3 Ekim 2021 Pazar

İBRANİ-İSRAİL/YAHUDİ TARİHİ VI

  

·         Yahudilerin Yabancı Hâkimiyeti Altındaki Dönemleri

·         MS 70 yılındaki kutsal tapınaklarının yıkılması ve 1948’de İsrail devletinin kurulması arasındaki dönemi kapsar.

·         Yahudilerin Filistin’de İkinci İsyanları 132-134 yılları arasında Simon Bar Cocheba önderliğinde meydana gelir. BU olayla Yahudi devletinin bağımsızlığı ilan edilse de Kudüs tahrip edilerek Yahudiler sürgün edilmişti. Yahuda ve Samaria adları yasaklanarak bölgeye Filistin adı verilmiştir. Yahudilerin farklı ülkelere göç etmeleri üzerine Yahudilerin “ikinci sürgün dönem”leri başladı. Yahudiler vatanlarında yaşamadığı halde milli kültürlerini devam ettiren tek millet olmuşlar ve bu durum da dinlerinden kaynaklanmaktadır.

Temsili Simon Bar Cocheba


·         Roma İmparatorluğu’nda resmi din olarak Hristiyanlığın kabul edilmesi Hristiyan-Yahudi çatışmasını beraberinde getirmiş özerkliklerine son verilmiş zamanla Roma’nın ikiye ayrılmasıyla Filistin bölgesine Doğu Roma egemen olmuş ve Yahudiler devlet işlerine karışmaları yasaklanmıştı.

Hristiyanlığı resmi din kabul eden ve İstanbul şehrini kuran İmparator Büyük Konstantin 


·         Bu dönemde Yahudiler, Hz İsa’nın ölümünden sorumlu olarak görülmüş ve bu olayın cezası olarak sürgün edildiklerine inanılmaktaydı. Yahudilerin bağımsızlık için isyanları İran’dan destek gelse de Yahudiler amaçlarına ulaşamadılar.

·         İslamiyet’in doğuşu Yahudiler için değişim noktası olmuştur. Hz Muhammed, Yahudilere inançları konusunda ayıplanmalarını engellemişti. Zamanla Müslüman Araplar, Suriye ve Filistin’i ele geçirmişlerdi.  Selçuklu Türkleri bölgede egemenlik sağladıktan sonra Papa II. Urban'ın isteği ile I. Haçlı Seferi düzenlenerek Haçlılar Kudüs’te Haçlı krallığı kurmuşlardı. Selahaddin Eyyubi’nin Haçlılardan Kudüs ve çevresini almasıyla Müslüman egemenliği yeniden başladı. Eyyubilerden sonra bölgeye Memlükler egemen olmuşlardı. Memlüklerden sonra 1517’den itibaren Osmanlı egemenliği başlamıştı. Osmanlıların zayıflaması ve I. Dünya savaşı sonucunda İngilizler bölgeyi ellerine geçirmişlerdi.

Haçlı Seferleri Papa II. Urban'ın etkisiyle başlamış olup bu seferle Yahudilerin önemli kısmı öldürüldü


·         Hz İsa’nın öldürülmesi suçlamasıyla karşılaşan Yahudiler Avrupa’daki liberal özgürlükçü akımlarla Hristiyan öğretilerinin zayıflamasının da etkisiyle Yahudiler rahat bir nefes almaya başlamışlardı. Avrupa’da Yahudilerin ulus olup olmadıkları tartışmaları devam ederken onların sadece bir dini unsur oldukları bazıları da onların yok edilmesini gerektiğini savundular.

·         Theodor Herzl, “Siyonist hareketi” yeniden canlandırdı. Siyon Filistin’de bir tepe olduğundan Siyonizm ideali Yahudileri Kudüs ve çevresine toplamak anlamında kullanılagelmiştir. Siyasi Siyonizm ise Yahudi devletinin kurulmasını ifade eder. Kral Davut’un altı köşeli yıldızın etrafındaki hedef artık belirlenmişti. Yahudi devleti fikri 1843’te Haham Yehuda Alkalay adlı Boşnak haham tarafından ortaya atıldı. Herzl, Yahudi devletinin Arjantin, Kıbrıs hatta Uganda’da bile kurulabileceğini desteklemişti. Yahudi kamuoyu ise Filistin haricinde bir Yahudi devletine sıcak bakmadı.

Theodor Herzl


·         Avrupa’da artan antisemitik hareketler artmaktaydı. Fransa’da Almanlar adına casusluk iddiasıyla deliller yeterli olmadığı halde Dreyfüs adlı Yahudi yüzbaşının cezalandırılıp ordudan atılması üzerine Yahudilerin bilinçli olarak teşkilatmaları gerektiğini ortaya koydu.

·         Herzl, 1897’de Basel şehrinde 1.Siyonist Kongresi (1897)düzenler. Dünya Siyonizm Teşkilatı kurularak başkanlığını kendisi getirilir. Herzl, 1896-1902 yılları arasında beş defa İstanbul’a gelerek sultan Abdulhamid’i  ikna etmeye çalışmıştı. Herzl, bozulan Osmanlı ekonomisini düzeltme karşılığında toprak talep etse de isteği reddedilmişti. Osmanlı’dan beklediklerini alamayan Siyonistler, İngiltere’den destek istemişlerdi. Herzl’in ölümünden sonra fikirlerini savunan Haim Weizmann olmuştu. 1916 yılında Weizmann’ın destekçisi  Lloyd George başbakan, Arthur Balfour ise dışişleri bakanı olmuştur.

Arthur Balfour, 1916-1919 yıllarında İngiltere Dışişleri Bakanı


·         İngiltere Siyonist Dernekleri Başkanı Lord Rothschild, 1917’de Balfour’a bazı önerilerde bulunmaktadır:

1.      Filistin, Yahudi vatanı olacak

2.      Yahudiler yeni vatanlarına göç edebilecek

3.      Yahudiler vatanlarında kendi yönetimlerini kuracak

·         ABD başkanı Wilson da Yahudilerin ideallerini desteklemektedir.

 

·         

İBRANİ-İSRAİL/YAHUDİ TARİHİ V

 

·        Yahudilerin Babil Sürgünü (MÖ 586- MÖ 538) ve Pers Yönetimi: Babil sürgünü Pers iktidarıyla sona erdi. Pers kralı Keyhüsrev( II.Kiros)  MÖ 538 yılında Babil’i ele geçirip Yahudilerin vatanlarına dönmelerine izin vermişti. Bu nedenle Yahudi din kitabı Tevratta Kiros, Yehova’nın elçisi görülür. Pers kralı II. Dairus döneminde Yahudiler vatanlarında özerk duruma geldiler. Yahudiler, Babiller tarafından yıkılan tapınakları yerine MÖ 515’te ikinci tapınaklarını Perslein bölge yöneticisi Zerubbabel liderliğinde  inşa ettiler.  Bu Pers döneminde İbraniler küçük bir krallığı özerk olarak oluşturdular. Ne var ki İbrani kökenli devlet din temelli Yahudi devletine evrilmiş de oldu. Aslında Babil ve Persler için sıradan olan Yahudi sürgünleri Yahudiler için dönem noktası olmuştur.

Yahudilerin vatanlarına gitmesine izin veren Pers İmparatoru Büyük Kiros



·         Babil sürgünü Yahudi seçkinlerinin ve din adamlarının Babil saraylarında iyi eğitim almalarını engellememiştir. Hezekiel’in yaşadığı ev Yahudiler için toplanma evi olmuştu. Böylece Yahudiler milli birliklerini benzer toplantılarla devam ettirdiler. Yahudiler sürgünde ve sürgün sonrası Aram dilini konuşur oldu.

·         Aşağıda İbranice ve Babilce ay adları yazılıdır (Bu ay adlarının birbirine yakın olması iki dilin akraba olduğunu da gösterir.):

 


·         Pers yönetiminde Filistin bölgesinde isyanların olmaması ve huzurun devamı için Ezra’yı (ve Nehemya) görevlendirilmiştir. Ezra yaptığı reformlarla Yahudiliğin temellerini atarak Yahudiliğe dini ögeler eklemiştir. Bu nedenle kendisine “İkinci Musa” denilmektedir. Sürgün dönüşü yeni sunaklar ve ibadet yerleri açıldı. Zerubbabel denilen bölge valisi döneminde tapınaklar yapıldı. Ezra (ve Nehemya) kral emriyle Kudüs’e oraya gimek isteyenlerle gitti. Nehemya, bölge valisiyken Ezra Harun soyundan geldiği için dini yönetici olmuştu. Bu iki kişinin yaptığı refotmla Yahudiler milli ve dini kimlik etrafında kaldılar. Sürgünden sonra Yahudiler ve Yahudilerin Yahudi olarak kabul etmedikleri Samariler arasında evlilik yapma uygun görülmedi. Samariler günümüzde bile tam Yahudi olup olmadıkları tartışmalı olup bazılarınca bölgeye sonradan yerleşip Yehova’yı tanrılaştırdıkları kabul edilir. Ezra (ve Nehamya)’ya göre sadece sürgüne gidenler Yahudidir. Sürgüne gitmeyenler ki sürgüne gitmeyenler de vardı.  Ezra bu toplumla evliliği yasaklayınca Samiriler de Kudüs’e saldırırlar. Samiriler bu nedenle kendilerine ayrı ibadet yeri kurdular. Ezra Tevratı yazıya geçirir. Bazılarınca da Tevratı tahrif ettiği söylenmektedir.

·         Ezra Kimdir? Yahudilerin sürgün dönüşlerinde onlara liderlik ve rehberlik eden tarihi karakterdir.

 

Temsili Ezra

·         Helenistik yönetim: Pers yönetiminden sonra Makedonyalıların yönetimi başlamıştı. İskender’in vefatından sonra Diodochi (halefler) savaşı dönemi başladı. Bölgede I. Ptolemaios daha sonra Selevkos’lar egemen oldular. Helenistik dönemde Yunanlaştırma siyaseti Yahudileri Yunanlılaştırma siyaseti uygulanmıştı. IV. Antiokhos (MÖ 175-Mö 167) bölgede Yahudi geleneklerini yasaklamıştır. Ayrıca torah (Tevrat ve Zebur) yaktırılır, Sünnet yasaklanır, Yunanca zorunlu hale getirilir.  Yahudi tapınaklarına Zeus heykelenin konulması Yahudi isyanlarına neden olmuştu. MÖ 163 yılında (veya 167) Makabi  (Makkabaioi) hanedanı Suriye’de egemen olan Selevkoslara isyan ettiler. İsyanını bastırmak için Yunanlılar Kudüs’te kısa egemenlik kuran Yahudi merkezini ele geçirmiş ancak Yunanlılar Yahudilerin özerkliğini tanımak zorunda kalmışlardı. Yahudiler MÖ 167 ile MÖ 37’ye kadar Makkabaioi hanedanı etkilidir. Makkabaioi egemenken Roma egemenliği başladı.

Selevkoslara isyan eden Makkabaioi kabilesinin etki alanı


·         Roma yönetimi: Yunan/Helen egemenliğinden sonra bölgede Roma yönetimi başladı. MÖ 64(veya 67) ve MS 324 yılları arasında Romalılar bölgeyi yönettiler.  Romalıların ilk dönemlerinde Yahudiler görece iyi yaşamış hatta Roma’ya bağlı Herodes kral görülür. İkinci tapınağı onarıp şehri büyütür.  Herodes ‘in soyundan biri olan Agrippa, Caligula’nın güvenini kazanarak MS 41’de kral ilan edildi. Ancak Roma-Yahudi çatışmasının nedeni Jüpiter sunağının tahrip edilmesi ve Caligula’nın krndi heykelini sunakta yaptırmak istemesidir.Yahudiler bağımsızlık için MS 66- 77 yılları arasında isyan edince inşa etmiş oldukları ikinci tapınakları da Titus Flavius Vespasianus tarafından yıkılmıştır (MS 70). Bu tapınağın kalıntıları günümüzde “ağlama duvarı” olarak bilinmektedir. Yahudilerin Roma’ya sonraki isyanları MS 135 yılında oldu. Her iki isyanda da Kudüs şehri tahrip edildi. Bu olaylar üzerine Yahudiler başka ülkelere göçe zorlanmışlardı.

Roma'nın sembolü


·         Roma, Filistin ve çevresini tanımlamak için “Provincia Iudaea”eyaleti adını kullanmaktadır. Roma bölgeti ele geçirdiği zaman Yahudileri dini yönden özerk bırakmıştı.

·         MS 66 yılındaki isyan:

·         İmparator Neron dönenminde yaşanmıştır. Bu isyanın nedenleri; Yahudi geleneklerinin aşağılanması, bölge valilerini yeteneksizlikleri ve Roma’nın Yahudilere karşı kullanacağı soylu sınıfı yaratamamasıdır.

·         Neron İsyanı bastırmak için Vespasianus ve oğlu Titus’u görevlendirir. Vespasianus ve oğlu Titus isyanı şiddetle bastırır. Yahudiler, ikinci tapınaklarını kaybederler. Yahudiler Roma’nın farklı yerlerine sürgüne gönderilir. Yahudiliğin dini ritüelleri yasaklanmasa da onlardan ağır vergiler alınarak devlette temsil hakkı verildi.

·         Vespasianus ve oğlu Titus’tan sonra Domitanus başa geçer. Bu dönemde Yahudilik ve Hristiyanlık için zor dönemdir.

·         MS 117 yılındaki isyan:

·         Bu Yahudi isyanı Mısır’da Yahudilerin çıkardığı isyandır. Başlarında Artemisio vardır. Mısır’daki çoğu Romalının öldürülmesi üzerine Yahudiler üzerine lejyonlar gönderilerek isyan bastırılır.

 

·         MS 135 yılındaki isyan:

·         İmparator Hadrianus döneminde patlak veren isyandır. İsyan “Bar Kokhba” olarak da bilinir. Bu isyanın başlamasına neden olarak; ikinci tapınak yerine Jüpiter (Zeus) tapınağının inşa edilmek istenmesi gösterilir.

Roma mitolojisindeki baştanrı Jupiter (antik Yunan'daki Zeus)'in temsili resmi 


·         Bu isyan da diğerleri gibi şiddetle bastırılır. Yaklaşık olarak 600 bin Yahudi öldürülür.  Samaria’daki Yahudiler için Gerizim dağına Jüpiter tapınağı yapıldı. Yahudiler, Roma’nın farklı yerlerine sürüldüler. Böylece Yahudiler bütün Roma ülkesine yayıldılar.

Rama'da Yahudilerin köleştirildiğini ve sürüldüğünü gösteren Titus Flavius Vespasianus'un zafer takı

İBRANİ-İSRAİL/YAHUDİ TARİHİ IV

 

2.      Yahuda(Juda) krallığı

 

·         Güneydeki Yahudi devleti Yahuda(Juda) krallığı, Yahuda(Yuda) ve Bünyamin kabilelerinin yönetimde olduğu başkenti Kudüs olan devlettir. Yaklaşık olarak 350 yıl kadar yaşar. MÖ 587’de çöken bu devlet zamanla Babil krallığının yönetimine girer.

Yahuda(Juda) krallığı


·         Babillerin Yahudileri “Babil Sürgünü” ne göndermeleri Yahudilerin milli duygularını kabartmış ve memleketlerine tekrar dönmeyi amaç edinmelerine yol açmıştır.

Yahudilerin İkinci Sürgünü


·         Rehoboam dönemi: Yahudi krallığının ilk kralı Süleyman’ın oğlu olan Rehoboam’dır. Rehoboam, İlk İsrail krallığı (İbraniler)nın son kralı ve Yahuda devletinin ilk kralıdır. Kuzeydeki İsrail devleti üzerine sefer yapması kardeşlerle savaş anlamına geldiği bahanesi ile savaştan vaz geçmiştir. Rehoboam döneminde antik Mısır’ın firavunlarından Şeşonk (Şişok MÖ 943-922) Yahuda krallığı üzerine sefer yapmış ancak tapınaktaki bütün değerli madenlerin Mısır’a verilmesi ile Yahuda krallığı Mısır’ın yüksek egemenliğini tanımış oldu.

Temsili Rehoboam resmi


·         Aviya ve Asa dönemleri: Rehoboam’dan sonra başa Aviya, ondan sonra da Asa başa geçmiştir. Aviya ve Asa dönemlerinde kuzeydeki İsrail’le savaşlar devam etmiştir. Asa döneminin en önemli olayı putların kırıdırlmasıdır. Asa aynı zamanda kaleleri onarmaya çalışmıştır. Asa’dan sonra Yehoşafat geçer.

·         Yehoşafat dönemi: Yehoşafat, İsrail krallığından Ahabla denilen bir kadınla evlenmesi iki İbrani devletini birbirine yakınlaştırır. Ancak Aramların üzerine yapılan sefer başarılı olamamıştır.

·         Jeroham dönemi: Yehoşafat’tan sonra Jeroham başa geçmiştir. Bu dönemde İsrail krallığı ile ittifak devam ettirilse de Edom ( Asurlarda Udumi) isyanları sıkıntı çıkarır. Arap, Filistin ve Etyopya saldırıları zar zor püskürtülür.

·         Ahaziah dönemi: Jeroham’dan sonra Ahaziah başa geçer. Bu dönemde Aram kralı Hazael’e karşı sefer yapılsa da başarılı olunmaz. Bu sefer sırasında Jehu tarafından kendisine darbe yapılarak Ahaziah öldürüldü.

·         Kraliçe Athaliah dönemi:  Ahaziah öldürülünce annesi Athaliah kraliçe olarak hüküm sürdü. Athaliah, başa geçtikten sonra taht varislerini öldürtür. Ancak kendisinden gizlice Ahaziah’un oğlu Joaş kendisinden kaçırıldı ve yetiştirildi. Athaliah, torunu Joaş’ın yedi yaşına girdiğini halkın sevinç nidaları ve sevinçlerini duyarak anladı. Joaş, büyük annesinin öldürülmesini uygun gördü.

·         Joaş dönemi: Joaş dönemindeki bu kargaşadan Aram kralı faydalanarak sefer yaptı. Aram kralı Hazael, seferden vazgeçmesi kraşılığında tapınaklardaki altınlar teklif edilse de Hazael dönmeyerek Yahudi prenslerini bile öldürdü. Joaş’ın öldürülmesinin nedeni bazılarına göre tanrıyı kızdırması idi.

·         Amaziah dönemi: Joaş’tan sonra Amaziah geçer. Amaziah, babasını öldürenlerden intikam aldı. Edomlular üzerine sefer yaparak kazandıktan sonra onların tanrılarını benimseyince tanrının onu cezalandırarak İsrail kralı Joaş’ın eline esir düşmesine neden olduğunu inanılır.

·         Uzziyah dönemi: Amaziah’tan Uzziyah başa geçer. Uzziyah, döneminde krallık güçlenir ve Mısır sınırına kadar dayanır. Uzziyah’ın kibrine yenilerek sunakta sadece Harun pehgamberin soyundan gelen rahiplerin yapabileceği buhur yakma ayinini yapması üzerine lanetlenerek cüzzama yakalanmasına neden olduğuna inanılır. 

·         Jotham ve Ahaz dönemi: Uzziyah’ın son dönemlerinde iktidarını oğlu Jotham ile paylaşır. Jotham’ı Asur taraftarları tahttan indirerek oğlu Ahaz’ı başa getirirler. Ahaz’ın pagan adetlerini ülkeye soktuğu oğlunu kurban etmesi tapınaklara sahte tanrıların heykellerini koyması eleştirilir. Kuzeydeki krallık olan İsrail kralı Pekah’ın Yahuda krallığı merkezi Kudüs’ü tehdit etmesi üzerine Ahaz’ın güçlü Asur kralı III. Tiglat-Pileser’den yardım istemişti. Asur kralı, Suriye’yi ele geçirdikten sonra kuzey Yahudilerin bir kısmını Asur’a sürdü.

·         Hezekiya dönemi: Ahaz’dan sonra Hezekiya geçmiştir. Hezekiya babasının tapınaklara koydurduğu heykelleri kaldırtmıştı. Bu dönemde Asur kralı II. Sargon MÖ 720’de İsrail krallığını yıkmıştı. Hezekiya, Asurlara bağlı olmak istemediği için Mısır’la ittifak kurmuş ancak  II. Sargon’un oğlu Sanherib, MÖ 701’de Kudüs’ü kuşatmış ancak veba hastalığı nedeniyle kuşatma kaldırılmıştı.

·         Menaşe dönemi: Hezekiya’dan sonra Menaşe geçmiştir. Hezekiya’nın yaptığı dini reformlar yerine put inancına yeniden hoşgörülü davranıldı. Bu dönemde Asur kralı Sanherib ve onu oğlu Esarhaddon’a bağlı olarak anıldı.

·         Amon dönemi:  Menaşe’den sonra Amon başa geçer. Putperestliğe devam edildi.  Bazı dini metinlerde bu döneme ahlaksız dönem olarak anılmasına neden oldu.

·         Yoşihayu dönemi: Amon’dan sonra Yoşihayu başa geçer. Yoşihayu tapınaklardaki altar denilen pagan sunakları yıktırmıştı. Bu dönemde Asur çökerken yerine Babiller hanüz geçmemişti. Mısır ise Asur egemenliğinden yeni çıkmıştı. Bu nedenle krallık dış siyasette rahat nefes aldı.

·         Yehoahaz , Yehoyakim ve Sıdkiye(Tsedekiya) dönemleri:  Asur müttefiki Mısır firavunu II. Neko, Asurlara destek olmak için Babillere karşı sefere çıkarken Yoşihayu’nun yerine geçen Yehoahaz’ı tahttan indirerek Yehoyakim’i başa getirdi. Yehoyakim, Mısır vassalı oldu ve onlara vergi ödüyordu. Mısır, Babillere yenilince Nebukadnezar’a haraç vermeye başladı. Birkaç yıl sonra yine taraf değiştirerek Mısır’a yanaştı. Bunun üzerine Nebukadnezar, Kudüs’ü kuşattı ve ele geçirdi (MÖ 597). Yehoyakim ölmüş yerine Yekoniye geçmişti. Nebukadnezar, Yekoniye yerine Sıdkiye’yı başa getirir. Yekoniye döneminde Yhudiler Babil’e sürülmüştü. Sıdkiye ise acınacak durumdaki ülkenin kralı olarak Babillere vasal oldu.

·         Nebukadnezar’ın Kudüs’e yeni seferi sırasında kaçmaya çalışan Sıdkiye’yi yakalatmış gözleri önünde oğlu öldürülmüş ardından Sıdkiye, gözleri çıkarılarak Babil’e sürülmüştü. Babil kralı II Nebukadnezar, MÖ. 586 –MÖ 538yılında Kudüs’ü ele geçirdiği gibi Süleyman tapınağını yıktırmıştı. Böylece Yahuda devleti de son bulmuş oldu. Babil kralı II Nebukadnezar (M.Ö. 605-562) , Yahudileri sürünce Arap, Edomiler ve Ammonilerin bölgede yerleşmesine izin vermişti.

·         Asurluların sürdükleri on kabile bir daha Filistin’e göç edemeyip asimile olmalarına karşı Babil sürgünü yaşayanlar Persler sayesinde Filistin’e giderek asimile olmaktan kurtulmuşlardı. Babillerin Yahudileri sürgünleri tarihteki ikinci Yahudi sürgünü kabul edilir.

·         II. Nebukadnezar (Araplarda Buhtunnasır, MÖ 605- MÖ 562 )kimdir? (Bakınız https://tarihogretmenii.blogspot.com/search?q=babiller)

 II. Nebukadnezar, Yahudileri ikinci
 defa sürgüne gönderen kraldır.


·          Yeni Babil imparatorluğunun kurucusudur. Babil adına antik Mısır’ı MÖ 604’te Karkamış Savaşında yenerek Suriye, Filistin’i ele geçirmiş ve Yahudi krallığını yıkarak Yahudileri sürgün eden Yahudi dini metinlerinde adı sık sık geçen kraldır.

2 Ekim 2021 Cumartesi

İBRANİ-İSRAİL/YAHUDİ TARİHİ III

 

1.      Yahudi devleti

·         Kuzeydeki Yahudi devleti başkenti Samaria (Nablus) İsrail krallığı adını almış ve İsrail oğullarının on kabilesini yönetimi altına almıştır. İsrail krallığı yaklaşık iki asır ayakta kalır. MÖ 722’de Asurların yönetimine girer.

Kral Süleyman dönemi


·         Jeroboam dönemi: Kuzeydeki on kabilenin ayaklanıp ilk İsrail krallığından ayrılarak kurulan ikinci İsrail krallığının ilk kralıdır. Jeroboam ve soyu Efraim kabilesindendir. Kral Süleyman’ın gözüne girse de ona karşı On kabile yöneticisi olarak kral olmak istediği anlaşılınca Mısır’a kaçar. Süleyman’ın oğlu Rehoboam başa geçince on kabile onu kral olarak istediler. Jeroboam, kuzeydeki krallığının başına geçerek Şehem kentini başkent edinir.

·         Güneyde Kudüs’te bulunan Süleyman tapınağına eş değer Dan ve Bethel şehirlerinde iki büyük tapınak yapılıp içlerine tanrıyı sembolize eden altın buzağı heykeli koydurur. Dini metinlerde Davud’un soyundan Yoşiya diye birinin bu heykeli yıkacağı kehaneti bulunmaktadır.  Gerçekten de üç asır sonra güneydeki Yahuda kralı Yoşiya sunağı kırdıracaktır.

·         Bu dönemde İki İbrani devleti birbiriyle mücadele ettiler. Kuzeydeki İsrail krallığı güneydeki Yahuda devletine yenilerek ona tehdit olmaktan çıkmıştı.

Kuzey'deki İsrail krallığı, güneydeki Yahuda (Judah) devleti


·         Nadav dönemi: Jeroboam, ölünce oğlu Nadav başa geçse de kendi ordu komutanı Baaşa tarafından tahttan uzaklaştırıldı.

·         Baaşa  dönemi: Jeroboam’ın bütün soyundan gelenlere katliyam yaparak başa geçti. Hemen hemen bütün döneminde güneydeki Yahuda devletiyle mücadele etti.

·         Elah dönemi: Baaşa’nın oğludur. Kendi ordusundaki asker Zimri tarafından öldürüldü. Fakat ordu Zimri’yi kral olarak tanımayınca Omri başa geçti.

·         Omri dönemi: Bu dönemde Samariye şehri kurularak başkent yapıldı. Omri’nin başa geçmesiyle Omri hanedanlığı da başlamış oldu. Uzun süre devam eden güneydeki Yahud krallığı savaşları yerini barışa bırakmıştı. Ülkenin kuzeyimnde yert alan Sidon krallığı ile de akrabalık ilişkisi kurularak barış sağlandı. Sidon’la barışta Fenike dini anlayışı da ülkede yayıldı. Moab ele geçirilerek İsrail’e haraç ödemesi karşılığında toprakları kendilerine bırakıldı.

·         Ahab dönemi: Sur kralı I. Etbaal’ın kızı Jezebel ile evlendi ve bu krallıkla barışı sağladı. İlyas (Yahu/Jah, bir peygamber)’ın başını çektiği gelenekçilerle Ahab ve karısı Jezebel’in başını çektiği iç kültür mücadelesi yaşanırken Şam merkezli Aram devleti ve daha önemlisi Asurlar gittikçe güçleniyorlardı. Ahab döneminde MÖ 853 yılında Asurların vasalı olarak III. Salmanazer’in  Kilikya seferine katıldığı bilinmektedir.Ahab, güneydeki Yahuda devletiyle Gilat’ı almak için mücadele etse de bir okçu tarafından öldürüldü.

·         Ahaziah dönemi: Moablılar(İsrail’İn kuzeyindeki devlet)  İsrail’e karşı isyan etti. Jehoram(Yoram)  başa geçince bu dönemdeki en dikkat çekici olay Aram’a yapılan başarısız seferdir. Ordu komutanı Jehu tarafından tahttan indirildi.

·         Jehu dönemi: Aramlar bu dönemde İsrail’in sınırlarını küçülttüler. Bu dönemde de İsrail krallığı Asurların vasalı durumundadır.

·         Jehoahaz dönemi: Bu dönemde Aramlar iyice İsrail’e saldırdılar.

·         Joaş dönemi: Yahuda kralı Amaziah ile savaşıldı. Dan kabilesinin desteği ile Yahuda krallığını yendi.

·         Jeroboam II dönemi: Bu dönem İkinci İsrail krallığının bolluk yıllarıdır. Bu durumıun nedeni Asur ve Mısır devletleriyle yapılan ticarettir.

·         Zekeriya ve Şallum dönemi: Sonraki kral Şallum tarafından öldürülür. Şallum sadece bir ay başta kalabildi.

·         Menahem dönemi: Bu dönemde Şallum’un yaptığı darbe reddedildi ve Şallum devrildi.Tiphsah’taki isyan şiddetle bastırıldı. Devlet varlığını devam ettirebilmek için Asurlara (Tiglat-Pilaser) 37 ton gümüş haraç ödedi.

·         Pekahiah dönemi: Bu dönemde Asur vasallığı devam etti. Kral, Pekah ben Realiah tarafından öldürüldü. Sonraki kral Pekah oldu.

·         Pekah dönemi: Pekah, Yahıda devleti kralı Ahaz’a saldırmak için Aramilerin lideri Rezin’le ittifak kurdu. Ahaz da onlara karşı Asur kralı III. Tiglat-Pileser’den yardım istedi. Tiglat-Pileser, Aram ülkesini (Suriye) yağmaladı, Rezin’İ öldürdü. İsrail’lileri Asur’a sürdü.

·         Hoşea dönemi: Pekah’In ordusundaki görevli olan Hoşea onu öldürüp yerine geçer. Asurlar sınırları daralmış İsrail’in başında Hoşea’yı bıraktılar. III. Tiglat-Pileser’e sadakatten sonra Asurlarda başa geçen V. Salmaneser’e karşı bağımsızlık mücadelesi verilir. Bunda Mısırların destek sözleri etkilidir. V. Salmaneser (MÖ 727-722), İsrail’i yağmalar. Bu saldırıları  II. Sargon’un devam ettirdiği kabul edilmektedir. Muhtemelen II. Sargon döneminde de Asur saldırıları devam etmiştir.

·         Asurların bu saldırılarıyla İsrail krallığının yıkıldığı kabul edilir. Asur kralı II. Sargon, MÖ. 721’de Samariye kentini yakıp yıktı. Yahudilerin ilk sürgünü gerçekleşir. Asurların Yahudileri bölgelerinden sürmeleri tarihteki ilk Yahudi sürgünü kabul edilmektedir.

Yahudilerin ilk sürgünü Asur'a yapıldı.





AKIL OYUNLARI FİLMİNİN ELEŞTİRİSİ

  Film Hakkında Kısa Bilgi:  Akıl Oyunları  ( A Beautiful Mind ), Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Amerikalı matematikçi  John Nash’in  hayatına d...