve Prusya arasında yapılmıştır. Kutsal İttifakın amacı Fransız İhtilali’ne karşı bir tepki olmuş ve mutlakıyetçi güçlendirmeyi esas almıştır. Fransa da sonradan katılmıştır.

 

2. Dörtlü İttifak (1815): İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya arasında yapılmıştır. Bu ittifakın kurucusu Prens Meternich’tir. Bundan dolayı buna Meternich Sistemi de denir. Dörtlü İttifak Kutsal İttifakın yetersizliği üzerine ortaya çıkmıştır. Bu dört devlet başka düşüncelerin yayılmasını silah gücüyle durdurmayı kararlaştırmışlardır. Böylece her türlü özgürlük hareketi bastırılacaktır. Fakat gittikçe gelişen özgürlük akımları sonucunda meydana gelen ihtilallerin önü alınamadı.  

Metternich Sistemi’nin Yıkılması

Restorasyon devri 1827 yılına kadar ancak sürebilmiştir. Çözülme önce İngiltere’nin Dörtlü İttifaktan ayrılmasıyla başladı. Bunun arkasında Osmanlı Devleti’nde Yunan  İsyanı çıktı. Meternich, Osmanlı Devleti antlaşmaya dahil olmadığı halde, Yunan  isyanının beraber bastırılmasını teklif etti. Buna karşılık Rusya ve Fransa, Rumlara yardım ettiler. İngiltere de bunlara katıldı. Sonunda, Navarin’de Osmanlı donanmasını yakarak kendi prensiplerini kendileri yıktılar.

 

·         Sanayi İnkılabı’ndan sonra burjuva ve işçi sınıfı güçlenerek hak istemeye başlarlar.

·         Monarşik (krallık) yönetimlerinin zayıf olması Avrupa’da yeni devrimlerin ortaya çıkmasına neden olur.

·                                                                                         1830 İHTİLALLERİ

·         Napoleon’dan sonra başa geçen XVIII. Louis başa geçti. XVIII. Louis, basına sansür uyguladı.

·         XVIII. Louis’ten sonra X. Charles, gücünü asilller ve din adamlarına dayandırmak istedi.

·         Bu durumlar karşısında Fransızlar tedirgin oldular. X. Charles, her türlü muhalefeti ortadan kaldımak isteyince kanlı çarpışmalar başlar ve kral X. Charles, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.

 

·         1830 İhtilalleri Sonuçları:

1.      X. Charles’in yerine Louis Philippe getirildi. Louis Philippe, halkın seçimiyle başa geçen bir kral olması nedeniyle Fransa’da demokrasi daha da güçlenmiş oldu.

2.      Fransa’dan sonra bu ihtilal fikirleri diğer ülkelere yayıldı.

3.      Belçika, Hollanda’ya karşı bağımsız oldu.

4.      Belçika ve İspanya’da liberaller başa geçtiler.

5.      İspanya’da meşrutiyet ilan edildi.

6.      İngiltere’de iberaller güçlendi.

7.      İtalya ve Polanya’nın bağımsızlık faaliyeti Avusturya ve Rusya tarafından bastırıldı.

8.      En genel anlamda mutlakiyet zayıflamakla birlikte Batı Avrupa’da varlıklarına devam ettiler. Ama demokratik yönetimler güç kazandı.

 

·                                                                                                            1848  İHTİLALLERİ

·         1830 İhtilalleriyle özgürlik ve eşitlik anlayışı güçlendi.

·         48 İhtilalleri’nin nedenleri arasında liberal fikirlerin yanı sıra milliyetçilik ve sosyalizm akımları da etkili oldu.

·         1830 İhtilallerinde Fransa’da liberaller güçlense de kral  Louis Philippe, gücünü burjuva sınıfına dayandırmak istedi.

 

·         Bu arada Sanayi devrimi ile işçi sınıfı ortaya çıkmış ve işçi sınıfının çözülmesini istediği sorunlar çözülmediği gibi onların greve gitmesinin önlenmesi için onlara baskı ve şiddet uygulandı.

 

·         Fransa’da eşitlik yanlısı olanlar, sosyalistler ve işçi sınıfı güç birliği yapınca yine kanlı çarpışmalar sonucunda kral  Louis Philippe ülkeden kaçmış ve Fransa’da cumhuriyet ilan edilmiştir.

 

·         Liberal ve Sosyalist güç birliği: Liberal ve Sosyalist güç birliği arasında görüş ayrılıkları başlamış; liberaller sadece siyasi ihtilal isterken sosyalistler sosyalizm düzenine geçmek için araç olarak düşündükleri cumhuriyet düzenine geçilmesini istediler.

 

·         1848 İhtilalleri Sonuçları

1.      Mutlakiyet zayıflamaya başladı. Avrupa’da bir çok kral ülkesini terk etmek zorunda kaldı.

2.      Hollanda, İsviçre ve Danimarka’da yeni anayasalar kabul edildi.

3.      İngiltere’de işçi sınıfı yeni haklar elde etmek isteseler de isteklerini kabul ettiremediler.

4.      İtalya, Almanya ve Macaristan’ın bağımsızlık için faaliyetleri amaçlarına ulaşamadıysa da sonraki süreçlerde bu devletlerin kurulmasına yol açtı.

5.      Liberalizm, Kapitalizm, Sosyalizm ve Marksizm ideolojileri Avrupa merkezli olarak ortaya çıkmış ve modern dünyayı şekillendirirler.

 

FRANSIZ İHTİLALİ (1789)

Fransız İhtilali

a)Fransız İhtilali’nin Sebepleri

 1. siyasi sebepler: Fransa, koyu bir mutlakiyetle (mutlak monarşi) yönetilmekteydi. Kral ülkede özgürlük ve eşitlik tanımıyordu.

 2. Ekonomik sebepler: Yedi Yıl Savaşları ülke ekonomisine büyük zarar vermişti. Ayrıca Kral XVI. Loui zamanında sarayın aşırı lüks yaşamı devletin masraflarını daha da arttırmıştı.

 3. Sosyal sebepler: Fransa’da halk sosyal tabakalara ayrılmıştı. Bu tabakalar genel olarak soylular, rahipler, burjuvalar ve köylüler şeklinde dört sınıftı.

Avrupa'da sosyal sınıf  farkı Fransa'da da etkiliydi.

 4. Fransız aydınlarının etkileri: Fransız düşünürler yazıları ile halkı aydınlatmaya çalıştılar. Özellikle Montesquieu, Voltaire, Jean Jacques Rousseau eserlerinde mutlakiyet rejimini hedef aldılar. Kral, bu alanda yazan yazarların birçoğunu mahkûm ettirdi.

5. İngiltere ve Amerika’daki demokrasi hareketleri: İngiltere’de 1688’den itibaren halk, kral ile birlikte yönetime ortak olmuş, kral yetkilerinin bir kısmını halka devretmişti. Amerikalıların bağımsızlıklarını kazanmaları ve İnsan Hakları Beyannamesi’ni yayınlamaları, Fransız halkını da etkiledi. Fransız halkı aynı yetkilerin kendilerine de verilmesini kraldan talep ettiler. Ancak kral bu isteklerinin tamamını reddetti. 

 b) Fransız İhtilali’nin Başlaması

 XVI. Loui, ekonomik sorunları görüşmek üzere Etajeneröyü (Halk Meclisi) topladı. Kral, toplantıda yeni vergiler konulması ve mevcut vergilerin arttırılmasını talep etti. Bu mecliste üç sınıfın her birinin bir oy hakkı vardı. Asiller Din adamları Halk Bunun üzerine halk temsilcileri yeni bir “Millî Meclis” kurup kendini kurucu meclis ilan etti. Bu gelişmeler karşısında Paris halkı ayaklandı. Halk ilk olarak Bastil Hapishanesi’ni basarak buradaki düşünce suçlularını serbest bıraktı (14 Temmuz 1789). Kurucu Meclis, bu gelişmeler karşısında soyluların ve rahiplerin ayrıcalıklarını kaldırarak İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirgesi’ni yayımladı (28 Ağustos 1789). 

İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisi’nin önemli maddeleri şunlardır: 

1. Özgürlük hakkı 

2.Egemenlik milletindir 

3.Düşüncelerin ve inançların serbest iletimi 

4. Mülkiyet hakkı 

5.Herkes, suçlu olduğu kanıtlanıncaya kadar suçsuzdur.

 İhtilalin Avusturya-Macaritan’a etkisi

Avusturya Macaritan çok milletli bir devletti. Lehliler devlete bağımsızlık için isyan etti. Macarlar da bağımsızlık için Avusturya Macaritan’a isyan etti. Macarların Osmanlılara sığınması olayına «MÜLTECİLER SORUNU» dendi.

 İhtilalin Rusya’ya etkisi

Ruslara karşı Lehliler isyan etse de Rusya bu isyanı şiddetle bastırdı. Rusya Fransız İhtilal fikirlerinden milliyetçilik akımını kendi lehinde kullandı. 

PANSLAVİZM: Slav milletini kendi yönetiminde itleştirmek istemesidir. 

İhtilalin Osmanlı’ya etkisi

Osmanlı da çok milletli bir devlettir. Osmanlı’da yaşaya milletler milliyetçi fikirlerden etkilenerek isyan etmeye başladılar.

 SIRP isyanı Osmanlı’dan ayrılmak için gerçekleşen ilk isyandır. 1804 Kara Yorgi liderliğinde isyan bastırıldı. Rusya’nın destek vermesi sonucunda Sırplara; Bükreş Antlaşması 1812 ayrıcalık Edirne Antlaşması 1829 özerklik Berlin Antlaşması 1878 bağımsızlık verildi. 

 Yunanlılar da; Milliyetçilik Büyük devletlerin kışkırtması nedenleriyle isyan ettiler. Osmanlı isyanı bastırmak için M. Ali Paşa’dan yardım istedi. Bu da Mısır ve Boğazlar sorununa yol açtı. Sonuçta Osmanlı’nın Navarin’de gemilerinin yakılması (Navarin Olayı 1827) ve 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Edirne Atlaşması’yla(1829) Yunanistan bağımsız oldu. 

Bu olaylar diğer milletlere örnek de oldu. 

İhtilal Napolyon Bonapart’ın imparator olmasıyla sona erdi. Fransız İhtilali’nin yaydığı fikirlerden rahatsız olan ve krallıkla yönetilen Avrupa devletleri, Avrupa’da Fransa’ya karşı İhtilal Savaşları’nı başlattılar (1792 - 1815). Monarşilerini korumaya çalışan Avusturya, İngiltere, Prusya ve Rusya bu savaşlarda yer aldılar. Savaşlar, Fransa’nın yenilgisiyle sonuçlandı. Dört devlet Fransa’yı ihtilal öncesi duruma getirmek için 1815’te Viyana Kongresi’ni topladı. 

Kongre sonucunda mutlak krallıkların korunması yönünde karar alındı. 

Fransız İhtilali’nin Sonuçları 

1. Mutlak krallıkların yıkılabileceği anlaşıldı. 

2. Krallar halklarına yeni haklar vermek zorunda kaldı. 

3. Eşitlik, adalet, özgürlük ve demokrasi kavramları yayıldı. 

4. Vatandaşlar kanunlar önünde eşit sayıldı. 

5. Milliyetçilik bilinci gelişti. Bu bilinç çok uluslu devletlerin yıkılmasında etkili oldu.

6. İhtilal, Yeni Çağ’ın sonu Yakın Çağ’ın başlangıcı olarak kabul edildi. 

7. Fransız İhtilali’nin getirdiği ilkeler günümüz demokrasilerine temel oluşturdu. 

Avrupa’ya Etkileri 

1.Mutlak monarşiler yıkıldı. 

2. Meşrutiyet yönetimleri kuruldu. 

3. 1830-1848 ihtilalleri çıktı. 

4. Sosyal tabakalaşmalar ortadan kalktı. 

5. Demokrasi anlayışı yaygınlaştı. 

6. Halk egemenliğine dayalı yönetimler ortaya çıktı. 

7. Millî bilinç uyandı, millî devletler kuruldu. 

Osmanlı’ya diğer etkileri 

1.Çok uluslu yapısından dolayı milliyetçilik akımları etkisini göstermeye başladı.Devletin dağılma süreci hızlandı. 

2. Demokratikleşme hareketleri başladı. ((Tanzimat ve Islahat fermanları ilan edildi. Anayasal düzene geçildi. I. ve II. Meşrutiyet ilan edildi.))

3.  Yeni Türk devletinin kurulmasına ortam hazırlandı.

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ TARİHİ -16- MELİKŞAH DÖNEMİ- SURİYE'NİN ELE GEÇİRİLMESİ

 

Suriye’nin Fethi

1063 yılından itibaren Selçuklu Türkleri Suriye’ye akınlar yapmışlardı. Halep taraflarına ilk gelenler Hanoğlu Harun komutasındaki Türklerdi. Halep’te egemen olan Mirdas emirleriyle mücadele ettiler. Fatımi halifesi Mustansır da Mirdasilerden Türkmenleri bölgeden uzaklaştırmasını istediyse de bu gerçekleşemedi. 1069-1070 yılından itibaren Filistin yöresinde Kurlu ve Atsız adlı Türk komutanlar egemen olmaya ve üstünlüklerini kabul ettirdiler. Ancak Kurlu’nun 1071’de Akka kuşatması sırasında vefatı ile Atsız’ın etkinliği arttı.

XII. yüzyılda Suriye ve çevresi

Atsız Bey, Fatımi egemenliğindeki Remle’yi ele geçirdikten sonra Kudüs’ü kuşattı. Kudüs’ün Türk asıllı valisi can ve mal teminatı karşılığında şehir Atsız’a teslim ederek Kudüs’te hutbe halife ve sultan adına okunmuş ve Kudüs şehri de yağmalanmamıştı. Atsız’ın Şam kuşatması sırasında Şöklü diye bir Türk komutan Akka’yı  ele geçirmiş, Atsız ondan ele geçirdiği ganimetin yarısını ve onun kendisi için şehirde şıhne olarak kalması isteği reddedilince Atsız onu mağlubiyete uğratmıştı. Bu sefer Şöklü Kutalmış oğulları ile ittifak kurmuş ancak yine amacına ulaşamadı.

Şam şehrinde Fatimi valisi olarak İbn Haydara bulunuyordu. Bu yöneticinin halka kötü davranması nedeniyle şehirden uzaklaştırılmış ardından valiliğe İntisar b. Yahya getirilmişti. İşte bu kargaşayı fırsata çeviren  Atsız Bey, daha sonra önce ele geçirmeye muvaffak olmadığı Şam şehrini ele geçirmiş ve halkına kötü davranmıştı. Atsız bu başarılarından sonra Mısır’ı ele geçirmek için harekete geçmişti. Ancak bu sıralarda Fatımi devletinde halife Mustansır tarafından Bedr’ül Cemali emirliğe getirilmişti. Bu emirin yeteneği ile Fatımi devleti tekrar kuvvetlenmişti. Bu nedenle beş bin kişilik Atsız komutasındaki kuvvetler Kahire önlerine ulaştıysalar da Atsız mağlup edilmiş ve Şam’a dönmeye mecbur olmuştu (1077). Atsız’ın yenilgisinde sonra Suriye’de şehirlerin bir çoğu hutbeyi Fatımiler adına okumaya başlamışlardı.

Melikşah, Atsız’ın bu mağlubiyetinden sonra kardeşi  Melik Tutuş’u Suriye’ye  gönderdi. Atsız, Melik Tutuş’un geldiğini haber alınca Melikşah’a armağanlar göndererek bağlılığını sunarak Şam’da  kaldı. Öbür yandan  Bedr’ül Cemali 1078-1079’da büyük bir orduyla Suriye’ye doğru harekete geçti. Filistin’i ele geçiren Bedr’ül Cemali, Şam’ı kuşatmış ancak Atsız karşı koyamayacağını bildiğinden Melik Tutuş’tan yardım istedi. Tutuş, Şam’a yaklaşınca Fatımi ordusu savaşmaktansa Mısır’a dönmeyi uygun gördü.  Atsız, Melik Tutuş’u şehrin surlarında karşılayarak bağlılık arz etse de Tutuş şehir dışında karşılanmadığı gerekçesiyle muhtemelen ona olan kininden kirişle boğdurduktan sonra Şam’a girdi. Böylece Melik Tutuş, Atsız’ın ele geçirdiği şehirlerde egemenliğini güçlendirerek Suriye Selçuklu devletinin temellerini de attı(1079).

BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ TARİHİ -15- SULTAN MELİKŞAH DÖNEMİ (1072-1092) -MELİKŞAH'IN İLK DÖNEMLERİ

 

Sultan Melikşah (1072-1092)

Sultan Alp Arslan’ın aldığı yara nedeniyle vefatının ardından vasiyetine uyularak on sekiz yaşındaki Melikşah sultan oldu. Melikşah en büyük oğul olmamasına rağmen babasının seferlerinde başarı göstermesi ve vezir Nizamülmülk’ün desteği ile başa geçmeyi başarmıştı. Melikşah başa geçer geçmez Selçuklu hanedanından bazı meliklerin sultan olma iddialarını önlemek için askerlere yedi yüz bin dinar dağıtarak onların desteğini sağlamıştı.

Vezir Nizamülmülk ve yazdığı eser Siyasetname

Selçuklulara Karahan ve Gazne Saldırıları  ile Kavurt’un İsyanı (1073)

Karahanlıların bağımsız olma girişimi: Alp Arslan’ın vefatından sonra başa geçen Melikşah’ın yaşının küçüklüğü nedeniyle tecrübesiz olabileceğini düşünen Karahanlılar ile Gazneliler Selçuklu sınırlarında akınlarda bulundular. Batı Karahan sultanı Şemsülmülk  I. Nasır harekete geçerek Tirmiz şehrine 1072’de girdi. Melikşah’ın kardeşi Ayaz’ın Belh’te bulunmamasını fırsat görerek bu şehri de zapt etti. Bu durumu öğrenene Ayaz, Nasır’ın üzerine yürümüş ancak mağlup olarak geri çekilmek zorunda kalmıştı. Gazneliler de Horasan’ı geri alabilmek için taarruzda bulunmaya başladılar. Gazneliler Melikşah’ın amcası emir’ül ümera Osman’ı esir edip Toharistan’da Çiğilkent’i ele geçirmeye muvaffak oldular. Melik Osman’ı kurtarmak için Gümüştekin yanında Harzemşahların atası olan Anuştekin olduğu halde  bu amaçlarına ulşamadılar.

Büyük Selçuklular döneminde Karahan ve Gazneliler,
 Selçuklulara tabi olarak varlıklarına devam ettiler.

Melik Kavurt'un Üçüncü İsyanı: Bu arada Melikşah’a en büyük tehlike yeğeninin sultanlığını kabul etmeyen Kirman Meliki Kavurt da isyan etmeye başlamış olmasıydı. Melik Kavurt, Rey taraflarında bulunan Türkmenlere güvenerek sultanlık iddiasıyla hareket etmeye kalkışmasına karşı Melikşah da bunu öğrenerek Nişabur’dansüratle   Rey’e veziriyle ulaştıktan sonra Kavurt’un üzerine yürüdüler. Melikşah’ın ordusunda buluna  Arap ve Kürt emirlerinin hücumuyla Kavurt’un sağ kanadına saldırarak onu bozguna uğrattılar. Melik Kavurt esir düşüp sultanın huzuruna çıkarıldı. Melikşah Kavurt’u affetmeye taraftarken Melikşah’ın askerlerinin bazılarının Arap ve Kürt askerlere saldırmaları Melikşah’ın askerleri arasında Kavurt’un taraftarları olduğunu gösterir ki Nizamülmülk’ün araya girmesiyle Melikşah, amcası Kavurt’un boğdurulması emrini verdi. Melikşah’ın Kavurt’la savaşını kazanmasına destek verek Arap ve Kürt askerlere iktalar vererek onları ödüllendirmişti. Vezir Nizamülmülk’e devlet işlerinde daha fazla yetki vererek onu “atabey” ilan etmiş ve iktalarına ek olarak Tus şehrini de eklemişti. Sonuçta, Melikşah’ın amcası Kavurt’un isyanını bastırması üzerine halife Kaim Biemrillah tarafından sultanlığı onaylanmıştı.

Kavurt Bey, Çağrı Bey'in oğlu, Alp Arslan'ın kardeşi
ve Kirman Selçuklu hanedanının kurucusudur.

Melikşah, Karahanlılar ve Gaznelileri kendine bağlıyor: Melikşah iç düzeni sağladıktan sonra Karahanlıların üzerine yürümeye karar verdi. Melikşah Tirmiz şehrini kuşattıktan sonra ele geçirmeyi başarmış şehrin yönetimi Karahanlı hükümdarının kardeşi  Tekin’den alınıp Emir Savtekin’e bırakmıştı. Karahanlı I. Nasır, Selçuklulara karşı koyamayacağını görerek Nizamülmülk aracılığı ile barış yaparak bir daha saldırıda bulunmayacağı şartıyla yerinde bırakıldı, kardeşi Tekiş’e de ikta olarak Belh ve Toharistan verildi. Melikşah bu arada devletin başkentini Rey’den İsfahan’a taşıdı.

Gazneliler, Selçukluların Karahanlı üzerine yaptıkları sefer sonrasında sıranın kendilerine geleceğinden çekinerek daha önce esir ettikleri emir’ül ümera Osman’ı serbest bırakarak barış yoluna girmişlerdi. Selçuklulara değerli hediyelerek gönderilerek Gaznelilerin  sultanı İbrahim b. Mesut’un veliahtı Mesut ile Melikşah’in kızı Gevher nişanlanarak hanedanlar arası akrabalık bağı oluşturulmaya çalışılmıştı.

Kirman Selçukluları (1048-1187):

Hanedanın kurucusu Kara Arslan Kavurt, Çağrı Bey’in oğludur. Kirman dolaylarını 1041 ile 1048 yılları arasında fethetmetmeye çalışmıştı. Büveyhîlerin elindeki Bardasir’i ele geçirerek onların bölgedeki egemenliğine son verdi. Kirman’ın kuzey tarafları olan Sard-sir ile güney tarafları olan Kufs’ların elinden alma başarısı gösterdi. Kavurt Bey, daha sonra Hürmüz emirliğini itaat altına aldıktan sonra deniz aşırı sefer yaparak Umman’ı fethetti. Kavurt’un oğlu Amiran Şah, Sistan eyaletini ele geçirdi. Kavurt, Fars bölgesini ele geçirse de sultan Alp Arslan, onun güçlenmesinin önüne geçmek için Fars bölgesini Şabânkâra’lara verdi.

Melik Kavurt, Alp Arslan döneminde iki, yeğeni Melikşah döneminde bir defa olmak üzeri toplam üç defa Büyük Selçuklulara isyan etmişti. Kardeşi Alp Arslan tarafından iki defa affedilen Kavurt, son isyanında Nizamülmülk’ün etkisiyle de olsa Melikşah tarafından boğduruldu.

Kavurt’tan sonra başa geçem Kirman Selçuklu hükümdarları genellikle Büyük Selçuklu sultanlara bağlı olarak hüküm sürdüler.

Kirman Selçuklu hükümdarları

Hükümdar	Hüküm sürdüğü yıllar
Kavurd	1048-1073
Kirmanşah	1073-1074
Hüseyin	1074
Sultanşah	1074-1085
Turanşah	1085-1097
İranşah	1097-1101
Arslanşah	1101-1142
I. Muhammed	1142-1156
Tuğrulşah	1156-1170
Behramşah	1170
II. Arslanşah	1170-1171
Behramşah (İkinci defâ)	1171-1172
İkinci Arslanşah (İkinci defâ)	1172-1175
Behramşah (Üçüncü defâ)	1175
II. Muhammedşah	1175
II. Arslanşah (Üçüncü defâ)	1175-1177
II. Turanşah	1177-1183
II. Muhammedşah (İkinci defâ)	1183-1187