ROMA TARİHİ -70- Lucius Domitius Aurelianus (Aurelian, 270-275)

 Lucius Domitius Aurelianus (Aurelian, 270-275)

Aurelianus 

İlk dönemleri:

·         Aurelianus 214’te Sirmium(Pannonia eyaleti)’da dünyaya gelmişti. Önceki imparatorlardan II. Claudius (268-270) jejyon komutanlarındandı. II. Claudius’un vebadan ölmesi üzerine Sirmium’da imparator ilân edildi. Bu sıralarda II. Claudius’un kardeşi Quintillus’un (270) öldürülmesi veya intiharıyla Roma imparatoru oldu.

Germanlarla mücadelesi:

·         Aurelianus, German kavimlerinden luthunglar, Marcomanlar, Alamannlar ve Vandalların Roma topraklarına saldırıya geçip başarı elde etseler de Aurelianus, Placentia, Metaurus Nehri, Fanum Fortunae(Fano) ve Ticinum(Pavia) savaşlarında Germenleri yener. İmparator, bu başarılardan sonra Germanicus Maximus unvanını alır.

German kavimleri

·         Aurelianus Suru Germanların saldırılarına karşı Aurelianus 271’de Roma’yı kuşatan bir sur duvarı inşasını başlattı.  “Aurelianus Suru” olarak da bilinen bu surun inşası ancak Probus (276-282) döneminde tamamlanır. German tehlikesi geçici de olsa savuşturulur.

Aurelianus Surlarından birinde bir kapı

·         Aurelianus’a isyanlar: Dalmatia’da Septimius, Gallia’da Domitianus ve yeri belli olmayan bir yerde de Urbanus isyan etseler de bu isyanlar kısa sürede bastırılmıştır. Felicissimus’un darphane işçilerini isyan ettirmesi ve Mısır’daki Palmirene isyanı da bastırılan isyanlar arasındadır.

Palmyra kraliçesi Zenobia

·         Palmyra krallığına son verilmesi:  Roma’nın doğusunda Palmyra devleti kurulmuştu. Bu devlet, Palmyra Kraliçesi Zenobia ve oğlu Vabalathus tarafından yönetiliyordu. Aurelianus 271-272’de Zenobia’ya karşı sefere çıktı. Anadolu’yu aşıp Syria’ya(Suriye) vardığında başında Zabdas’ın olduğu Palmyra kuvvetleriyle Antiokheia(Antakya) ve Emesa(Humus) savaşlarında Palmyralıları yendi. Zenobia, Sasanilerden yardım istediyse de yardımın geç gelmesi yakalandı. Zenobia, Roma’ya getirilerek yaşamının geri kalanını Tibur (Tivoli)’de geçirdi. Roma’nın eski eyaletleri yeniden Roma egemenliğine girdi ve  Palmyra yıkıldı.

Aurelianus ,Palmyra'yı yıktıktan sonra Güneş tanrısıyla kişileştirilir 

·         Gallia İmparatorluğuna son verilmesi: Postumus’un kurduğu Gallia İmparatorluğumda Tetricus yeniden güç kazanmıştı. 274’te Aurelianus bu kez Gallia’ya giderek, Tetricus’un ordusunu mağlup etti. Böylece Gallia İmparatorluğu tamamen son buldu. Aurelianus, Sasanilerin iktidar değişikliğini (272’deI. Şapur’un ölümü, I. Hürmüz’ün tahttan çekilmesi ve zayıf iradeli Behram’ın başa geçmesi)  fırsat görerek sefere çıkar ancak sefer sırasında, kendilerini iyi komuta etmedikleri gerekçesiyle cezalandıracak korkusuyla kendi subayları tarafından 275’te öldürüldü.

Aurelianus döneminde Palmyra (sarı renk) ve Gallia (yeşil renk) devletlerini yıkarak eski topraklarını Roma(kırmızı renk)'ya kazandırır.

 

ROMA TARİHİ -69- Marcus Aurelius Claudius Quintillus (Quintillus,270)

  Marcus Aurelius Claudius Quintillus (Quintillus,270)

·         Önceki İmparator II. Claudius’un(268-270)  kardeşidir. II. Claudius’un ölüm haberi üzerine Quintillus, 270 yılının Eylül ayında Aquileia’da (İtalya'da Friuli-Venezia Giulia Bölgesi'ne bağlı Udine’de antik yerleşim yeri)  imparator ilân edildi.

Quintillus'un bir sikke üzerine portresi

·         II. Claudius Gothlarla savaşırken, Quintillus da Germanlara karşı kuzeydoğu İtalya’nın savunması için Aquileia’da ordugâh kurmuştu. Quintillus kendini imparator ilan etse de Claudius’un ölüm haberini alan Aurelianus (sonraki dönem imparatoru, 270-275) da daha sonra Sirmium’da (Pannonina’da antik yerleşim yeri) askerleri tarafından imparator ilân edildi.

Pannonina, Roma'nın eyaletlerinden biri(koyu kırmızı)

·         Quintillus, senatus tarafından imparator kabul görse de imparator seçildiğinde Roma’ya gidip Senatus’a, praetorlara(muhafız) ve halka gerekli saygıyı göstermesi ve bahşiş dağıtması beklenirken, Aurelianus’a karşı mücadelesi nedeniyle senatus, halk ve praetorlar ona desteği kestiler. Bunların yanında Quintillus’un askerleri Aurelianus’un daha güçlü olduğunu görünce onun tarafına geçtiler. Bunları gören Quintillus, intihar ederek hayatına son verir veya suikast sonucunda damarları kesilerek kan kaybından ölür.

Aurelianus

ROMA TARİHİ -68- Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (II. Claudius (268-270)

 

Marcus Aurelius Claudius Augustus Gothicus (II. Claudius 268-270)

(II. Claudius 268-270

İlk dönemleri:

·          214’te Illyricum’da bulunanYukarı Moesia/Dardania veya Smyria’da doğmuştu.

·         Claudius, Valerianus(253-260) ve Gallienus(253(ortak)/260-268)  ’un imparatorlukları zamanında önemli askeri görevlerde bulunmuştu. Gallienus’un suikast sonucu öldürülmesinin ardından askerler imparatorluk için Aurelianus ile birlikte kendisini düşündüler. Nihayetinde de Claudius imparator olur.

Alamannları yenmesi:

·         Claudius Roma topraklarını istila eden German toplumu Alamannlara karşı harekete geçerek Benacus Lacus (Garda Gölü) Gölü savaşında 268’de yenilgiye uğrattı.

Benacus Lacus (Garda Gölü) Gölü savaşı, konumu

Gothlara karşı sefer:

·         268’deki Benacus Lacus Gölü savaşından sonra imparator Gothlara yöneldi. Gothlar Balkanlar, Trakya ve Marmara Denizi kıyılarına kadar sokulmuşlardı. Claudius, 269’da Gothlara karşı büyük Naissus savaşında bir zafer kazandı. Roma Senatusu kendisine  “Gothicus Maximus” unvanı verir. Kendisine  “Divus Claudius Gothicus” olarak ölümünden sonra da tanrılaştırıldı.

Naissus savaşı, konumu

Gal/Roma devletine karşı mücadele:

·         İspania ve Rhone vadisi kontrolünü ele geçirerek Aurelian döneminde bu devletin yıkımının zeminin oluşturdu.

Palmyra krallığının genişlemesi:

·         Palmyra kraliçesi Zenobia, Romalıların Gothlarla uğraşmalarını da fırsat bilerek önce  Mısır’ı da ele geçirir ve daha sonra Anadolu içlerine kadar ilerler. 

Palmyra (doğuda), Gal (batıda) Roma'dan ayrılmaya çalışan devletler

Ölümü:

·         Benacus Lacus Gölü savaşından sonra Gothların zayıf düşmesine neden olan veba salgını da II.Claudius’un ölümüne neden oldu.

ROMA TARİHİ -67- Marcus Cassianius Latinius Postumus ( 260-268) ve Gallia/Roma imparatorluğu( 260-274)

 

Marcus Cassianius Latinius Postumus ( 260-268)  

Postumus

·         Postumus, İmparator Valerianus (253-260) döneminde Ren lejyonları komutanlığına getirilir. Sonraki imparator Gallienus (253-268)  döneminde, Praetor Praefectus(imparator muhafızı)’u Silvanus ve Gallienus’un oğlu Caesar Saloninus (annesi Cornelia Salonina, babası döneminde sezar daha sonra augustus olarak görevlendirilir) ile arası açılınca ikisini de ortadan kaldırıp Gallia’da imparatorluğunu ilân etti.

·         Postumus tarafından böylece Gallia/Roma imparatorluğu kurulmuş oldu. Bu devletin sınırları Gallia, İspania ve Britannia’ya kadar uzanıyordu.

Gallia/Roma imparatorluğu(Mor ve Kırmızı renk)

·         Postumus, German saldırılarına ve 263’te imparator Gallienus’a karşı mücadele eder. Postumus komutanlarından Laelianus’un kendisine isyan etmişti. Laelianus, German istilasını durdurduktan sonra 269’da imparatorluğunu Mogontiacum’da (günümüz Almanyası’nda Mainz)  ilan etse de iki ay süresi içinde öldürülür.  

·         Gallia/Roma imparatorluğu:

·        260-274 yılları arasında Roma’nın batısında egemen olan bir devlettir. Gallia, Britannia ve İspania’da hâkimiyet kurmuştu. Postumus, aslında Germenia Superior ve Inferior valisidir. Germanların saldırılarını durdurunca Roma topraklarının batısının en güçlüsü haline gelir. Praetorian(imparatorluk muhafızı) Vali Silvanus ve Gallenius’un oğlu Caesar Saloninus’u ortadan kaldırınca hâkimiyetini ilan eder. Postumus’un sonrasında başa Marcus Aurelius Marius başa geçti. Sonra Marcus Piavonius Victorinus İspania haricinde diğer yerlerde hâkim tanındı.  İspania yeniden Roma’ya bağlanır. 274’te Chalons Savaşı’nda Gallia imparatoru Tetricus yenilgiye uğratıldı. Böylece Gallia, imparator Aurelian tarafından tekrar Roma’ya dâhil edildi.

Germenia Superior eyaleti

III. yüzyılda Roma'nın doğusunda Gal, batısında Palmyria yerel devletleri kurulmuştu.

ROMA TARİHİ -66-Publius licinius Egnatius Gallienus (253-268)

 

Publius licinius Egnatius Gallienus (253-268)  

Gallienus'un büstü

İlk dönemleri:

·         Gallienus, bir önceki imparator Valerianus’un oğlu olup 213’te doğmuştu. Valerianus’un eşi Egnatia Mariniana’dan doğmadır. Babası Valerianus’un imparatorluğu döneminde onunla ortak imparatorluk yapmıştı (253-260).Babası döneminde imparatorluğun batı tarafında etkin olmuştu. Onun döneminde Roma oldukça sarsıntılı dönem geçirmişti. İç ayaklanmalar ve dış saldırılar ülkeyi kaosa sürüklemişti. Babası Sasanilerle mücadeleye giderken kendisi Gothlar ve diğer German kabilelerle mücadele etme görevi yüklenmişti. Gallienus’un Germanlara başarıları sonucunda “Germanicus Maximus” ve “Dacicus Maximus” unvanlarını alır.

Roma dönemindeki Büyük Germanya

·         Babası imparator Valerianus’un Sasanilerin eline düşmesinden sonra yerine Gallienus imparator olur.

Dönemindeki ilginç olaylar:

·         Severus Alexander (222-235)’dan itibaren on yıldan fazla imparatrorluk yapan ilk imparatordu.

·         Gallienus sanata düşkün kültür ve antik bilimleri destekleyen bir imparatordu.

·         Hıristiyanlara karşı da, diğer bazı imparatorların tersine, hoşgörülü davranır.

·         259’da Iuthungi(Juthungi) kabilesi(günümüz Bavyera çevresinde ikamet eden German kabilesi) Tuna’yı aşarak kuzey İtalya’ya girdi ve Roma’ya doğru ilerlemeye başlasa da Gallienus ordusuyla onları önce Mediolanum (günümüz Milano) civarında, sonra 260’ta yılda Augsburg(Bavyera eyaletini güneybatısında bir şehir) yakınında mağlup eder. Gallienus Roma’nın batısında başarışı olurken babası Valerianus Sasanilerin eline esir düşer.

Sasani İmparatorluğu ( İkinci Pers İmparatorluğu) dördüncü büyük İran Hanedanıdır (224 - 651)

Roma- Palmyra ittifakı ve Sasaniler(224-651) ile mücadele

·         Valerianus’un Sasanilerin eline esir düşmesi sonrasında Sasaniler istila hareketlerini genişletmişlerdi. Palmyra (260–273 yılları arasında Suriye ve Filistin çevresinde egemen olan yarı bağımsız/Roma’ya bağımlı devlet)prensi Odenathus, Gallienus’un müttefiki olarak Sasanilere karşı koyuyordu. Odenathus, 262-267 yılları arasında Sasanilere yenerek istila ettikleri yerleri kurtardı. Daha sonra Roma müttefiki olarak Gothlara karşı savaşmak üzere kuzeybatı Anadolu’da başarı elde etse de öldürülünce ülkesinin kontrolü karısı Zenobia ile oğlu Vabalathus’a kaldı.

Gallienus döneminde kurulan iki yerel krallık (Gal, Batı Roma'da, Palmyra, Doğu Roma'da)

·         Valerianus’un Sasanilerin eline esir düştüğü haberi üzerine;

·         Birinci isyan: Pannonia ve Moesia(Roma’nın Balkanklarda yer alan eyaletleri)  valisi Ingenuus askerleri tarafından Sirmium’da(Pannonia’da antik şehir) imparator ilân edildiyse de öldürüldü.

Roma'da bazı eyaletler

·         İkinci isyan: Romalı lomutan Postumus, Gallienus’a karşı ayaklanarak Gallia, İspanya ve Britannia’da “Gal imparatorluğu” adı altında 260-269 yılları arasında bağımsız bir bir devlet kurar. Gal imparatoru olarak kabul gören Postumus, Yukarı Germania valisi Laelianus’un kendisine karşı ayaklanması sonucun da öldürüldü.

·         Üçüncü isyan: 260’ta sonlarında Titus Fulvius Macrianus ve kardeşi Quietus kendilerini Dogu’da ortak imparator ilân ederler. Macrianus İtalya’ya Gallienus’a doğru harekete geçse de Aureolus tarafından Balkanlar’da 261’de yenilgiye uğratıldı. Quietus ise sığındığı Emesa’da öldürüldü.

Macrianus'un kendi adına bastırdığı sikke

·         Dördüncü isyan: En sarsıcı isyan Gallienus’a karşı yapılan isyanları bastıran başarılı komutan Aureolus da isyan ederek kendini imparator ilân eder. Ancak Gallienus 268’te Balkanlardan İtalya’ya dönerek Aureolus’u yendiyse de kendi subayları suikaste kurban gitti.

Aureolus 

 

·         Palmyra İmparatorluğu: (260–273 yılları arasında Suriye ve Filistin çevresinde egemen olan yarı bağımsız/Roma’ya bağımlı devlet)prensi Odenathus yeğeni Maconius tarafından öldürülmüş ardından karısı Septimia Zenobia ve oğlu Vabalathus Roma’dan bağımsız hareket ederek Mısır’a kadar olan yerleri ele geçirmişlerdi. Gittikçe güçlenen Palmyra devletine karşı Roma imparatoru Aurelian Zenobia ve oğlunu mağlup ederek esir etmiş ve onları Roma’ya esir etmişti.

Suriye'de bastırılan Zenobia'nın pulu

ROMA TARİHİ -65- Publius Licinius Valerianus( Valerian, 253-260)

 

Publius Licinius Valerianus( Valerian, 253-260)

Valerianus

İlk dönemleri: 

·         Valerianus 200 yıllarında doğmuş ve Severus Alexander (222-235) zamanında consullük görevini yerine getirir.

·         İmparator Traianus Decius (249-251)   döneminde de Roma’daki etkinliği devam etti. İmparator Gallus(251-253), sonraki imnparator Aemlianus (253)’a karşı kendisinden yardım istediyse de Valerianus yardıma yetişemeden Gallus öldürülerek yerine  Valerianus‘u imparator ilân edilir. Valerianus’un Egnatia Mariniana’dan doğma Gallianus ve Valerianus adlı iki oğlu olup bunlardan Gallianus(260-268) imparatorluk yapmıştır.    

Valerianus’un faaliyetleri:

·         Önceki imparator Marcus Aemilius Aemilianus’un kendi askerleri tarafından öldürülmesinden sonra Senato’nun da onayıyla tek başına imparator olur.

·         Kendi oğlu Gallienus’u ortak imparator ilân etti. Gallienus’u Roma’nın batısından sorumlu yaparak kendisi Roma’nuın doğu bölgelerinin sorumluluğunu üzerine aldı.

·         Gothların Trakya, Bithynia ve Mysia bölgelerine, Boran kabilesinin de Pityus(Batum çevresi), Trapezus(Trabzon) ve Pantikapaion(Kırım'ın doğusu)’a saldırısı ve diğer German kavimlerinin saldınlarıyla Gallienus mücadele edecekti.

Mysia 

Valerianus’un faaliyetleri/Sasanilerle mücadelesi ve ölümü:

 

·         Sasanilerin ikinci kralı I.Şapur (yaklaşık 242-272), 244’te Romalıları mağlup etmişti. I. Şapur’un III. Gordianus dönemninden itibaren yapmış olduğu saldırıları sona erdirmek için 254’te o dönem Roama’nın Suriye eyalet merkezi Antiokheia’ya ulaşır. Suriye eyaleti çevresinde yer alan yerel (Arap) vassal Emesa hanedanından el Gabal (Elagabalus, yerel Suriye/Roma Güneş tanrısı) din adamlarından  Uranius Antoninus, Sasanilere karşı mücadele ederken isyan eder. Veba salgını ve Edessa (Urfa)’da Sasanilerin Roma ordusunu 260’ta kuşatmaları üzerine Valerianus, anlaşma yolu arar. Sasaniler barış için Valerianus’un Sasani karargâhına gelmesini şart koşmuşlardı. Valerianus’un Sasani karargâhına ulaştıktan sonra eriyik altın içirilerek öldürüldüğü söylenmektedir. İmparatorlarının esir edilmesi ve öldürülmesi Roma için utanç kaynağı olmuştu.

Roma'da Suriye /Syria eyaleti

(Bknz: Elagabalus maddesi, Roma'nın bu dinin etkisiyle aynı adı alan imparatoru,218-222)

ROMA TARİHİ -64- Marcus Aemilius Aemilianus (253)

 

·         İlk dönemleri:

·         Sadece üç ay (88 gün) imparatorluk yapan Aemilianus, Mauretania (Kuzey Afrika’da bir ülke) doğmuştu(207). Daha öncekli dönemlerinde senatörlük ve consul’lük yapmıştı. 252’de Aşağı Moesia (günümüz Romanya’nın bir kısmı)valisi oldu. Bir önceki dönem imparatoru Gallus zamanında Gothları yendi. Goth lideri Cniva'ya haracı kesti.

Roma eyaleti Mauretania (koyu sarı renk)

·         Başarısı ve Başa geçişi:

·         Gothlara karşı başarısından sonra askerleri onu imparator ilan ederek Gallus’u tahttan indirip onu ve oğlunu öldürürler.

Aemilianus'un bastırdığı bir sikke(metal para)

·         Valerianus ile mücadelesi:

·         Gallus’un ölüm haberini alan Publius Licinius Valerianus da (bir sonraki Roma imparatoru) askerleri tarafından Raetia’da (İsviçre’nin orta ve doğusu) imparator ilân edildi.

·         Valerianus, Decius(iki dönem önceki imparator) zamanında önemli bir göreve getirilmiş, Gallus da Aemilianus’un Roma’ya yaklaştığını haber alınca onu yardıma çağırmıştı. Karizmatik bir yapıya sahip olan Valerianus güçlü ordusuyla Roma’ya doğru hareket etti. Valerianus’un yaklaştığını öğrenen Aemilianus’un askerleri ondan çekindiği için savaşa girmektense Spoletium ((Roma’nın kuzeydoğusunda antik kent))’da 253’de kendi imparatorlarını öldürmeyi tercih ettiler.