BÜYÜK İSKENDER VE HELENİZM-1-

 BÜYÜK İSKENDER VE HELENİZM

Helenizm, Yunan kültürü ve dilinin Yunan ülkesinin sınırlarından taşıp ön Asya’ya yayılmasını ifade eder. Yunan kültürü ile ön Asya kültürü birbirine karışmıştır. Helenizm kültürünün koruyucusu ve doğu ile batı dünyasının karışmasını sağlamaya çalışan İskender’in kendisidir. Roma’nın temsil ettiği dünyanın kaynaşması Helenizm’in yayılmasından başka bir şey değildir.

Kültürlerin birleştiricisi

Helenizm’in özellikleri:

1.       1.Sınırlarının çok geniş olması

2.      2. Farklı milletleri barındıran bölgesel devletler; hanedanı olan Ptolemayos ve Slevkoslar devletleri milli karakterdeki Mısır ve Suriye devletleri değil de halk meclisleri tarafından yönetilen devletler oldular.

3.     3.  Yunan şehir devletlerinde vatandaşlar kendileri dışındakilere barbar gözüyle bakarken Helen kültüründe toplumların birbirine eşit olduğu kabul edilir.

4.       4.Doğu’nun tanrıları Yunan dinide kabul görmeye başlarken Yunan tanrıları da Doğu dünyasında ilahlaşmaya başladı.

·         İskender’in Asya seferine çıkması Pers baskısının sonucunda olduğu da söylenebilir. Pers hükümdarı I. Dairus (MÖ 549-Mö 485) döneminde Yunan dünyası bağımsızlık için isyan (MÖ 500-MÖ 494) etmişti. Darius  MÖ 492-490 yıllarında Yunanistan’a gerçekleştirdiği seferde MÖ 490 yılında Atinalıların liderliğindeki Yunanlılara ünlü Maraton savaşında mağlup olmuştu. I. Kserkses (Serhas MÖ 485-MÖ 465), babasının yarıda bıraktığı Yunan savaşlarına daha iyi silahlarla hazırlanıp devam etmek istemiştir. Ancak Persler; Salamis’te MÖ 480 yılında ve Plataia savaşlarında Batı Anadolu şehir devletlerinin Yunan tarafına geçmesiyle bölgeden sürülmeye başladılar. Birleşik Yunan kuvvetleri Pamfilya( Aspendos, Perge, Side gibi şehirleri barındıran Antalya’nın doğusunda yer alan bir antik bölge) ’da Euryrmedon nehri civarında MÖ 449’da da Pers kuvvetlerini mağlup ettiler. Bu savaşların sonucunda Kaliyas barışı MÖ 448 yılında yapılarak Persler Ege denizinde Yunanlıların hâkimiyetini kabul etmiş ayrıca şehir devletlerinin bağımsızlığı da kabul edilmişti. Yunanlıların bu başarılarına rağmen Yunanlıların iki önemli şehir devletleri Atina ve Sparta arasında gerçekleşen Peleponnes savaşları ( MÖ 431-MÖ 404) sonucunda Persler de Yunanlıların iç işlerine tekrar karışma fırsatı elde etti.  Perslerin desteğini alan Spartalıların Yunanlıların alışık olmadığı bir baskı ile Yunanlıları yönetmeye çalışmaları Yunanlıların tekrar isyan etmesine neden oldu. Sparta kralı Agesilaos, Anadolu seferinde iken Yunanlılar Atina liderliğinde ittifak kurdular.

Peleponnes savaşları 

·         Attika-Delos Deniz Birliği

·         MÖ 477- MÖ 404 yılları arasında Atina liderliğinde Yunan devletlerinin Pers İmparatorluğuna karşı oluşturduğu birliktir. Atina’nın yüzden fazla devletle yaptığı bu birliği kendi kontrolüne almak istemesi iç çatışmalara neden olacaktır (Peleponnes savaşları). Böylece birlik de dağılmış oldu. Ancak Atina Kral barışından sonra ikinci defa birliği oluşturmuştur. (MÖ 378-MÖ 355)

Attika-Delos Deniz Birliği

·         Yunan şehir devletleri arasındaki çatışmalardan sonra Perslerle Yunanlıları temsilen Spartalılar arasında MÖ 386’da “Kral barışı” yapıldı. Buna göre;

1.       Batı Anadolu ve Kıbrıs Perslere ait olacak

2.       Bütün Yunan şehir devletleri bağımsız olacak

·         Bu antlaşmayla Persler üstün duruma geliyordu. Persler, Yunan birliğinin birleşmesini de engellemişlerdi. Teb şehri birkaç defa isyan ederek Yunan birliğini sağlamak istediyse de Mantineya savaşında liderleri Epameynondas ölünce girişim yarıda kaldı. İsokrates adlı hatip olimpiyat oyunlarının yeniden başlatılarak Yunan dünyası arasında kültür birliğinin devamının sağlamaya çalıştı. İsokrates, Yunanlıları birleştirebilecek Makedon karalı II. Filip’i gördü. Makedonya, Teselya’nın kuzeyinde yer almaktadır. Yunanlılar Makedonları barbar görseler de Makedonların kendi soylarını mitolojik kahraman Herakles’e dayandırmaları ve olimpiyatlara katılımlarının olması Yunan sayılmasında etkilidir.

·         Makedonların ilk kralları I. Amyntas, Makedonların güney taraflarına egemenken farklı Makedon krallıkları da vardı. I. İskender döneminde Yunan dünyasıyla iletişime geçilmiştir. Arhelos döneminde sarayına getirttiği Yunan sanatçı ve şairlerle Yunan kültürü güçlendi. Ülkesinde yollar yaparak mamur hale getiren kral olup onun ölümünden sonra bir kargaşa dönemi yaşandı. III. Perdikas, Illiryalılarla yaptıkları savaşta ölünce devlet yıkılma tehlikesi geçirse de kardeşi II. Filip, ülkesini kararlı yönetimiyle kurtarır.

·         II. Filip (M.Ö. 358-336), çok zor dönemde ülkesinin dağılmaya başladığı dönemde başa geçmişti. Rakiplerini eledikten sonra Makedon ordusunu Yunan ordu teşkilatına göre modernleştirdi. Sınırlarını emniyete aldıktan sonra Teselya bölgesine girmiş ancak Atinalılar tarafından durdurulsa da oğlu III. İskender’in dirayetli komutanlığı ile Yunan şehirleri Makedon yüksek egemenliğini tanımışlardı(MÖ 344) .

 

II. Filip'in tahmin edilen yüzü

·         Korinthos birliği: II. Filip, Yunanlıların birliğini birleştirecek güç olarak görüldüğünden kendisi de bu amaçta olduğu için Yunan şehir devletleri liderlerini Korint’e davet etmiş ardından kendi isteği ile Korinthos birliği kurulmuştu.  Birliğin lideri II. Filip olup Sparta birlik dışında tutulmuştu. Birlik müttefiklerinin birbiriyle savaşmaları yasaklanmıştı. Denizlerde ve ticarette serbestlik sağlanarak barış sağlanmış oldu. Bu birlikle Perslerin istemediği birlik sağlanmış oldu. Yunan müttefikler Perslere karşı yapılacak savaşta komutanlığa da seçildi. II. Filip, Perslerin Karya valisi olan Piksodaros ile iletişme geçmek ve İyon şehirlerinin ele geçirmek  için generali olan Parmeniyon’u görevlendirmişti. MÖ 335’te general Parmeniyon, Miletos’a kadar olan bölgeleri ele geçirmişken II. Fililip’in ölüm haberi gelir. Parmeniyon, Perslerin baskısı ile geri çekilmek zorunda kalır.

İskender filminde; İskender'in annesi Olmypias babası II. Filip

·         III. Alexandros (Büyük İskender MÖ 336- MÖ 323), annesi Epiros ailesinden Olmypias’tır. İskender’in annesi Molosların prensi Neoptelemos’un kızıdır. Annesi, Orpheus ve Bakkhos ayinleri ve büyücülükle uğraşmayı severdi. İskender’in MÖ 356 yılı Haketombeon ayı altıncı günde (20 Temmuz) dünyaya gelmesi ile Efes Artemis tapınağının yanması arasında bağlantı kurularak tanrıça Artemis’in onun doğumuyla ilgili olduğu söylentisinin yayılmasına neden olur.

·         İskender’in eğitimi için Platon’un öğrencisi muallim-i evvel kabul edilen Aristoteles hoca olarak tutulmuştu. İskender’in babası  ve hocası için biri bana hayat verdi diğeri de yaşama sanatını öğrettiğini söylemiştir.

·         II. Filip MÖ 340 yılında Byzantion ve Perintos seferleri sırasında 16 yaşında kendisine vekil olarak bıraktığı İskender iyi yönetim göstermiş isyan eden Medaralıların isyanını bastırmış onların bölgesi olan Dedeağaç’ta Alexandrapolis şehrini kurmuştu.

İskender'in yolu

·         İskender’in başarılarına rağmen Makedon asilleri İskender’in annesi Olympias’ı barbar görmeleri ile bazı generaller ile İskender’in arasının bozulması üzerine II. Filip karısından ayrılıp generallerinden Attalos’un kızı ile evlenmişti. Olympias’ın oğlunun saltanat halefi olmasının zorlaşması, Attalos’un İskender’i aşağılaması yani bu evlilikten yasal saltanat halefi dileğinde bulunması, babasının da ona hakaret etmesi sonucu İskender annesi ile birlikte kız kardeşi Kleopetra’nın evleneceği Epiros kralının yanına gitti. Kleopetra’nın Epiros’la düğününde II. Filip öldürüldü. II. Filip’in öldürülmesinde eski karısının ve oğlunun parmağı olduğu düşünülse de İskender hızla yönetimi ele alıp resmen babasının Pers kralının verdiği altınlarla öldürtüldüğü açıklanmıştı. 20 yaşında Makedon kralı olan İskender, kendine itaat etmeyeceğini düşündüğü asilleri ve bu arada kendisine hakaret eden Attalos’u da astırdı.

·         Yunan şehir devletleri başa toy birinin geçtiğini düşünerek sevinmişlerdi. Demosthenes, İskender’e Korinthos başkanlığını vermemeyi düşünenlerin lideri iken İskender ani bir hareketle Teselya’ya inerek isyan olarak değerlendirdiği bu girişimi engellemiş ve ikinci Korinthos kongresinde babası gibi başkomutanlığa getirilmişti. Atina ve Thebai’lerin isyanı nedeniyle isyancıların çoğunu müttefikleri olan Fokea ve Plataea şehir devletlerinin desteğiyle öldürttü. Birlik üye devletleri Perslere karşı Helen birliğini sağlamak için İskender komutan olarak seçildi. Bu durum zaten İskender’in istediği bir durumdu. Babasının modernleştirdiği orduyu daha disiplinli hale getirmişti. Askerlerine elindeki altınların tamamını dağıtmış komutanlarından Perdiklas, “Sana ne kaldı kralım?” sorusuna “umut kaldı.” cevabını verdi.

 

·         İskender’in ordusu

1.       Asilzade süvariler: Kralın muhafız ordusunu da oluşturmaktaydılar. Zırh,miğfer ve kalkan kullanırlardı. Atları üzengisiz mızrakları serbest kullanırlardı. Bu süvarilerin her bir kıtasına İle denilirdi. İle’lerin başında albaylar vardı. Asilzade süvarilerin başında ise bir general bulunurdu

2.       Ağır  piyadeler: Bu birlikler ünlü falanks birlikleridir. Bu piyadeler Makedon köylülerinden seçilirdi.

Falankslar

3.       Hafif piyadeler: Ordunun asli unsurunu oluştururlardı.  Silahları falankslardan daha hafiftir. Diğer birliklerde olduğu gibi genereal tarafından idare edilirdi. Bunlar arasında Sarisoforlar da vardı. Bunlar da birkaç metrelik sarisalar ile silahlanırlardı.

4.       Bunların dışında donanma da önemli askeri birlik sayılırdı. Donanma İskender’in ordusunu Asya kıtasına geçirmenin yanı sıra Perslerin deniz üstünlüğü, kıyılarda donanmalarının varlıkları önem oluşturmakla birlikte İskender’in toplam askerleri ancak 32.000 piyade ve 5.500 süvarşye karşı Perslerin yüzbinlerce asker kaynağı vardı. İskender’in bu asker varlığı ordusunun kolay hareket etmesine olanak sağladı. Buna karşılık Perslerin ordusu daha hantal ve hareket kabiliyeti daha sınırlıydı.

 

·         İskender’in savaş taktiği: Thebai’li general Epameynondas’ın geliştirdiği “çarpık düzen” taktiğini II. Filip, Thebai’de kaldığı yıllarda öğrenmiş ve ondan da İskender bu taktiği kullanarak geliştirmiştir. Ordunun merkezinin sağ ve solunda yer alan birliklerinin birinin sayısının az diğerinin sayısının çok olduğu ve sayının çok olduğu birliklerin saldırıya geçerek düşman birliklerinin kafasının karışmasına yol açtığı bir taktiktir. İskender bu taktiğin ilk kısmında ağır süvarileri ilk önce kullanması daha sonra çarpık düzen saldırısına geçmiş olmasıdır.

  İskender’in savaş taktiği:

·         Pers imparatorluğu

·         I. Dariaus (MÖ 521- MÖ 486) döneminde Persler zayıflamış olmakla birlikte Hindistan’daki Sind nehrinden Mısır’a oradan Ege denizine kadar topraklara egemendiler. Krallar kralı unvanlı Pers krallarından Kserkses (MÖ 486- MÖ 465)’in Salamis deniz savaşında MÖ 480’de yenilmesi itibarını sarsmıştı. II. Dareius zamanında, (M.Ö. 424-404) Mısır isyan ederek bağımsız olmuştu.

Pers imparatorluğu

·         Perslerde her eyalet Satrap denilen valiler tarafından yönetilirdi. Satraplar hüküm sürdükleri yerlerde kral gibiydiler. Bu dönemde bazı satraplar bağımsızlık girişimine girişmişlerdi. Batı Anadolu satrabı küçük Kyros MÖ 401 ‘de Kunaksa savaşı’nda  II. Artakserkses’e yenilerek öldürülmüştü. Kıbrıs satrabı  Evagoras bağımsız olmuştu. Likya prensi Perikles aynı başarıyı göstermese de Persler için zor dönemler başlamıştı. II. Artakserkses, Yunan şehir devletleriyle kral barışını yaparak onlara egemenliğini kabul ettirmişti. III. Artakserkses,  güçlü karakteriyle Mısır’ı yeniden egemenliği altına almıştı. III. Artakserkses’ten sonra III. Dareius (MÖ 336-330) döneminde İskender’le savaşlar yapılacaktır. III. Dareius’un hem çok kalabalık ordusu hem de Yunanlılar arasında müttefiklerinin yer almasıydı. Persleri karadan yenmek yeterli değil donanmasını alt etmek de gerekliydi. Bu nedenle İskender Pers limanlarını karadan ele geçirmesi gerekiyordu.  Önce Anadolu, Suriye, Fenike, Mısır ve Babil ele geçirilecekti. Persler’in hükmettiği yerlerde ülkelerin dillerini ve benliklerini kaybetmemeleri İskender’in onları özgürlüklerine kavuşturma iddiasına güç verecekti.

Beyazperde'de İskender

                    Yönetmenliğini Oliver Stone'unyaptığı oyuncular arasında  Angelina Jolie, Anthony Hopkins, David Bedella, Jessie Kamm'ın olduğu filmin linkine aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz:

       https://www.fullhdfilmizlesene.com/film/buyuk-iskender-film-izle/

 

Kaynaklar

1.       Phill M. E. Bosch, “Helenizm Tarihinin Kaynakları”  (çev. Afif Erzen),İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul:1942

2.       Cuma Ali Yılmaz, “Büyük İskender’in Hayatı ve Faaliyeti”, Doktora Tezi,Fırat Üniversitesi, Elazığ:2016

3.       Serkan Arslan, “Hellenistik Dönemde Batı Anadolu’daki Propaganda Amaçlı Dini Yapılar”, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi,Konya:2009

4.       https://tr.wikipedia.org/wiki/Epaminondos  Ulaşma tarihi 12/07/2021 s.0:40

5.       https://tr.wikipedia.org/wiki/Pamfily   Ulaşma tarihi 12/07/2021 s. 0:40

6.       https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/782127  Ulaşma tarihi 12/07/2021 s.1:04

7.       https://openaccess.firat.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11508/14771/443022.pdf   Ulaşma tarihi 12/07/2021 s.1:15

https://tr.wikipedia.org/wiki/Attika-Delos_Deniz_Birli%C4%9Fi   Ulaşma tarihi 12/07/2021 s.1:20

URANÜS VE UYDULARI

 

·      W.SHAKESPEARE: BİR YAZ GECESİ RÜYASI  / TİTANİA, OBERON VE PUCK UYDULARININ MİTOLOJİSİ

·         Atina dükü veya kralı Theseus(rivayete göre Attika’nın ünlü savaçılarından biri olup Amazon kraliçesini esir etmiştir), Amazonlar Kraliçesi Hippolyta ile evlilik yapmayı düşünmektedir. Evlilik şerefine Atina’da eğlenceler de yapılacaktır. Bu sırada Theseus’un arkadaşı Egeus, Theseus’u yalnız bırakmak da istemediği için sarayına gider. Theseus, kadim dostunu sıkıntılı görür. Sıkıntısını sorunca Egeus, sıkıntısını anlatır: Kızı Hermia ile Demetrius’u evlendirmeyi planlamakta iken Hermia, Lysander adlı gence âşık olmuştur. Egeus, Atina’ya geldiği için kadim dostu Atina kralı Theseus’un kanunlarının işletilmesini ister. Atina yasalarında; ailedeki tanrının baba sayıldığını babanın da kızı Hermia’nın Demetrius’la evlendirilmesini istemektedir. Aksi takdirde kızın evlilikten caydığı için öldürülebilecek veya Artemis (Diana, aynı zamanda Ay tanrıçasıdır) tapınağında rahibe olarak verilecektir. Kıza Theseus, Amazonlar Kraliçesi Hippolyta’nın düğün gününe kadar süre verildi. Demetrius, Lysander’in Nedar’ın kızı Helena ile ilişki yaşadığını söylemektedir. Buna rağmen Lysander’in Atina’nın biraz uzağında bir teyzesinin olduğunu orada Atina yasalarının geçerli olmadığını, Hermia ile birlikte oraya gitmek için önce ormanda buluşmayı önermektedir. Hermia verdiği kararı Helana’ya anlatır. Helana da âşık olduğu Demetrius’a onunla arası düzelir beklentisiyle anlatır.

·         Bu sırada Atina şehrinde düğün hazırlıkları ve eğlenceler tertip edilmektedir. Quince’nin evinde doğramacı Snug, dokumacı Bottom, körükçü Flute, tenekeci Snout ve terzi Starveling  tertip edecekleri eğlenceyi tartışmak için bir araya gelmişlerdir. Bu kafadarların hiçbiri oyuncu olmamasına rağmen düzenleyecekleri “Pyramus'la Thisbe'nin Aşkı”(Mitolojide şöyle geçmektedir: Babilli genç Pyramus'la Thisbe, Ninova kralı Ninus’un mezarı yanındaki dut ağacı dibinde buluşacaklardı. Thisbe, bir aslandan kaçarken şalı takılır. Aslan şalı dişlerken başka avdan kalan kan bulaştırır. Daha sonra bölgeye gelen Pyramus kanlı şalı görerek sevdiğinin öldüğünü düşünerek kendine kıyar, Thisbe de Pyramus’u görerek hayatına son verir. Bu nedenle dut ağacı meyvesinin bazen kırmızı olmasının nedeni budur.) adlı oyunlarının provası için ormanda buluşmaya karar verdiler.

Oberon uydusu

·         Bu arada “periler ülkesi”nin kralı Oberon ve kraliçesi Titania aralarında anlaşmazlık vardır. Bu tartışmanın nedenini Oberon’un hizmetinde bulunan Puck adında bulunan peri şöyle anlatmaktadır: Titania, Hindistan’da bir kraldan çalıntı çocuğu yanına alıkoymuştu, Oberon bu çocuğu kıskandığından bu çocuğu istemekte ve kraliçe bunu kendi hizmetçisi ölümlü birinin ölümü üzerine bakımını üstlendiği için reddetmektedir. Titania da kral Oberon’u kendisini Çoban Corin kılığında Phillida ile aldattığını bildiğini söyler. Oberon, hizmetindeki peri olan Puck’a Titania’nın uykuya daldıktan sonra gözlerine büyülü bir çiçekten elde edilen damlanın gözüne damıtmasını sağlamıştı. Böylece Titania, uyanır uyanmaz ilk gördüğü kişiye âşık olacaktı. Ormanda bir yerlerde bulunan Demetrius’un peşine Helena düşmüş ama aşkına karşılık bulamıyordu. Oberon, Demetrius’un peşindeki Helena’yı da görmüştür. Oberon, kızın durumuna üzüldüğü için Puck’a damlalardan birini de Atinalı kıyafet giyen Demetrius’a damlatmasını ister. Lysender ve Hermia da Atina’dan uzaklaşmak için ormana kendilerini atmışlardı. Yoruldukları için dinlenmek için çimlerin üzerine uzanırlar. Puck da yanlışlıkla damlayı Demetrius’a değil de Lysender’in gözüne damlatır. Lysender, uyandığında Helena’yı gördüğü için onu sevmeye Hermia’dan nefret etmeye başlamıştır.

Titania

·         Ormanın bir yerinde “Pyramus'la Thisbe'nin Aşkı” adlı oyunlarının provası için ormanda buluşmaya karar veren kafadarlar oyundan izleyizilerin korkacağını düşündükleri bölümleri yumuşatmak isterler. Bu sıralarda Puck da oralarda olanları izlemektedir. Puck da eğlenmek için Bottom’un kafasını eşek kafasına dönüştürür. Bottom’u bu durumda gören arkadaşları sağa sola kaçışırlar. “Pyramus'la Thisbe'nin Aşkı” ndaki Pyramus’u oynayan Bottom’un arkadaşlarına seslendiği sırada bağrıştan uyanan Periler ülkesi kraliçesi Titania, gözüne damlatılan damla nedeniyle Bottom’u gördüğü için ona vurulmuştur. Titania, emrindeki Bezelye Çiçeği, Örümcek Ağı, Pervane ve Hardal Tohumu adlı perilerinden eşek kafalı Bottom’la ilgilenmelerini emreder. Bu sırada Puck, Titania’nın nasıl eşek kafalı birine âşık olduğunu periler kralı Oberon’a anlatırken ikisi de gülmekten karınlarına ağrı girmişti. Oberon, bu sırada Puck’un yanlışlıkla Lysender’in gözlerine damlanın damlatıldığını anlar. Hermia da Demetrius’un Lysender’e zarar verdiğini düşünmektedir. Oberon da Puck’a şöyle söyler:

“…Öyle yanılgıya düştün. Öyle bir iş becerdin ki, Seven yoldan çıktı, sevmeyen yola gelmedi….” Bunun üzerine Puck, Oberon’dan aldığı emirle gündüzün kararmasını ve  gecenin olmasını sağladı. Büyülü damlayı Lysender’in gözlerine damlatıp sevenlerin kavuşacağının önünü açmış oldu.

Puck uydusu

·         Oberon, periler kraliçesini eşek kafalıya körkütük aşkından oldukça eğlenmiştir. Oberon, kraliçeden Hint kralından kaçırılan çocuğu isteyince Titania çocuğun teslimini kabul etmiştir. Bu durum üzerine Oberon, Titania’nın bu durumundan kurtarıulmasını istemiştir. Puck’un araya girmesiyle büyüsünün etkisinden kurtulan Titania bu durumu kocasına rüya şeklinde anlatır. Bu sıralarda Atina dükünün düğünü yaklaşmıştır. Helena Demetrius’la, Hermia ise Lysender ile evlenmek isteğine karşı dük (veya kral) Egeus’u da ikna etmiştir.

·         Thesus’un düğününe acemice hazırlanan uyumsuz görülen oyunun sergilenmesi de eğlenceli dakikaların geçirilmesine yol açar.

KUİPER KUŞAĞI CİSİMLER-3-

 

Sedna: Neptün gezeni ötesi cisimlerden biridir. Güneş etrafından bir turunu yaklaşık 11.300 yılda tamamlar. İnuit mitolojisinde ölümden sonraki hayatı yöneten tanrı Tapasuma iken Sedna ise su altındaki ölümlülere hükmeden tanrıçadır.

Sedna

Eris: Yunan mitolojisinde kavga ve nifak tanrıçası kabul edilmektedir. Mitolojide Eris, savaş tanrısı olan Ares (Mars’ın en iyi arkadaşıdır.  Zeus’un babası olan titan Kronos egemenken kardeşleri olan titanları Uranos’un yeraltındaki zindanlarından çıkardı. Kronos döneminde evrenin olşumu tıpkı Uranos döneminde olduğu gibi devam etti. Khaos ile Hades’in yeraltı ülkesinde bir yer olan Erobos’un birleşmesinden Nyks (şans), Tahtanos(ölüm) ve Hypnos(uyku) Daha sonra Momos( alay), Oizys (şikâyet tanrısı), Okeanos taraflarındaki altın elma bahçelerinin koruyucuları Hesperidler, iyi ve kötü ömürleri belirleyen Parkea’lar ve Moirler oluştu. Ölümlülere dehşeti yaşatan Nemesis (hile ve kızgınlık) ve Eris yani nifak tanrısı doğdu. Eris’ten de Apathe (hile), Algos (fenalık), Pnoso (ızdırap), Loimos (açlık) ve Lethe (unutma) doğdu.

Altın Elma kargaşası, Jabob Jordaens(1593-1678)

Eris, ölümlü kahraman Peleus’la tanrıça Thetis’in düğününe bütün tanrı ve tanrıçalar davet edildiği halde Eris, davet edilmemiştir.  Bu duruma içerlenen Eris, davetsiz olarak düğüne katılarak üzerinde “en güzel tanrıçaya” yazılı bir elmayı üç büyük tanrıçanın bulunduğu yere koyar. Hera (Juno), Athena( Minerva) ve Aphrodite(Venüs) bu elmaların kendilerine ait olduğunu iddia ederler. Bu üç tanrıça elmanın kime olduğunu belirlemek için baştanrı Zeus’a başvururlar. Zeus, tanrıçaları karşısına almak istemediği için Truva kralının oğlu olan Paris’e başvurmalarını ister. Üç tanrıça ve elma haberci tanrı Hermes ile Paris’İn yanına varırlar. Baştanrı Zeus’un emrini iletildikten sonra elmanın sahibi olarak kendilerinin seçilmesi için vaatte bulundular. Paris’e, Athena,  savaşta şan ve şöhret; Hera, güç ve zenginlik; Aphrodite ise kadınların en güzeli olan Helen’i vaat eder.  Bunun üzerine kararını Aphrodite lehine kullanan Paris, Helen’i Truva’ya götürmesi üzerine ünlü Truva Savaşı başlamıştır.

Eris’in Uydusu Dysnomia

Mitolojide Dysnomia, nifak tanrıçası Eris’in kızıdır.

Eris ve Dysnomia

Haumea ve Uyduları Hi’aka ve Namaka

Hawai mitolojisinde doğum tanrıçasıdır. Haumea’nın kızı olan Hi’aka dans tanrıçasıdır. Namaka ise Hi’aka’nın kız kardeşi olup deniz tanrıçası ve su ruhu olarak kabul görmektedir. Namaka, iç uydu olup Hi’aka dış uydudur.

Haumea’nın iki uydusu ve halkasının oluşma sebebi Haumea’nın bir gök cismiyle çarpışmış olma ihtimalidir. Bu çarpışma sonucunda iki uydu oluşmuş ve Haumea’nın şeklinin eliptik olması gerçekleşmiştir.

 

Haumea ve uyduları

Makemake

Rapanui, Pasifik Okyanusu’nda Şili’ye bağlı Paskalya Adası’nda yaşayan Polinezyalı yerlilerdir. Bu yerlilerin mitolojisinde doğurganlık tanrıçası veya insanlığın yaratıcısı ve bereket tanrıçasıdır. Bu cüce gezegeni keşfeden Michael Brown’un eşi hamile olduğu için hem Makemake’ye doğurganlık tanrıçası adı verilmiştir. Paskalya adası Paskalya’dan hemen sonra keşfedildiği için bu adanın mitindeki tanrı adı verildiği de söylenmektedir.

 

Doğurganlık tanrıçası Makemake'nin taşa işlenmiş hali

 

Quaoar

Bu cüce gezegenin keşfedildiği Los Angeles’in yerli halkı olan Tongva halkının mitolojisindeki tanrılardan olan yaratıcı güç olarak tapınılan Quaoar’dan adını alır.

Quaoar’un konumu

Orcus ve Vanth

Roma mitolojisinde ölüm ve yer altı tanrısı olup Yunan mitindeki Hades’le özdeşleştirilir. Genellikle zalim olarak düşünülmüştür. Plüton’a çok benzer ancak zıt yönde döndüğü için Plüton’a göre geç dönemde keşfedilmiştir. Orcus’un Vanth denilen uydusu kendisinin yarısından biraz daha küçüktür. Vanth, İtalya’nın kadim halkı Etrüsk mitolojisinde yer altı yani ölümle ilişkilendirilen bir dişi varlık olup ölüm habercisi dekabul edilmektedir.

İtalya’nın kadim halkı olan Etrüsklerin dini inancı Yunan ve Romalıların inancına benzemektedir. Etrüsklerde yer altı tanrılarının başında Aita (Hades ve Plüton’la eş tutulur) eşi Phersipnai-Culsa( Persophone veya Kore) ölüm ülkesini yönetirlerdi.  Etrüsklerde ölümle ilgili varlıkların kanatlı oldukları düşünülürdü. Bunlardan Kharu ve Tukhulka korkulan yer altı dünyası varlıklarıydı. Etrüsklerin inancında melek ve şeytan kavramlarının varlığı bu halkın doğu kökenli olduyklarını düşündürmektedir.

Orcus ve Vanth

Ultima Thule (Arrokoth)

Neptün ötesi cisimlerden çok uzak olduğu için Yunan mitolojisinde “Ultima”en uzak ve kuzey anlamına gelen “Thule” kelimelerinin bir araya getirilmesiyle bu gök cismine ad verilmiştir. Bu gök cismine verilen ad zamanla değiştirildi. Yeni adı Arrokoth olarak belirlendi. Arrokoth, Naziler tarafından kendi üstün ırklarının yaşadıkları mitolojik topraklar olarak kabul edilirdi. Ancak bu gök cisminin keşfedildiğinin anlaşıldığı Maryland eyaletinin yerli halkında gök anlamına gelen Arrokoth adı verilmiş oldu.

Ultima Thule (Arrokoth)

KUİPER KUŞAĞI CİSİMLER-2-

 

Plüton’un uyduları; Styx, Hydra, Kharon, Kerberos

1.       Kharon: Ölü ruhlarının Acheron ırmağını geçirtmek için obolos denilen metal para alan mitolojik varlıktır. Bu nedenle antik dünyada ölülerin ağzına veya göz kapaklarının üstüne metal para konulurdu. Para almadığı takdirde ırmağı geçirtmez ruhları rahat bırakmazdı. Toprağa gömülmeyen ruhların ruhlarının havada gezdiğine inanılırdı.

 

Kharon'un antik Antakya halkı tarafından kayaya oyulmuş silüeti

2.       Kerberos: Hades’in yönettiği yer altı dünyasının sınırlarını bekleyen üç  başlı köpektir. Kerberos’un yılana benzeyen kuyruğunda yılan zehri olduğu düşünülür. Kerberos’un mitolojide beş defa yenildiği bilinmektedir.

Üç başlı Kerberos

a)       Herakles’in son görevinde Kerberos’u yakalar. Bunun olayı şöyle geçmektedir: Zeus ölümlü güzel Alkmene’ye kocası Amphitryon şeklinde yaklaşarak Herakles’in doğmasına neden olur. Hera yeni doğan kahramana iki yılan göndererek cezalandırmak istese de Herakles iki yılanı boğarak öldürmesi güçlü olduğunu gösterir. Herakles’i Hermes, Zeus’a getirir.  Zeus da Hera’nın göğsünden süt emmesini isteyince Herakles bebek olduğu halde o kadaer kuvvetli emer ki Hera’nın göğsünden süt akması bir süre devam edince samanyolunun oluştuğu kabul edilir. Herakles’in eğitimi için Apollon’un oğlu Linos görevlendirildiyse de kitap okuma önerilerini beğenmeyen Herakles onu öldürür.  Bu nedenle Herakles’in görünürdeki babası Amphitryon onu çobanların yanına ceza olarak gönderdi. Thebai şehrine zulmeden vergi memeurlarını öldüren Herakles’in bu hareketine dayalı olarak Orkhomenos kralı Erginos Thebai şehrine ordu gönderdi. Bu orduyu Athena yardımıyla defeden Herakles bu başarı üzerine Thebai kralının kızı Megaira ile evlendirildi. Ancak Herakles cinnet geçirerek karısı ve çocuğunu öldürünce vicdan azabı ile Delphi tapınağına giderek af diler. Apollon’un af için önerisiyle kral Eurystheos’un hizmetine 12 yıl girecekti. Kral Eurystheos, Argos kralı Sthenelos’Un karısı Nikippe’den doğmuştu. Alkmene , Herakles’e hamile iken Nikippe de Eurystheos’a hamile idi. Hera bu iki kadından hengisinin bebeği daha erken doğarsa diğerine egemen olacağını Zeus’tan öğrendiği için Nikippe’nin erken doğurmasını sağladı.Böylece Eurystheos kral olmuştu. Ancak Eurystheos, kral olunca Herakles’in onu devireceği korkusuyla Apollon’un isteği ile Herakles kendi hizmetine girdikten sonra ona birbirinden  zor 12 görev verdi. Eurystheos’un Herakles’e verdiği en son ve 12. görev Hades ülkesinde Kerberos’u Eurystheos’a getirmekti. Herakles ölüler diyarı ülkesi Hades’e görevini anlatınca Hades, mesai arkadaşı Kerberos’a karşı silah kullanmama şartıyla onu yenerse götürme izni vermişti. Herakles de Kerberos’un başlarının birleştiği boynu sıkarak onu teslim aldı. Kerberos’u gören Eurystheos, Kerberos’un geri gönderilmesini istedi.

b)       Orpheus müzik yeteneği ile onu uyutur. Orpheus’un sevgilisi ağaç perilerinden Eurydike ayaklarına yılan dolanarak ölür. Bu duruma çok üzülen Orpheus’un çaldığı lir o kadar acıklı ki Hades Orpheus’a Kerberos’u uyutma şartıyla sevgilisine kavuşma ancak onlar yeryüzüne çıkıncaya kadar onun yüzüne bakmamasını da şart koşmuştu. :aldığı müzikle Kerberos’u uyutan Orpheus, sevgilisi tam da yeryüzüne çıkaracakken yüzüne bakınca Hades, onun yeryüzüne geri dönmesine izin vermedi.

c)       Hermes tarafından uyutuldu.

d)       Roma mitolojisinde Aineias tarafından uyutuldu.

e)       Yine Roma mitolojisinde ilaçlı kekle Psykhe tarafından uyutuldu.

3.       Styx: Yunan mitolojisinde yer altındaki cehennem nehri olarak kabul edilir. Yunanistan’ın Arkadia bölgesinde kayalıklar altında yer altında kaybolup sonra tekrar yeryüzüne çıkar.  Korkutucu bir vadiye sahip olduğu için cehennem nehriyle özdeşleştirilir.

4.       Hydra: Lerna bataklığında sayısız başı olan ürpetici bir yılan olarak tasvir edilir. Truva savaşının yaşandığı dönemlerde ünlü kâhin Kalkhas’ın kehaneti ile Truva’nın ele geçirilmesi için Lemnos adasında yaşayan Philoktetes’in Truva surlarının önüne getirilmesini söyler. Yunanlıların o dönem komutanları Agamemnon, Homeros’un ünlü eserine konu olan akıllı kahraman Odysseus ile Neoptalemos’u görevlendirir. Lemnos adasında bir adada yaşayan Philoktetes’in Philoktetes, uzun zamandır bu adada yaşamını devam ettirmekteydi. Bu hareketsiz yaşamı nedeniyle de kendisi pis görünüp yaşadığı yer iğrenç kokuyordu. Philoktetes, ünlü kahraman Zeus’un oğlu Herakles’in en yakın arkadaşlarından biridir. Bu nedenle Herakles Lerna bataklığında yaşayan yılan Hydra’nın zehirli kanına batırdığı okları hediye etmişti. Philoktetes, kendisine hediye edilen okları kendisini Truva’ya götürecek Yunanlılara göstermek şsteyince oklardan birini kazara ayağına düşürdü. Philoktetes’in ayağında iyileşmez ve berbat kokan yara açıldı. Bu koku o kadar fazlalaştı ki Yunanlılar onu tek başına Lemnos adasında bırakıp Truva’ya döndüler. Bu sefer Philoktetes’i getirme görevi yine ünlü kahraman Akhilleus (Aşil)’in oğlu Neoptolemos ile Odysseus görevlendirildi. Bu sefer Truva surlarının önlerine getirilen Philoktetes’i iyileştirmek için dönemin ünlü doktorları merhemle onu iyileştirmeyi başardılar.

Sayısız başlı yılan

Philoktetes, Herakles’in oklarıyla Truva ordusuna kayıp verdirmeyi başarmıştı. Truva kralı Priamos’un oğlu Paris, ona nişan alsa da onun yerine arkadaşını vurunca Philoktetes de zehirli okuyla Paris’i vurdu. Uğruna Truva savaşının başladığı Paris Helene’yi kaçırmadan Irmak tanrılarından birinin kızı olan Oinone ile evliydi. Paris de çok iyi bir doktor olan Oinone’yi terk edip Aphrodite’nin vaadi ile dünyanın en güzel kadını olan Helene’yi Truva’ya kaçırır. Ancak Paris Hydra zehriyle yaralanınca ölüm korkusuyla eski eşi  Oinone’den af dilese de Oinone Paris’i tersledi. Zehirin etkisiyle hayatını kaybeden Paris geleneklere göre odun yığınlarının üstüne konulup yakıldığı sırada ona sevgisinden Oinone de kendini ateşe atar.

5.       Nix: Charon’un annesi olup karanlığın ve gecenin annesi sayılmaktadır. Dünya yaratılmadan önce Khaos vardır. Khaos’tan çeşitli yaratıklardan biri olan Nix gecenin karşılığı kabul edilmektedir. Kadin tanrıçanın yaşadığı yer yeraltında bulunan Hades ülkesinin de altında Tartaros denilen bir yerdir. Nix, erkek kardeşi olan karanlık tanrısı Erebus’la evliliğinden Aether(Işık) ile Hemera(Gün) adlı çocuklarından sonra tek başına  dünyaya getirdiğine inanılan Momus(alay), Apate(hile), Geras(yaşlılıkj), Eris(kavka ve nifak), Philotes(sevgi ve dostluk), Fates(fates),Thanatos(ölüm), Hypnos(uyku), Oneiroi(kader), Hesperides(akşam perileri olup Hesperid elmalarını nekleyen dört peri) ve Keres(ölüm) adlı çocukları da olmuştur.

Gecenin annesi Nix

Nix’in oğlu Hypnos’tan Zeus’un karısı Hera, baştanrının uyutulması için yardım ister. Hypnos’un gücü baştanrı Zeus’u uyutmaya yetmeyince tuzağa düşürüldüğünü gören Zeus, Hypnos’un peşine takılsa da onun annesi olan Nix’in mağarasına girdiğini görünce kadim tanrıçanın gazabından çekinen Zeus, Hypnos’u takipten vezgeçmişti.