ROMA TARİHİ -67- Marcus Cassianius Latinius Postumus ( 260-268) ve Gallia/Roma imparatorluğu( 260-274)

 

Marcus Cassianius Latinius Postumus ( 260-268)  

Postumus

·         Postumus, İmparator Valerianus (253-260) döneminde Ren lejyonları komutanlığına getirilir. Sonraki imparator Gallienus (253-268)  döneminde, Praetor Praefectus(imparator muhafızı)’u Silvanus ve Gallienus’un oğlu Caesar Saloninus (annesi Cornelia Salonina, babası döneminde sezar daha sonra augustus olarak görevlendirilir) ile arası açılınca ikisini de ortadan kaldırıp Gallia’da imparatorluğunu ilân etti.

·         Postumus tarafından böylece Gallia/Roma imparatorluğu kurulmuş oldu. Bu devletin sınırları Gallia, İspania ve Britannia’ya kadar uzanıyordu.

Gallia/Roma imparatorluğu(Mor ve Kırmızı renk)

·         Postumus, German saldırılarına ve 263’te imparator Gallienus’a karşı mücadele eder. Postumus komutanlarından Laelianus’un kendisine isyan etmişti. Laelianus, German istilasını durdurduktan sonra 269’da imparatorluğunu Mogontiacum’da (günümüz Almanyası’nda Mainz)  ilan etse de iki ay süresi içinde öldürülür.  

·         Gallia/Roma imparatorluğu:

·        260-274 yılları arasında Roma’nın batısında egemen olan bir devlettir. Gallia, Britannia ve İspania’da hâkimiyet kurmuştu. Postumus, aslında Germenia Superior ve Inferior valisidir. Germanların saldırılarını durdurunca Roma topraklarının batısının en güçlüsü haline gelir. Praetorian(imparatorluk muhafızı) Vali Silvanus ve Gallenius’un oğlu Caesar Saloninus’u ortadan kaldırınca hâkimiyetini ilan eder. Postumus’un sonrasında başa Marcus Aurelius Marius başa geçti. Sonra Marcus Piavonius Victorinus İspania haricinde diğer yerlerde hâkim tanındı.  İspania yeniden Roma’ya bağlanır. 274’te Chalons Savaşı’nda Gallia imparatoru Tetricus yenilgiye uğratıldı. Böylece Gallia, imparator Aurelian tarafından tekrar Roma’ya dâhil edildi.

Germenia Superior eyaleti

III. yüzyılda Roma'nın doğusunda Gal, batısında Palmyria yerel devletleri kurulmuştu.

ROMA TARİHİ -66-Publius licinius Egnatius Gallienus (253-268)

 

Publius licinius Egnatius Gallienus (253-268)  

Gallienus'un büstü

İlk dönemleri:

·         Gallienus, bir önceki imparator Valerianus’un oğlu olup 213’te doğmuştu. Valerianus’un eşi Egnatia Mariniana’dan doğmadır. Babası Valerianus’un imparatorluğu döneminde onunla ortak imparatorluk yapmıştı (253-260).Babası döneminde imparatorluğun batı tarafında etkin olmuştu. Onun döneminde Roma oldukça sarsıntılı dönem geçirmişti. İç ayaklanmalar ve dış saldırılar ülkeyi kaosa sürüklemişti. Babası Sasanilerle mücadeleye giderken kendisi Gothlar ve diğer German kabilelerle mücadele etme görevi yüklenmişti. Gallienus’un Germanlara başarıları sonucunda “Germanicus Maximus” ve “Dacicus Maximus” unvanlarını alır.

Roma dönemindeki Büyük Germanya

·         Babası imparator Valerianus’un Sasanilerin eline düşmesinden sonra yerine Gallienus imparator olur.

Dönemindeki ilginç olaylar:

·         Severus Alexander (222-235)’dan itibaren on yıldan fazla imparatrorluk yapan ilk imparatordu.

·         Gallienus sanata düşkün kültür ve antik bilimleri destekleyen bir imparatordu.

·         Hıristiyanlara karşı da, diğer bazı imparatorların tersine, hoşgörülü davranır.

·         259’da Iuthungi(Juthungi) kabilesi(günümüz Bavyera çevresinde ikamet eden German kabilesi) Tuna’yı aşarak kuzey İtalya’ya girdi ve Roma’ya doğru ilerlemeye başlasa da Gallienus ordusuyla onları önce Mediolanum (günümüz Milano) civarında, sonra 260’ta yılda Augsburg(Bavyera eyaletini güneybatısında bir şehir) yakınında mağlup eder. Gallienus Roma’nın batısında başarışı olurken babası Valerianus Sasanilerin eline esir düşer.

Sasani İmparatorluğu ( İkinci Pers İmparatorluğu) dördüncü büyük İran Hanedanıdır (224 - 651)

Roma- Palmyra ittifakı ve Sasaniler(224-651) ile mücadele

·         Valerianus’un Sasanilerin eline esir düşmesi sonrasında Sasaniler istila hareketlerini genişletmişlerdi. Palmyra (260–273 yılları arasında Suriye ve Filistin çevresinde egemen olan yarı bağımsız/Roma’ya bağımlı devlet)prensi Odenathus, Gallienus’un müttefiki olarak Sasanilere karşı koyuyordu. Odenathus, 262-267 yılları arasında Sasanilere yenerek istila ettikleri yerleri kurtardı. Daha sonra Roma müttefiki olarak Gothlara karşı savaşmak üzere kuzeybatı Anadolu’da başarı elde etse de öldürülünce ülkesinin kontrolü karısı Zenobia ile oğlu Vabalathus’a kaldı.

Gallienus döneminde kurulan iki yerel krallık (Gal, Batı Roma'da, Palmyra, Doğu Roma'da)

·         Valerianus’un Sasanilerin eline esir düştüğü haberi üzerine;

·         Birinci isyan: Pannonia ve Moesia(Roma’nın Balkanklarda yer alan eyaletleri)  valisi Ingenuus askerleri tarafından Sirmium’da(Pannonia’da antik şehir) imparator ilân edildiyse de öldürüldü.

Roma'da bazı eyaletler

·         İkinci isyan: Romalı lomutan Postumus, Gallienus’a karşı ayaklanarak Gallia, İspanya ve Britannia’da “Gal imparatorluğu” adı altında 260-269 yılları arasında bağımsız bir bir devlet kurar. Gal imparatoru olarak kabul gören Postumus, Yukarı Germania valisi Laelianus’un kendisine karşı ayaklanması sonucun da öldürüldü.

·         Üçüncü isyan: 260’ta sonlarında Titus Fulvius Macrianus ve kardeşi Quietus kendilerini Dogu’da ortak imparator ilân ederler. Macrianus İtalya’ya Gallienus’a doğru harekete geçse de Aureolus tarafından Balkanlar’da 261’de yenilgiye uğratıldı. Quietus ise sığındığı Emesa’da öldürüldü.

Macrianus'un kendi adına bastırdığı sikke

·         Dördüncü isyan: En sarsıcı isyan Gallienus’a karşı yapılan isyanları bastıran başarılı komutan Aureolus da isyan ederek kendini imparator ilân eder. Ancak Gallienus 268’te Balkanlardan İtalya’ya dönerek Aureolus’u yendiyse de kendi subayları suikaste kurban gitti.

Aureolus 

 

·         Palmyra İmparatorluğu: (260–273 yılları arasında Suriye ve Filistin çevresinde egemen olan yarı bağımsız/Roma’ya bağımlı devlet)prensi Odenathus yeğeni Maconius tarafından öldürülmüş ardından karısı Septimia Zenobia ve oğlu Vabalathus Roma’dan bağımsız hareket ederek Mısır’a kadar olan yerleri ele geçirmişlerdi. Gittikçe güçlenen Palmyra devletine karşı Roma imparatoru Aurelian Zenobia ve oğlunu mağlup ederek esir etmiş ve onları Roma’ya esir etmişti.

Suriye'de bastırılan Zenobia'nın pulu

ROMA TARİHİ -65- Publius Licinius Valerianus( Valerian, 253-260)

 

Publius Licinius Valerianus( Valerian, 253-260)

Valerianus

İlk dönemleri: 

·         Valerianus 200 yıllarında doğmuş ve Severus Alexander (222-235) zamanında consullük görevini yerine getirir.

·         İmparator Traianus Decius (249-251)   döneminde de Roma’daki etkinliği devam etti. İmparator Gallus(251-253), sonraki imnparator Aemlianus (253)’a karşı kendisinden yardım istediyse de Valerianus yardıma yetişemeden Gallus öldürülerek yerine  Valerianus‘u imparator ilân edilir. Valerianus’un Egnatia Mariniana’dan doğma Gallianus ve Valerianus adlı iki oğlu olup bunlardan Gallianus(260-268) imparatorluk yapmıştır.    

Valerianus’un faaliyetleri:

·         Önceki imparator Marcus Aemilius Aemilianus’un kendi askerleri tarafından öldürülmesinden sonra Senato’nun da onayıyla tek başına imparator olur.

·         Kendi oğlu Gallienus’u ortak imparator ilân etti. Gallienus’u Roma’nın batısından sorumlu yaparak kendisi Roma’nuın doğu bölgelerinin sorumluluğunu üzerine aldı.

·         Gothların Trakya, Bithynia ve Mysia bölgelerine, Boran kabilesinin de Pityus(Batum çevresi), Trapezus(Trabzon) ve Pantikapaion(Kırım'ın doğusu)’a saldırısı ve diğer German kavimlerinin saldınlarıyla Gallienus mücadele edecekti.

Mysia 

Valerianus’un faaliyetleri/Sasanilerle mücadelesi ve ölümü:

 

·         Sasanilerin ikinci kralı I.Şapur (yaklaşık 242-272), 244’te Romalıları mağlup etmişti. I. Şapur’un III. Gordianus dönemninden itibaren yapmış olduğu saldırıları sona erdirmek için 254’te o dönem Roama’nın Suriye eyalet merkezi Antiokheia’ya ulaşır. Suriye eyaleti çevresinde yer alan yerel (Arap) vassal Emesa hanedanından el Gabal (Elagabalus, yerel Suriye/Roma Güneş tanrısı) din adamlarından  Uranius Antoninus, Sasanilere karşı mücadele ederken isyan eder. Veba salgını ve Edessa (Urfa)’da Sasanilerin Roma ordusunu 260’ta kuşatmaları üzerine Valerianus, anlaşma yolu arar. Sasaniler barış için Valerianus’un Sasani karargâhına gelmesini şart koşmuşlardı. Valerianus’un Sasani karargâhına ulaştıktan sonra eriyik altın içirilerek öldürüldüğü söylenmektedir. İmparatorlarının esir edilmesi ve öldürülmesi Roma için utanç kaynağı olmuştu.

Roma'da Suriye /Syria eyaleti

(Bknz: Elagabalus maddesi, Roma'nın bu dinin etkisiyle aynı adı alan imparatoru,218-222)

ROMA TARİHİ -64- Marcus Aemilius Aemilianus (253)

 

·         İlk dönemleri:

·         Sadece üç ay (88 gün) imparatorluk yapan Aemilianus, Mauretania (Kuzey Afrika’da bir ülke) doğmuştu(207). Daha öncekli dönemlerinde senatörlük ve consul’lük yapmıştı. 252’de Aşağı Moesia (günümüz Romanya’nın bir kısmı)valisi oldu. Bir önceki dönem imparatoru Gallus zamanında Gothları yendi. Goth lideri Cniva'ya haracı kesti.

Roma eyaleti Mauretania (koyu sarı renk)

·         Başarısı ve Başa geçişi:

·         Gothlara karşı başarısından sonra askerleri onu imparator ilan ederek Gallus’u tahttan indirip onu ve oğlunu öldürürler.

Aemilianus'un bastırdığı bir sikke(metal para)

·         Valerianus ile mücadelesi:

·         Gallus’un ölüm haberini alan Publius Licinius Valerianus da (bir sonraki Roma imparatoru) askerleri tarafından Raetia’da (İsviçre’nin orta ve doğusu) imparator ilân edildi.

·         Valerianus, Decius(iki dönem önceki imparator) zamanında önemli bir göreve getirilmiş, Gallus da Aemilianus’un Roma’ya yaklaştığını haber alınca onu yardıma çağırmıştı. Karizmatik bir yapıya sahip olan Valerianus güçlü ordusuyla Roma’ya doğru hareket etti. Valerianus’un yaklaştığını öğrenen Aemilianus’un askerleri ondan çekindiği için savaşa girmektense Spoletium ((Roma’nın kuzeydoğusunda antik kent))’da 253’de kendi imparatorlarını öldürmeyi tercih ettiler.

ROMA TARİHİ -63- Gaibus Vibius Trebonianus Gallus ( 251-253)

 

·         Gaibus Vibius Trebonianus Gallus ( 251-253)

Traianus Decius

·         206 Perusia(İtalya'da antik şehir,)’da dünyaya gelir. Traianus Decius ve onun oğlu Herennius Etruscus’un Gothlarla savaşırken ölmeleri üzerine, askerler tarafından imparator 251’de ilân edildi. Gallus, Gothlara haraç verecek şekilde barış yapar ve Roma’ya gider. Traianus Decius’un diğer oğlu Hostilianus’a augustus, kendi oğlu Volusianus’a da caesar payesi verdi. Böylece, Hostilianus’u imparatorluğun yönetimine ortak etti. Ancak kısa süre sonra Hostilianus’un ölmesi üzerine onun yerine kendi oğlu Volusianus’u (Gaius Vibius Volusianus; 251-253 Roma im müşterek imparatoru ) augustusluğa yükseltti.

·         Gallus’un iktidarı döneminde bir yandan Gothlar, öte yandan Roma’daki veba salgını Romalıları bezdirmişken, bu kez Sasani kralı I. Şapur(Sasani şahı, yaklaşık 242-272) 252(veya 253)’de Dogu’daki Roma eyaletlerine saldırdı. Syria’ya girdi ve başkent Antiokheia(Antakya)’yı ele geçirdi.

Antakya şehir merkezinin o dönem  temsili haritası

       Bu sırada Gothlar Romalılarla yaptıkları anlaşmayı bozmuş ve tekrar Roma topraklarına saldırmaya başlamışlardı. Aşağı Moesia valisi Aemilianus, Gothlara karşı başarılı bir mücadele gösterdi ve onları yendi. Bu zafer üzerine askerler tarafından imparator ilân edildi. Aemilianus Roma’ya doğru harekete geçti. Aemilianus ve Gallus’un ordusu Roma dışında Interamna’da (bugünkü Temi) karşılaştı. Aemilianus’un ordusu, büyük bir zafer kazandı (253 Ağustos); Gallus ve oğlu öldürülerek yeni imparator olarak Aemilianus’u ilan etti.

ROMA TARİHİ -62- Gaius Messius Quintus Traianus Decius (249-251)

 

Gaius Messius Quintus Traianus Decius (249-251) 

      İlk dönemleri ve başa geçişi:

·         Traianus Decius 190’da Budalia’da doğdu. Senatör ve consul olarak görev yaptı. Moesia, Aşağı Germania ve Hispania Tarraconensis valiliklerinde bulundu.  I. Philippus zamanında Roma’da şehir praefectus (sivil askeri memur) olarak görev yaptı.  Verona’da I. Philippus’u yenilgiye uğrattıktan sonra Roma’ya ulaşarak başa geçti.

Döneminin olayları:

·         İmparator 250’de iki oğlu Herennius Etruscus ve Hostilianus’a caesar unvanı verir.  Publius Licinius Valerianus adlı senatörü (253-260 arası imparator) merkezi yönetimde söz sahibi yaparak, kendisinin Roma’da bulunmadığı zamanlarda devlet işlerini ona bıraktı. İmparator, Hıristiyanlara karşı hoşgörülü davranmadı.

Roma

Gothlarla mücadele ve ölümü:

·         250’de Traianus Decius, Tuna Nehri’ni geçerek Roma’ya saldıran Gothlara karşı bir sefer yapar. Gothların bir kısmı Trakya’ya yönelip Philippopolis(Rumeli’deki Filibe)’te vali Titus Iulius Priscus’u esir alırken, diğer kısmı doğuya, yani Novae(Romanya’da bir mevki)’yı hedeflemişti. Novae’ya gelenler Yukarı ve Aşağı Moesia valisi Trebonianus Gallus tarafından püskürtülmüştü. Goth lideri Kniva daha sonra iç kesime yönelerek Istros Nehri kıyısındaki Nikopolis(Rumeli’deki Niğbolu) kentini istila eder. Goth savaşı Decius’un da sonunu getirdi. Başlangıçta  Gothlara karşı başarı kazandıysa da Abritus’ta (Romanya’nın doğusu,Dobruca) 251’de öldürüldü. Decius, düşmanla savaşırken savaş alanında ölen ilk imparatordu.

Dacia ve Gothlar

ROMA TARİHİ -61- I. Philippus (244-249)

 

·         I.  Philippus (244-249)

 I. Philippus

·         İlk dönemleri:

·         “Arap” lakaplı I. Philippus 204’te Arabia’daki Trakhonitis’te (Suriye/Havran ) doğdu. 243’te III. Gordianus’un praetor muhafızları komutanı Timesitheus ölünce onun yerine geçti. Askerleri gizlice çocuk yaştaki imparator III. Gordianus’a karşı kışkırttı ve neticede III. Gordianus’un askerler tarafından öldürülmesinden sonra, ordu I. Philippus’u imparator ilân etti.

·         İran’la antlaşma:

·         Philippus önce Sasani kralı Şâpûr(ikinci Sasani hükümdarı/241-272) ile barış antlaşması yaptı. Ancak koşullar Roma için çok iyi olmasa ülkenin doğu eyaletlerinin idaresini kardeşi Priscus’a bırakarak Roma’ya gider. Roma’da iken önceki imparatorun hastalanarak öldüğünü söyleyerek büyük cenaze töreni düzenler. Roma’da devlet işlerinini düzenledikten sonra Dacia seferini düzenler.

·         Dacia seferi(246):

·         Tuna Nehri sınırındaki bir Dac kabilesi(Carp /Carpi) Tuna’yı geçerek Roma topraklarına saldırmaları üzerine sefer yapar. Sözü edilen kabileyi yendikten sonra “Carpicus Maximus” unvanı alır. Bu zaferden sonra daha önce caesar unvanı verdiği oğlunu da augustus unvanı verir.

Dacia

·         Decius’un başkaldırısı:

·         Roma’nın 1000. kuruluş yıldönümü kutlamaları yapılırken Moesia ve Pannonia’da, Tiberius Claudius Marinus Pacatianus’u bazı askerler imparator ilân etmişlerdi. Pacatianus çok geçmeden askerler tarafından öldürüldü.  Philippus’a bu zor zamanda Roma’daki Şehir Praefectus’u (üst düzey askeri ve sivil yönetici) ve senatör Decius destek verdi. İmparator Philippus, Decius’u Moesia ve Pannonia eyaletleri valiliğine tayin eder. Decius, Gothlara karşı başarılar kazanınca imparator görülmeye başlandı. Bu durum üzerine Philippus ve Decius karşı karşıya geldi. İtalya kuzetinde Verona’da karşılaşan iki ordudan Philippus’un tarafı yenildi yenildi veve Philippus öldürüldü.

Moesia ve Pannonia eyaletleri